De energietransitie dreigt vast te lopen. Bedrijven kunnen niet uitbreiden, nieuwe fabrieken komen niet van de grond en duurzame projecten blijven op de plank liggen. De boosdoener? Netcongestie. Op steeds meer plekken in Nederland kleurt de kaart rood en zit het stroomnet tjokvol. Terwijl de aandacht in deze discussie vaak uitgaat naar technische oplossingen, zit de echte bottleneck volgens energie-expert Wiebe Jan Emsbroek ergens anders: in regels, vergunningen en onzekerheid over de businesscase.
Emsbroek is de oprichter van Bluepeak.energy. Dat bedrijf helpt eigenaren van logistiek en commercieel vastgoed bij het ontwikkelen, financieren en realiseren van energie-infrastructuur. Denk aan zonnepanelen, laadpalen en dus ook batterijopslag. Die technologie wordt beschouwd als een van de belangrijkste wapens in de strijd tegen netcongestie. Maar zolang regelgeving, vergunningverlening en financiering achterblijven, blijft een groot deel van het potentieel onbenut. ‘De techniek is er al’, aldus Emsbroek. ‘De vraag is vooral of we de randvoorwaarden op orde krijgen.’
Vastgoed ontdekt de strategische waarde van energie
Voor de meeste vastgoedeigenaren gold energie lange tijd als bijzaak. Soms was er een zonne-energiebedrijf dat het dak mocht gebruiken, in ruil voor een vergoeding, maar dat was het dan ook wel. Dit is snel aan het veranderen. De files op het stroomnet hebben ervoor gezorgd dat energie steeds meer een strategisch onderdeel van vastgoed is geworden. Logistieke centra, distributiehallen en bedrijventerreinen kunnen immers niet langer vertrouwen op onbeperkte toegang tot het stroomnet.
Femke Stroucken is vastgoednotaris bij internationaal advocatenkantoor CMS en herkent deze ontwikkeling. Volgens haar markeert batterijopslag een bredere verschuiving in de vastgoedmarkt. ‘Energie-infrastructuur is niet langer een technische bijzaak, maar wordt een bepalende factor in de waarde, bruikbaarheid en toekomstbestendigheid van vastgoed. Voor vastgoedeigenaren, ontwikkelaars en investeerders is de vraag hoe zij energiecapaciteit, opslag en flexibiliteit onderdeel maken van hun strategie steeds relevanter.’
Dit besef zorgt voor meer investeringsbereidheid dan 10 jaar geleden. Toch blijkt dat makkelijker gezegd dan gedaan. Waar vastgoedbeleggers gewend zijn aan voorspelbare rendementen uit huurinkomsten, zijn de opbrengsten van energiesystemen veel dynamischer. Dat zorgt voor onzekerheid. Wiebe Jan Emsbroek: ‘Veel partijen zien de technische oplossingen en willen wel investeren, maar hebben nog onvoldoende vertrouwen in de businesscase om daadwerkelijk de stap te zetten.’
Volgens Stroucken is dat precies waarom batterijopslag niet alleen als technisch vraagstuk moet worden benaderd. ‘Het is geen tijdelijke noodoplossing voor netcongestie, maar een structureel onderdeel van de toekomstige energie-infrastructuur. Wie dat serieus neemt, moet niet alleen investeren in techniek, maar ook in heldere kaders die projecten financierbaar, vergunbaar en schaalbaar maken.’
Meer dan een grote powerbank
Zeg je batterijopslag, dan denken veel mensen nu nog vooral aan het opslaan van overtollige zonnestroom. Maar volgens Wiebe Jan Emsbroek is dat juist een van de minst interessante toepassingen. ‘De grootste kracht van een batterij is dat die extreem snel kan reageren. Daardoor krijg je een flexibel instrument dat op verschillende manieren ingezet kan worden.’ Deze flexibiliteit wordt steeds belangrijker nu netbeheerders experimenteren met nieuwe contractvormen. Bedrijven krijgen bijvoorbeeld niet altijd extra netcapaciteit, maar kunnen wel op bepaalde momenten van de dag stroom afnemen. Met een batterij kunnen ze die stroom opslaan en later gebruiken. ‘Dat gebeurt nog beperkt, maar de ontwikkeling gaat snel. Ik verwacht dat dit binnen drie jaar redelijk mainstream wordt’, zegt Emsbroek.
