Anna Roos van Wijngaarden 12 januari 2023, 10:30

Amazons ‘bewuste’ productlijn blijkt greenwashing

De nog jonge duurzame productlijn ‘Amazon Aware’ is getest en beschuldigd van greenwashing. Er zouden valse claims worden gemaakt die het miljardenbedrijf duurzamer doen lijken dan het daadwerkelijk is, waardoor de milieubewuste consument wordt misleid.

Amazon Aware De campagnevideo van Amazon Aware zet de toon voor een greenwashing case. | Credits: Amazon

Vorig jaar lanceerde Amazon, ’s werelds grootste retailer na Walmart, Amazon Aware. Dat is een reeks ‘essentiële producten’ gemaakt van ‘duurzame materialen’ door middel van ‘doordacht design’.

De campagnevideo van Amazon Aware zet de toon voor een greenwashing case. Houten huisjes worden schoongepoetst met ‘mindful gemaakte’ huisproducten, er wordt flink gewandeld in de natuur in kleding van ‘gerecycled materiaal’ en alle producten zijn ‘carbonneutraal’. Het slotbeeld toont het nieuwe logo waarin ‘amazon’ bijna niet zichtbaar is en de ‘A’ in een vetgedrukt ‘Aware’ een plant voorstelt.

Greenwashing (opsporen) is populair

Juist nu duurzaamheid op de agenda staat bij bedrijven, worden consumenten en de partijen die hen willen beschermen extra alert op misleidende groene claims. In Nederland doet de Autoriteit Consument & Markt (ACM) onderzoek naar greenwashing in de kleding-, zuivel- en energiesector. In 2022 oordeelden ze bijvoorbeeld dat H&M Nederland en Decathlon hun groene communicatie moesten aanpassen.

Pakketje met misleiding

De beschuldiging waardoor Amazon Aware onder vuur kwam te liggen, kwam van een anonieme reporter van Britse krant The Telegraph. Hij bestelde 20 procent van de collectie en werd teleurgesteld: slechts twee producten waren níét in wegwerpplastic verpakt.

Na grondig onderzoek bleek ook dat elk product uit een ander ver land kwam waaronder Vietnam, Bangladesh and India. In zulke Aziatische lageloonlanden wordt in grote lijnen geen leefbaar loon betaald.

Incomplete accusatie

De accusatie omvat eigenlijk nog maar het begin van het argument dat Amazon Aware een greenwashing case is. Uiteindelijk gaat duurzaamheid namelijk verder dan verpakking en verzending.

De duurzaamheid van de materialen in de productlijn valt bijvoorbeeld tegen. Het aandeel gerecycled materiaal in alle ‘Aware’ houten meubelen is onbekend. In plaats van transparant te zijn, wordt doorverwezen naar ‘ClimatePartner’. Dat wekt de illusie dat zo’n product volledig gerecycled is, terwijl oud en nieuw materiaal in de praktijk vaak worden gemixt.

Voor kleding geldt eenzelfde verhaal. T-shirts en broeken van Amazon Aware zijn gemaakt van 100 procent katoen. Ze zijn deels gecertificeerd volgens verschillende standaarden zoals OCS en GOTS, maar hoeveel materiaal onduurzaam katoen is, wordt niet vermeld.

Tenslotte benadert Amazon duurzaamheid met een tunnelvisie. Er wordt niets gezegd over het wegnemen van schaarse grondstoffen zoals metalen en zoetwater, ontbossing, landgebruik, biodiversiteit, vervuiling door schadelijke chemicaliën, en de olifant in de kamer: Amazons bijdrage aan overconsumptie.

Bol.com definieerde haar eigen duurzaamheidskeurmerken om productclaims te onderbouwen. | Credit: Bol.com

Deel van het geheel

De hevig gepromote Aware-lijn wekt de illusie dat Amazon actief bezig is met het verduurzamen van zijn aanbod. In werkelijkheid gaat het om 103 producten. Dat is nog geen 0,001 procent van Amazons eigen assortiment (producten van externe partijen niet meegerekend).

