Teun Schröder
13 december 2024, 12:00

Opmerkelijk: wetenschappers waarschuwen voor veel meer CO2-uitstoot en zorgkosten door opmars AI

Soms stuit je als redactie op nieuws waarbij een wenkbrauw omhoog schiet. Die ene vreemde innovatie, een onverwacht effect van klimaatverandering of een staaltje menselijke onhandigheid. Opmerkelijk dus. Deze week: klimaat- en gezondheidsschade door AI.

Getty Images 2161851139 Een groot datacenter van Amazon in Virginia. | Credits: Getty Images

Het mag inmiddels geen geheim meer zijn dat het datagebruik van de mensheid de nodige milieu-impact heeft. Er is namelijk een hoop energie nodig om de vele datacentra van stroom te voorzien die nodig zijn om onze digitale wereld overeind te houden. Maar de snelle ontwikkelingen op het gebied van AI en de daaraan gerelateerde rekenkracht zorgen ervoor dat dit energieverbruik flink stijgt. En zolang dat energieverbruik leunt op fossiele bronnen stijgt daarmee de uitstoot van broeikasgassen en andere schadelijke stoffen.

Wetenschappers van de Universiteit van Californië hebben nu berekend dat de opkomst van datacentra in de VS in aanloop naar 2030 kunnen leiden tot 600.000 astmapatiënten en 1.300 vroegtijdige sterftes. Dat is meer dan een derde van het aantal huidige astmapatiënten in het land.

Schade door fijnstof

Waar in Nederland zo’n 90 procent van alle datacentra op hernieuwbare energie draait, is dat in de VS allerminst het geval. Daar worden de meeste systemen gevoed met fossiele energie met schadelijke uitstoot als gevolg. Fijnstof is bijvoorbeeld een van de stoffen die invloed hebben op de gezondheid van mensen. De wetenschappers berekenden dat de uitstoot die gepaard gaat met het trainen van een AI-model gelijk staat aan de uitstoot van een gemiddelde auto die 10.000 keer tussen Los Angeles en New York, (4.500 kilometer keer 10.000) rijdt.

Stijgende zorgkosten

Deze data koppelden de wetenschappers vervolgens aan data van het Environmental Protection Agency. Dit orgaan monitort onder andere wat de gezondheidsschade als gevolg van broeikasgasuitstoot is. De conclusie van het onderzoek is dat de zorgkosten als gevolg van datacentra in aanloop naar 2030 kunnen stijgen tot 20 miljard dollar. Dit bedrag is twee keer zo hoog als de gezondheidskosten die geassocieerd worden met de Amerikaanse staalindustrie en komt in de buurt van de gezondheidsimpact van al het rijdend verkeer in grote staten als Californië.

Hernieuwbare bronnen en kernenergie

De wetenschappers benadrukken dat extra onderzoek nodig is om de berekeningen van hun studie verder te valideren. Hernieuwbare bronnen en kernenergie kunnen een belangrijke rol spelen in het vergroenen van datacentra. In de tussentijd is het volgens de onderzoekers belangrijk om de kennis en bewustwording van de schadelijke gevolgen van datacentra te vergroten.

Lees ook:

Deze alles etende fabriek gaat 4.000 ton plastic afval per jaar recyclen en verwerken, zonder concurrentie uit China