Bij grootschalige batterijprojecten blijken vooral de procedures en vergunningstrajecten een lastig te nemen horde. Dat heeft onder meer te maken met de uiteenlopende eisen die gemeenten hanteren bij een vergunningsaanvraag van zo’n grote batterij. ‘De ene gemeente stelt strenge geluidsnormen, terwijl elders veiligheidseisen of participatie van omwonenden centraal staan. Er is nog geen eenduidige aanpak’, zegt Emsbroek. Volgens Femke Stroucken van CMS is juist die voorspelbaarheid cruciaal om batterijprojecten schaalbaar te maken. ‘Veel projecten lopen niet vast omdat partijen niet willen investeren, maar omdat vooraf onvoldoende duidelijk is welke eisen gelden en hoelang procedures duren. Meer uniformiteit in vergunningverlening zou helpen om projecten sneller van pilotfase naar structurele infrastructuur te brengen.’
Nu nog hebben investeerders te maken met vertraging, hogere kosten en onzekerheid. Volgens Emsbroek van Bluepeak.energy zou meer uniformiteit veel helpen. Ook bij netbeheerders ziet hij ruimte voor verbetering. ‘Je hebt verschillende typen contracten per regionaal netwerkbedrijf met verschillende voorwaarden en kleine lettertjes. Het zou helpen als die nationaal gestandaardiseerd worden.’
De echte rem zit in wet- en regelgeving
Volgens de energie-expert kijken beleidsmakers nog te vaak naar batterijen vanuit een ouderwets model van energievoorziening: producenten leveren stroom en gebruikers nemen die af. Maar een batterij past niet in dat eenvoudige plaatje. Die kan stroom opslaan, terugleveren, balanceren en zelfs verschillende partijen met elkaar verbinden. ‘Een batterij wordt nog te vaak gezien als een soort powerbank. Terwijl de echte waarde juist zit in de flexibiliteit en de snelheid waarmee je kunt reageren.’
Stroucken herkent dat beeld. ‘Batterijopslag dwingt ons om anders te kijken naar het energiesysteem. De praktijk beweegt sneller dan de kaders die daarop van toepassing zijn. Dat betekent niet dat er geen regels moeten zijn, maar wel dat regels moeten meebewegen met nieuwe vormen van flexibiliteit, samenwerking en lokaal energiegebruik.’
Batterijen worden nu nog regelmatig geconfronteerd met dubbele kosten voor transport en belastingen. ‘Wat je nu ziet, is dat batterijprojecten in feite twee keer betalen voor het gebruik van het elektriciteitsnet. Die dubbele kosten drukken zwaar op de businesscase en maken investeringen minder aantrekkelijk.’ Ook het lokaal delen van energie verloopt moeizaam. Hoewel de nieuwe Energiewet verbetering brengt, blijft het voor een ondernemer ingewikkeld om stroom aan omliggende bedrijven te leveren.
Van pilot naar onmisbare infrastructuur
Eén ding staat vast: batterijopslag is de pilotfase inmiddels voorbij. Volgens Femke Stroucken van CMS is het niet de vraag óf batterijopslag een rol gaat spelen, maar hoe snel we als land de randvoorwaarden op orde krijgen. ‘Daarvoor zijn voorspelbare vergunningstrajecten, werkbare contractmodellen en regelgeving nodig die past bij een energiesysteem waarin opslag en flexibiliteit centraal staan. Als batterijen straks net zo vanzelfsprekend worden als transformatorstations op bedrijventerreinen, moeten de spelregels daar nu al op worden ingericht.’
Ondanks al dit soort uitdagingen twijfelt Wiebe Jan Emsbroek geen moment aan de toekomst van batterijopslag. Volgens hem moeten de uitbreiding van het elektriciteitsnet en de uitrol van batterijen hand in hand gaan. ‘Als je geen rekening houdt met batterijen, dan loop je het risico dat je het netwerk zwaarder uitbreidt dan eigenlijk nodig is.’ Over zo’n vijf jaar verwacht hij dat batterijen net zo normaal zijn als transformatorstations op bedrijventerreinen. Niet als experiment of tijdelijke noodmaatregel, maar als vast onderdeel van de energie-infrastructuur.
Hun boodschap aan politiek Den Haag is dan ook helder: stop met batterijopslag te behandelen als een nichetechnologie en pas de spelregels aan de nieuwe werkelijkheid aan. Emsbroek: ‘Batterijen zijn geen experiment meer. De techniek werkt en nu is het tijd dat de juridische en financiële kaders meegroeien. Zo brengen we de energietransitie echt op gang.’
Dit artikel is gemaakt door een van onze expertredacteuren in samenwerking met onze partner CMS. Change Inc. werkt met partners die de klimaattransitie aanjagen. Zij kunnen cases presenteren waar anderen zich aan kunnen optrekken en zijn eerlijk over de uitdagingen. Niet één bedrijf is al 100 procent duurzaam, maar veel zijn onderweg. Dankzij ons partnermodel zijn onze artikelen gratis toegankelijk voor iedereen. Benieuwd naar hoe wij werken? Klik hier.
