Jeroen de Boer
13 februari 2026, 11:02

Opmerkelijk: Stroom opwekken op de maan met hergebruik van kernafval

Kernenergie gaat een belangrijke rol spelen bij de energievoorziening van nieuwe ruimtemissies naar onder meer de maan. Een Letse startup heeft een slimme oplossing voor hergebruik van kernafval.

kernenergie satellieten ESA maanmissie, kernafval Het team van Deep Space Energy met helemaal links ceo en oprichter Mihails Ščepanskis. | Credits: Bruno Kabucis / Deep Space Energy

Het wordt druk op de maan. Niet alleen techmiljardair Elon Musk heeft zijn ambities verlegd van Mars naar de maan, ook China wil de komende tien jaar graag een onderzoeksstation plaatsen op zo’n 380.000 kilometer van de aarde. Een belangrijke vraag daarbij is de energievoorziening. Een Europese startup uit Letland denkt een goede oplossing te hebben met efficiënt hergebruik van kernafval.

Ruimtevaartbedrijf Deep Space Energy rondde deze week een financieringsronde af van bijna 1 miljoen euro, mede met steun van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Het Letse techbedrijf ontwikkelt geavanceerde generatoren die werken op basis van radio-actief materiaal.

Deep Space Energy ziet op korte termijn kansen voor gebruik van de generatoren in Europese satellieten. In het verlengde daarvan kunnen de generatoren ook worden ingezet om stroom te leveren voor de aandrijving van maankarretjes (lunar rovers).

De Scandinavische durfinvesteerder Outlast Fund leidde de nieuwe kapitaalronde van Deep Space Energy en ziet kansen voor een eigen rol van Europa in de internationale ruimterace. Partner Egita Poļanska zei hierover: ‘We moeten in Europa eigen bedrijven hebben die voorop lopen bij dit soort sleuteltechnologieën.’

Opmerkelijk

Soms stuit je als redactie op nieuws waarbij een wenkbrauw omhoog schiet. Die ene vreemde innovatie, een onverwacht effect van klimaatverandering of een staaltje menselijke onhandigheid. Opmerkelijk dus. In deze rubriek deelt Change Inc. bijzondere vondsten en ontwikkelingen.

Americium-241 voor opwekken elektriciteit in de ruimte

Deep Space Energy gebruikt Americium-241, een radioactief-materiaal dat ontstaat bij het verval van plutonium. als energiebron voor generatoren. Het grote voordeel is dat Americium-241 hiermee in feite een restproduct is van gebruikt plutonium en daarmee relatief ruim voorradig.

De warmte die het radio-actieve Americium-241 produceert kan worden omgezet in bewegingsenergie en Deep Space Energy heeft hierbij naar eigen zeggen flinke efficiëntiewinst geboekt. De Letse startup heeft ongeveer 2 kilo Americium-241 nodig om een vermogen van 50 watt voor een maanwagentje te genereren. Dat is vijf keer zo weinig als de 10 kilogram aan radioactief materiaal die vergelijkbare generatoren momenteel nodig hebben.

Voor de energievoorziening van ruimtemissies is kernenergie een voor de hand liggende optie, aangezien bijvoorbeeld zonne-energie vaak tekortschiet. Zeker als het gaat om expedities die het gehele maanoppervlak bestrijken.

De maan draait langzaam om z’n as, waardoor één dag op de maan gelijk staat aan ongeveer 29,5 dagen op aarde. Dit betekent dat de maan te maken heeft met nachten van ruim 14 dagen – waarin er dus geen zonlicht valt op delen van het maanoppervlak. Als je op de ‘Dark side of the Moon’ maankarretjes wilt laten rijden, kom je er niet met zonne-energie en wordt kernenergie onmisbaar.

Lees ook:

Nieuwsupdate: Aansluitstop stroomnet voor kleingebruikers dreigt in drie provincies en steeds meer prefab woningen

