Sebastian Maks
15 januari 2024, 12:52

Honderden miljoenen tonnen CO2 afvangen nodig om Europese klimaatdoelstellingen te halen

De Europese Unie moet tegen het jaar 2050 jaarlijks zo’n 450 miljoen ton CO2 uit de lucht filteren. Dat heeft de Europese Commissie uiteengezet in een conceptdocument, ingezien door Bloomberg. Voor de doelstelling is een flinke opschaling van CO2-afvang- en -opslaginstallaties nodig. De huidige capaciteit is er namelijk nog maar een fractie van.

Getty Images 1319007594 CCS wordt ook wel gezien als een manier voor fossiele bedrijven om door te gaan met vervuilen. | Credits: Getty Images

De Commissie heeft het in het specifiek over Carbon Capture and Storage (CCS). Met deze techniek wordt CO2 afgevangen uit de atmosfeer (al dan niet direct, zoals van schoorstenen op industrieterreinen) en opgeslagen in reservoirs. Die opslag vindt bijvoorbeeld plaats in lege gasvelden, zoals bij het Nederlandse project Porthos
het geval is. Het is een manier om de CO2-uitstoot van lastig te verduurzamen sectoren toch naar beneden te brengen.

Critici

CCS is een omstreden techniek. De kritiek luidt dat olie- en gasbedrijven het gebruiken om de overstap naar duurzamere productiemethodes te vertragen. Maar experts, bijvoorbeeld van het IPCC, benadrukken ook dat we CCS hard nodig hebben om de klimaatdoelen van Parijs te halen.

Opgave

Zo ook om de klimaatdoelen van de EU te halen. De Unie wil in 2050 volledig klimaatneutraal zijn, en heeft daarom berekend wat er aan CCS nodig is om dat te behalen. In Europa moet er jaarlijks 450 miljoen ton CO2 worden afgevangen uit de atmosfeer (tegen het jaar 2050). Ter vergelijking: dat is ruim drie keer de jaarlijkse CO2-uitstoot van Nederland (de CO2-uitstoot van Nederland was in 2022 132 miljoen ton). Een flinke opgave, want Bloomberg geeft aan dat de wereldwijde CCS-capaciteit in 2022 ongeveer 50 miljoen ton bedroeg. Slechts een deel daarvan vindt op Europese bodem plaats.

Alleen CO2

Wat nog onduidelijk is, is of het plan ook afvangdoelstellingen bevat voor andere broeikasgassen. Bloomberg spreekt namelijk uitsluitend over het afvangen van koolstofdioxide, maar het is mogelijk dat de Europese Commissie ook plannen uiteenzet voor het afvangen en opslaan van bijvoorbeeld methaan.

Het betreffende conceptdocument van de EU werd vroegtijdig ingezien door Bloomberg. De officiële publicatiedatum is pas begin februari. Het document zal een plan bevatten voor de CCS-doelstelling, met een tussentijds ijkpunt voor 2040. Wellicht zal het plan nog veranderen of geamendeerd worden voordat de Europese Commissie ermee akkoord gaat.

Porthos

In Nederland vordert het eerder genoemde project Porthos gestaag. Eerder keurde de Raad van State de bouw goed. Het project zal over een periode van 15 jaar circa 37 megaton (37 miljoen ton) CO2 gaan afvangen en opslaan. In 2024 start de bouw, vanaf 2026 moet Porthos operationeel zijn. Hans Meeuwsen, directeur Porthos, zei er vorig jaar over: “De opslag van CO2 is cruciaal als we de klimaatdoelen in Nederland willen halen. Dit investeringsbesluit is een belangrijk startmoment voor toekomstige ontwikkelingen in de opslag van CO2 in Nederland.”

Meer over CCS:

Wetenschappers ontdekken microben die CO2 eten en supersnel omzetten naar gesteente

Het afvangen en opslaan van CO2 uit de atmosfeer wordt door het IPCC-klimaatpanel gezien als een belangrijk middel om de opwarming van de aarde een halt toe te roepen. In Nederland is recent nog een definitief investeringsbesluit genomen voor het Porthos-project. Vanaf 2026 wordt CO2 afgevangen van een aantal bedrijven in de haven van Rotterdam en permanent opgeslagen in lege gasvelden in de Noordzee. Geologische breuken Maar het opslaan van CO2 is niet helemaal zonder risico’s. Er bestaat namelijk een kans dat geïnjecteerd gas weer ontsnapt naar de buitenlucht. “Als zich bijvoorbeeld een geologische breuk voordoet of als er drukveranderingen optreden na het inpompen (van CO2-gas, red.), kan het opgeslagen gas een manier zoeken om te ontsnappen”, zegt professor Gokce K. Ustunisik, werkzaam bij het geologisch onderzoekscentrum van de South Dakota Mines. Hechten aan gesteente Daarom onderzoeken wetenschappers of het mogelijk is om CO2-gas te binden aan gesteente. CO2 kan zich namelijk hechten aan steenlagen met specifieke eigenschappen. Gas wordt zo een vaste stof en heeft daardoor minder de neiging om te willen ontsnappen. Dit proces wordt in situ mineralisatie genoemd. Het grote nadeel is dat deze vorm van CO2 binden lang duurt, tussen de zeven en tien jaar. CO2 eten Maar dankzij de recente ontdekking van de wetenschappers uit South Dakota kan dit in de toekomst misschien een stuk sneller. Het onderzoek werd uitgevoerd in een kilometers diepe verlaten mijn. Daar vonden de wetenschappers verschillende micro-organismen die in staat bleken om CO2 te eten en te verwerken tot gesteente. De minuscule diertjes konden dit ook nog eens ongelofelijk snel. In slechts tien dagen werd de opgegeten CO2 omgezet naar gesteente. Eenmaal versteend, kan de CO2 duizenden jaren zonder ontsnappingsgevaar opgeslagen worden. Barre omstandigheden "De ontdekking van leven diep in de rotsen, 1.200 meter onder het oppervlak in SURF, was enerverend", zegt Tanvi Govil, een van de onderzoekers. “We hebben het geluk dat SURF de thuisbasis is van bijzondere microben die hebben overleefd in deze extreme ondergrondse omgeving zonder licht, weinig voedsel en beperkte ruimte.” Inmiddels hebben de wetenschappers hun ontdekking gepatenteerd. In een volgende fase willen de onderzoekers de microben testen op andere plekken onder de grond. Gezien de vele verlaten mijnen in de VS denken de onderzoekers dat er genoeg geschikte testlocaties zijn waar het opslaan van CO2 op grote schaal mogelijk is. Lees ook: Voor scheepvaart op groene ammoniak zijn maar tien tanklocaties nodig Hollands hout maakt houtbouw nog een stukje duurzamer Ford maakt auto-onderdelen van olijfbomen