De neerslagindex van Rijkswaterstaat kleurt dieprood. Van Limburg tot de Waddeneilanden was het de afgelopen maand veel droger dan in voorgaande jaren. Nederland heeft officieel zelfs een ‘feitelijk watertekort’.
En dat heeft gevolgen. Zo is het Twentekanaal voor het eerst gesloten door droogte, mag industrieel koelwater niet meer overal geloosd worden en in sommige gebieden geldt een verbod op sproeien met oppervlaktewater.
Volgens de zogenoemde verdringingsreeks, die de verdeling van water bepaalt, krijgt de drinkwatervoorziening altijd voorrang op onder meer industrie, landbouw en scheepvaart. Dus hoe groter het watertekort, hoe groter het risico voor economische sectoren die sterk van water afhankelijk zijn.
Steeds meer bedrijven doppen daarom hun eigen boontjes. Ze stellen wateraanvoer veilig door bijvoorbeeld regenwater op te vangen of gebruikt water te recyclen.
Datacenters en glastuinbouw werken samen in Noord-Holland
Neem Agriport bij het Noord-Hollandse Middenmeer. Daar vind je grootschalige glastuinbouw, enorme datacenters van Google en Microsoft − en de komende jaren komen er nog meer datacenters bij. Hoewel je kanttekeningen kunt plaatsen bij het energieverbruik en het maatschappelijke nut van deze bedrijven, heeft Agriport een slim systeem als het om watergebruik gaat.
Agriport heeft bijvoorbeeld grote waterbassins en sinds vorige zomer ook een ‘waterbank’. In een ondergrondse zandlaag wordt in de winter regenwater opgeslagen, dat in de zomer aan kassen en datacenters (voor koeling) geleverd kan worden. Dat regenwater wordt onder andere opgevangen op het dak van Microsofts datacenter. Omdat er meer wordt opgevangen dan verbruikt, claimt het datacenter een netto leverancier van regenwater te zijn. Belangrijke kanttekening is wel dat datacenters ook indirect water verbruiken, bijvoorbeeld doordat via de energiecentrales die hun stroom opwekken.
Voor de momenten dat er niet genoeg regenwater is, heeft plaatselijk nutsbedrijf EWC Energy ook zogenoemde Reversed Osmose-installaties neergezet. Met deze techniek kan zoet water uit brak grondwater worden gefilterd. Het gebruik van drinkwater is zo niet meer nodig.
Voor regenopvangsystemen is het overigens wel belangrijk dat een installatie niet ten koste gaat van regenwater dat in de (uitgedroogde) natuur en bodem moet belanden.
Circulair gebruik water moet Veluwe ontlasten
Ook de papier- en kartonindustrie is zeer afhankelijk van water voor zijn productieproces. Door zijn heldere stromende water werd de Veluwe dan ook al snel het middelpunt van de Nederlandse papierindustrie. Maar nu moeten ze anders omgaan met water, weten ze in Eerbeek en Loenen. De natuur op de Veluwe lijdt al genoeg onder droogte zonder dat er extra grondwater onttrokken wordt.
Daarom wordt al enkele jaren gewerkt aan de Waterrotonde Eerbeek: een circulair watersysteem voor de papier- en kartonindustrie in Eerbeek en Loenen. Waar nu nog grondwater wordt onttrokken voor de productie van papier, moet er in de toekomst vooral gebruik worden gemaakt van gezuiverd afvalwater. Op die manier moet jaarlijks 3,6 miljoen kuub grondwater bespaard worden. Ook wordt er dan minder water in de IJssel geloosd.
In een succesvolle pilot zijn meerdere waterzuiveringsmethoden getest. De uiteindelijke zuiveringsinstallatie staat er nog niet. Het bestemmingsplan voor de Waterrotonde is al wel vastgesteld door de gemeente, maar er lopen nog gesprekken tussen de papierfabrieken en drinkwaterbedrijf Vitens.
Decennialange ervaring in de Efteling
Hoewel periodes van droogte steeds vaker voorkomen en langer duren door klimaatverandering, is het niet louter iets van de afgelopen jaren. Sterker: Efteling liep in de jaren ’90 al tegen verdroging aan toen het voor zijn nieuwe golfpark meer grondwater wilde oppompen dan het al deed. Het attractiepark heeft toen samen met provincie en waterschap het project Klaterwater opgezet, dat nog altijd actief is.
De Efteling ontvangt jaarlijks 400.000 kuub huishoudelijk afvalwater van de rioolwaterzuivering in Kaatsheuvel. Dat gaat eerst door een zandfilter met ijzerchloride, dat fosfaat verwijdert. In de Efteling volgt een een enorm, natuurlijk rietfilter, bedoeld om bacteriën en zwevende stoffen af te vangen. Dat wordt tijdelijk aangevuld met een desinfectiesysteem dat bacteriën en virussen afbreekt met UV-licht. Daarna wordt het via drie vennen naar de Gondoletta-vijver gepompt. Grondwater wordt daardoor nog maar zelden gebruikt.
Vorig jaar heeft de Efteling aangekondigd om, in samenwerking met Coca-Cola, één van de vennen flink uit te breiden. Het water daarin kan de Efteling droge zomers als buffer gebruiken. Ook zou het beter zijn voor de natuur, omdat hiermee meer water in de bodem kan infiltreren. De afronding van dat project staat gepland voor 2027