De eerste lijn van de nieuwe fabriek wordt volgend jaar zomer opgestart. Hij wordt gebouwd bij het Chemport Innovation Center (CIC) in Farmsum. Nu staat er al een kleiner testexemplaar van de revolutionaire recyclemachine die daar gebruikt gaat worden bij maritiem-afvalinzamelaar Bek & Verburg in de Eemshaven. De nieuwe machine wordt drie keer zo groot. Uiteindelijk wil Uppact meerdere fabrieken bouwen in Nederland en Noordwest-Europa. Superheld De naam van de machine lijkt op een superheld uit de Marvel-reeks: de Unwastor. De installatie kan alle soorten plastic en textiel afval recyclen en tegelijk verwerken tot nieuwe materialen. Het maakt niet uit wat er in gaat, de Unwastor ‘eet alles’. Of het nu gaat om mondkapjes, met etensresten vervuilde voedselverpakkingen, afgedragen sneakers, afgedankte dekbedden, versleten visnetten of met zand vervuild landbouwplastic; het kan ongesorteerd, ongewassen en ongeshredderd de machine in. Palen en planken Al die verschillende soorten plastic hebben een ander smeltpunt, waardoor andere recyclingbedrijven ze eerst moeten scheiden. In de installatie van Uppact wordt het textiel en plastic afval tegen gaatjes in een ronddraaiende trommel geperst, waarbij het bijna het smeltpunt bereikt. Daardoor ontstaat een dikke, consistentie massa, die - eenmaal door de gaatjes - heel goed verwerkt kan worden tot nieuwe materialen. De machine produceert van het afval nieuwe, robuuste kunststof palen, planken en balken. Die worden gebruikt in de bouw, infrastructuur of als beschoeiing. Minder energie Er komen dus nadrukkelijk geen korrels uit de machine, want die moet je dan weer verwarmen en dat kost energie. De Unwastor gebruikt minder dan de helft van de energie in vergelijking met bestaande technieken. De gefabriceerde producten zijn ook nog eens 100 procent circulair. Op deze manier helpt de Unwastor niet alleen bij het terugdringen van primair grondstofverbruik, maar ook met het verminderen van CO2-uitstoot. Dus is ie toch een beetje een superheld? “Ja”, zegt CEO Folmer. “Het bijzondere aan deze machine is dat hij alle soorten plastic kan verwerken tot een relatief homogeen product. Dat is normaal heel lastig.” Kijk hier hoe De Unwastor van Uppact werkt:Geen concurrentie Hoe kan het dat Uppact een nieuwe recyclingfabriek voor plastic bouwt, terwijl in Nederland het ene na het andere recyclingbedrijf failliet gaat vanwege de import van goedkoop nieuw plastic - en zelfs recyclaat - uit China en de VS? “Omdat wij met onze producten veel minder concurrentie hebben uit die landen”, legt Folmer uit. “In het afgelopen jaar is de prijs voor kunststof palen en planken zelfs gestegen, dus hebben we geen last van die neerwaartse prijsspiraal.” Financiering rond Folmer ontvouwde zijn plannen voor een nieuwe fabriek al in 2022. Hij wilde deze nieuwe, revolutionaire technologie gebruiken om het plastic afvalprobleem aan te pakken, met name in Azië. Ook zou het percentage gerecycled plastic hiermee fors verhoogd kunnen worden, zodat er minder afval de verbrandingsoven in gaat. “Het heeft allemaal veel langer geduurd dan wij oorspronkelijk hadden gedacht. We hebben het hele pad moeten aflopen”, zegt hij. De financiering is nu rond. Behalve moederbedrijf Upp! worden ook de NOM (investerings- en ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland) en het Groninger Groeifonds (GGF) aandeelhouder van Uppact. Naast een eerder verkregen subsidie van het Just Transition Fund (JTF) krijgt het project nu ook een lening van het Polestar Capital Circular Debt Fund. “Dit is een cruciaal moment. Het is een hele klus om financiering voor zo’n project bij elkaar te krijgen om onze demofabriek te kunnen bouwen”, zegt CFO Walstock van Uppact. Impact maken Volgens de nieuwe aandeelhouders sluit de aanpak van Uppact naadloos aan bij de doelstelling van zowel Nederland als de EU om de circulaire economie te bevorderen en plastic afval zoveel mogelijk te recyclen en hergebruiken. “We willen op het gebied van groene chemie de regio versterken. Dat is precies wat Uppact kan doen: recyclen en er ook nog een winstgevend model van maken. Zo creëer je de meeste impact’’, zegt Emma Schakel, investment manager van het Groninger Groeifonds. Ook de NOM denkt dat het bedrijf impact kan maken. “Wij zien de potentie, niet alleen in het proces, maar ook in het team. De afgelopen jaren is al bewezen dat wat Uppact wil, ook kan”, zegt investment manager Sytze Hellinga van de NOM. Aanvullend Het Polestar Capital Circular Debt Fund (PCDF) heeft al 240 miljoen euro gestoken in de circulaire economie. Het fonds investeert in innovatieve circulaire projecten die de potentie hebben om wereldwijd verandering te brengen, zowel door afvalvermindering en recycling als door de vervanging van fossiele brandstoffen. Dit soort projecten krijgt maar moeilijk financiering van banken en durfkapitalisten. “Juist het feit dat Uppact plastic afval kan verwerken dat bij mechanische recyclebedrijven uitgesorteerd wordt, maakt de technologie aanvullend op de bestaande recycling van plastic. Daarmee dragen ze bij aan meer circulariteit in de plasticketen, een doel dat zowel Uppact als wij delen”, stelt Jan-Willem König, CEO van Polestar Capital. Naar Australië Met de financiering op zak waren Folmer en Walstock onlangs in Australië om de Plastech Mixer-Melter – zoals hij daar heet - te inspecteren. Die is daar ontwikkeld door Plastech Recycling. De machine wordt binnenkort klaargemaakt voor transport en zal in februari per schip naar Nederland komen. “Nu kunnen we door, op weg naar zo veel mogelijk impact. Want daar is het ons allemaal om te doen. Dat plastic moet niet meer de verbrandingsovens in’’, zegt Folmer.Lees ook: Brengt Upp! de revolutie in plastic recycling waar de wereld op zit te wachten?Ook mondiale top over plasticvervuiling levert geen bindende afspraken opGroene chemie bloeit op, maar hoe redt Nederland zijn recyclingbedrijven?Nieuwe klap voor plasticrecycling: ook ‘Nationaal Icoon’ Ioniqa failliet