Wat doet het coalitieakkoord met de uitstoot van broeikasgassen, de stikstofcrisis en de energietransitie in Nederland? Uit de vrijdag gepubliceerde doorrekening van het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) blijkt dat de beoogde investeringen voor klimaat, natuur, energie en landbouw deels positief uitpakken, maar soms ook eenzijdig zijn.
Het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA bevat een aantal grote investeringen voor de landbouw, natuur, stikstofreductie en het klimaatbeleid. Zo wil de minderheidscoalitie 20 miljard euro uittrekken voor een integraal pakket gericht op landbouw, natuur en de stikstofaanpak.
Hieronder valt onder meer 2,75 miljard euro voor een vrijwillige beëindigingsregeling voor veehouders in de periode tot en met 2035. Ook wordt er 9 miljard euro vrijgemaakt voor incidentele compensatie voor boeren in zones rondom kwetsbare natuurgebieden.
Op het gebied van klimaat en energie zet de coalitie fors in op subsidiëring van bedrijven om te verduurzamen, plus investeringen in infrastructuur om netcongestie aan te pakken.
Uitbreiding SDE++ en lagere elektriciteitskosten voor zware industrie
De SDE++-regeling met duurzaamheidssubsidies voor bedrijven wordt in het akkoord verlengd met zes nieuwe rondes. Die hebben een jaarlijks budget van 8 miljard euro tot en met 2032. Daarnaast mikt de coalitie op uitbreiding van de capaciteit voor windenergie op zee tot 40 gigawatt in 2040.
Verder krijgt de energie-intensieve industrie extra steun. Tot en met 2035 is er in totaal 8,1 miljard euro beschikbaar om de kosten van elektriciteit te dempen, onder meer via de Indirecte Kostencompensatie (IKC). Bij die regeling kunnen bedrijven met hoge stroomkosten door het Europese heffingssysteem voor CO2-emissies compensatie krijgen.
Het CPB concludeert dat de minderheidscoalitie in de periode tot 2030 per saldo 1,1 miljard extra investeert in klimaat en milieu ten opzichte van het huidige beleid. Voor bedrijven resulteert dit in een lastenverlichting van een half miljard euro. Voor huishoudens is het financiële effect van het klimaatbeleid neutraal.
Lagere uitstoot van broeikasgassen, nadruk op bestaande industrie
Het coalitieakkoord zorgt volgens de analyse van het CPB en PBL voor extra reductie van broeikasgassen, met 70 tot 75 procent lagere emissies in 2040. Daarbij gaat het vooral om emissiereducties in de industrie. Wel is er volgens de twee bureaus nog aanvullend beleid nodig om ervoor te zorgen dat Nederland in 2050 klimaatneutraal is.
De investeringen in windenergie op zee hebben niet alleen een nationaal effect, maar beïnvloeden ook de internationale energiemarkt. Door de sterke toename van de Nederlandse elektriciteitsproductie uit wind stijgt de export van groene stroom. Dit laat de broeikasgasemissies uit elektriciteitsproductie ook buiten Nederland dalen.
De subsidies voor de SDE++-regeling maken elektrificatie voor bedrijven aantrekkelijker, vooral in combinatie met de maatregelen die de elektriciteitsprijs voor grootverbruikers verlagen. Dat stimuleert investeringen in hernieuwbare energie en CO2-besparing.
De sterke focus op subsidies heeft wel een keerzijde. Door de forse financiële steun voor bestaande energie-intensieve bedrijven zijn er minder kansen voor nieuwe, innovatieve ondernemingen, waarschuwt het CPB.
Stikstofdoelen halen blijft grote uitdaging
Ondanks de miljardeninvesteringen blijft het halen van de stikstofdoelen voor 2035 een grote uitdaging. Het maatregelenpakket van 20 miljard euro kan een serieuze stap zijn, maar de plannen zijn niet voldoende om de stikstofdoelen te realiseren.
Stikstofreductie moet volgens het akkoord vooral komen van de krimp van de veestapel door beëindigingsregelingen en de overgang naar emissiearme stallen. Een belangrijk punt van onzekerheid is echter de uitwerking van voorgenomen regelgeving.
Veel normen, zoals de grondgebondenheidsnorm en de zonering rondom natuurgebieden, moeten de komende jaren nog concreet worden ingevuld. Zonder een duidelijke uitwerking en heldere afspraken met provincies bestaat het risico dat de beschikbare subsidiebudgetten niet volledig benut worden.
Geen budget voor natuuruitbreiding
Het CPB en het PBL zijn positief over het effect van de subsidies voor zones rondom kwetsbare natuur- en watergebieden op het natuurherstel. Ongeveer de helft van de totale uitgaven van 9 miljard euro tot en met 2035 wordt ingezet voor het extensiveren van landbouwgrond en het uitbreiden van agrarisch natuurbeheer. Dat zorgt niet alleen voor minder stikstofuitstoot, maar vermindert ook het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en gaat verdroging van de natuur tegen.
Tegelijkertijd merken de twee planbureaus op dat succes van het beleid afhankelijk is van een forse versnelling van de extensivering van de landbouw. Daarbij signaleren ze dat het coalitieakkoord wel budget vrijmaakt voor herstel en beheer, maar geen middelen reserveert voor natuuruitbreiding. Volgens het PBL is dergelijke uitbreiding juist noodzakelijk om op de lange termijn te kunnen voldoen aan de Europese Natuurherstelverordening.
Lees ook:
- Het coalitieakkoord over klimaat en milieu: stikstoffonds terug, CO2-heffing verdwijnt en Lelystad Airport open
- Van ‘groenste politicus’ naar klimaatminister: Stientje van Veldhoven (D66) vaart een vastberaden koers
- Hoogleraar innovatie Henk Volberda: ‘Duurzaamheid moet geen rituele regendans worden’