Stroomnet heeft in drie provincies 'grenzen bereikt' Waar tot nu toe vooral bedrijven en grote instellingen op de wachtlijst voor aansluiting op het stroomnet belandden, dreigt dat binnenkort ook met huishoudens te gebeuren. In Gelderland, Utrecht en de Flevopolder heeft het elektriciteitsnet zijn grenzen bereikt, blijkt uit een nieuwe analyse van TenneT. De netbeheerder zegt genoodzaakt te zijn 'een stevige waarschuwing af te geven, omdat de situatie ten opzichte van vorig jaar opnieuw verslechterd is'.Er wordt nog geen aansluitstop ingesteld in de provincies, maar zonder 'krachtige interventies' – waaronder het bouwen van hoogspanningsstation Utrecht-Noord – dreigt dat deze zomer nog te gaan gebeuren. Het gaat om een aansluitstop voor kleinverbruikers, zoals gezinnen en kleine bedrijven. Het gaat dan bijvoorbeeld om nieuwbouwprojecten, maar ook om mensen die een warmtepomp willen aanschaffen.Lees ook: Netcongestie aanpakken: hoe Limburgse ondernemers samen een complete energiehub bouwden Steeds meer woningen worden prefab gebouwd De prefabproductie in Nederland groeide in 2025 met 8 procent naar bijna 15.000 woningen. In totaal werd meer dan een op de vijf nieuwbouwwoningen vorig jaar prefab gebouwd, blijkt uit nieuw onderzoek van strategisch adviesbureau Roland Berger. Met het huidige groeitempo zou prefab in 2030 goed zijn voor 30 tot 40 procent van de totale hoeveelheid nieuwbouwwoningen in Nederland.Prefab woningen worden grotendeels gemaakt in een fabriek en hoeven op locatie alleen nog te worden gemonteerd. Ze zijn niet alleen snel en relatief goedkoop te bouwen, maar staan ook bekend als duurzamer dan andere nieuwbouwwoningen. De fabrieksproductie levert minder afval op, er is minder CO2-uitstoot door materialentransport en er wordt steeds vaker gebruikgemaakt van hout en andere biobased materialen.Lees ook: Changemaker Joost Hoffman (Moos): 'We moeten niet vechten om de punt, maar de duurzame taart groter maken' Koffie- en cacaobedrijven herzien 'zelfbedachte duurzaamheidslogo’s' Nestlé, Mondelez en JDE Peet’s hebben toegezegd de onduidelijke duurzaamheidsclaims op hun verpakkingen aan te passen. Dat meldt toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM). Veel grote merken gebruiken logo’s van eigen duurzaamheidsprogramma’s en dat maakt het volgens de ACM 'moeilijker voor consumenten om duurzamere keuzes te maken'. Het kan nog wel even duren tot de nieuwe verpakkingen in de winkels liggen, gezien de lange houdbaarheid van koffie en chocolade.In september van dit jaar maakt een nieuwe EU-richtlijn het vrijwel verboden om een eigen duurzaamheidslogo's te gebruiken. Dat mag dan alleen nog onder strenge voorwaarden, waaronder dat andere bedrijven zich kunnen aansluiten.Lees ook: Edwin van Houten (ACM) over duurzaamheidsclaims: 'Als je het eerlijke verhaal vertelt, dan heb je niks te vrezen' CO2-uitstoot China stijgt al 21 maanden niet meer China heeft in het laatste kwartaal van 2025 wederom minder CO2 uitgestoten (-1 procent). Daarmee is de uitstoot van het land al 21 maanden niet gestegen. Sinds maart 2024 is die gelijkgebleven of zelfs gedaald. En dat zegt veel over de energietransitie, blijkt uit een analyse van Carbon Brief.De dalende trend betekent overigens niet dat het hele land het goed doet. De chemische industrie stoot bijvoorbeeld juist 12 procent méér CO2 uit. En er worden ook nog steeds fossiele brandstoffen verbruikt. Maar dat wordt gecompenseerd door een grote CO2-emissiedaling in de cementsector en de groei van energie uit zon en wind, geholpen door een grote capaciteit aan energieopslag.Lees ook: Infographic: Trump jaagt op de olie van het Amerikaanse continent, terwijl China domineert met zonne-energie Verkoop Vegetarische Slager leverde Unilever miljoenenverlies op Unilever heeft waarschijnlijk flink verlies geleden op de verkoop van De Vegetarische Slager in maart vorig jaar. Dat schrijft NRC op basis van nieuwe jaarcijfers van het bedrijf. Hoewel het bedrag niet expliciet wordt genoemd, hebben de verkoop van De Vegetarische Slager, Kate Sommerville en Conimex samen voor een verlies van 56 miljoen euro gezorgd. Unilever maakte in 2025 desondanks 3 procent meer nettowinst dan een jaar eerder.De Vegetarische Slager is sinds maart in handen van Vivera, en daarmee van het Braziliaanse vleesconcern JBS. Vivera en De Vegetarische Slager heten nu samen het Vegetarian Butcher Collective, al liggen ze nog wel als twee aparte merken in de supermarkt.Lees ook: Dit zijn de Changemakers van het Jaar 2025: Boele de Jong (Vivera) en Sander van Lopik (RoffaReefs) Ook in de media:VS schrappen erkenning dat klimaatverandering gevaarlijk is (Nu.nl) CO2-prijzen dalen nu EU-leiders overwegen in te grijpen in markt (Reuters) GroenLinks-PvdA: ‘Gaswinning op land moet versneld worden afgebouwd’ (BNR) Biokerosine populairder, maar er blijven veel drempels (GBTA) De economie heeft gefaald in de klimaatcrisis, maar deze wetenschapper heeft een plan (The Guardian) Europa wil industrie versterken tegen macht VS en China: minder handelsbarrières tussen lidstaten en minder milieuregels (De Telegraaf) Ambitieuze klimaatactie kan 1,3 miljoen levens per jaar redden (Phys)