Enig speurwerk in het duurzaamheidsrapport voor 2021 leert dat Amazon een uitstoot van ruim 70 miljoen ton koolstofdioxide veroorzaakt – een toename van 18 procent zoals ook het jaar dáárvoor. In de rapporttekst wordt dit getal niet benoemd; de focus ligt op de ‘koolstofintensiteit’, gemeten als gram CO2 per dollar verdiensten, die afgenomen is met 1,9 procent. Gegeven dat 85 procent van Amazons energie in 2021 uit duurzame bronnen zou komen, mag de consument meer verwachten.

In een rapport van Oceana wordt geschat dat het plastic verpakkingsafval van Amazon ook met 18 procent toenam in 2021. Daarvan belandde 3 procent (ruim 12 miljoen kilo) in de zee.

Uit de survey bleek ook dat 75 procent van de consumenten hun Amazon verpakkingen weggooien. Amazon promoot recycling hevig, maar heeft geen infrastructuren gebouwd die de consument helpen om dat daadwerkelijk te doen.

Greenwashing in Nederland

Het ziet ernaar uit dat de Nederlandse Amazon, Bol.com, minder risico loopt op beschuldigingen van greenwashing. Groene claims worden niet gepromoot met grote campagnes en duurzame acties worden beter en transparanter onderbouwt.

Bol heeft zelf 5 duurzaamheidscertificaten gefabriceerd die vrij gedetailleerd ingaan op verschillende aspecten zoals duurzame energie en schadelijke stoffen. Producten in de shop mogen alleen ‘gerecycled’ genoemd worden als ze voor meer dan de helft uit gebruikt materiaal bestaan. Bol heeft ook productfilters en uitlegartikelen voor bestaande certificaten zoals B Corp en fairtrade.

Bol.com is sinds 2022 ook gecertificeerd klimaatneutraal na een beoordeling door de Climate Neutral Groep. Dat betekent dat de uitstoot van Bols 49 duizend verkooppartners wordt ‘gecompenseerd’. Amazons groene claims gaan ook grotendeels over die CO2-compensaties. Het idee van emissies afkopen is overigens wel erg controversieel: de vermeende klimaateffecten van compensatieactiviteiten zoals bomen planten zijn vaak niet gelijkwaardig zijn aan de door CO2-uitstoot veroorzaakte klimaatschade.

Meer lezen?

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief: iedere dag rond 07.00 uur het laatste nieuws

Wil jij iedere ochtend rond 7 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze dagelijkse nieuwsbrief.

Nieuwe methode maakt recycling van lithium-batterijen een stuk gemakkelijker

Wat hebben een elektrische auto, een laptop en een elektrische tandenborstel gemeen? Ze werken allemaal op een lithium-ion batterij. Deze batterijen zijn de meest efficiënte op de markt. In de afgelopen jaren zijn fabrikanten deze batterijen in steeds meer toepassingen gaan gebruiken. Als gevolg daarvan stijgen de prijzen zeker als de samenleving overgaat op elektrische mobiliteit. De winning van grondstoffen gaat gepaard met hoge kosten en uitstoot van broeikasgassen.Recyclen van lithium Het recyclen van lithium is tot nu toe niet van de grond gekomen omdat de huidige processen inefficiënt zijn. Toch zou hergebruik van dit materiaal kunnen bijdragen tot een duurzamere productie van batterijen. De groeiende hoeveelheid batterijen betekent dat ook de afvalstroom de komende jaren zal toenemen. Terwijl er efficiënte manieren zijn om kobalt, koper nikkel en andere mineralen die voor batterijen worden gebruikt te recyclen, is hergebruik van lithium (Li) nog steeds niet kostenefficiënt.Membraan voor lithium-ionen Wetenschappers van het Duitse chemiebedrijf Evonik werken aan een nieuwe oplossing voor dit probleem. Ze hebben een membraan ontworpen om lithium-ionen selectief op te vangen uit gebruikte batterijen. “Het ontwerp is de sleutel”, vertelde Elisabeth Gorman aan Innovation Origins. Zij is business development manager bij Evonik. “De samenstelling van het membraan selecteert lithium-ionen en laat ze bewegen door de kristalstructuur die we hebben gebouwd.”'Springende ionen' Duitse wetenschappers kozen voor membraanelektrolyse. Kort gezegd maakt het proces gebruik van elektriciteit om lithium-ionen te scheiden door een permselectief keramisch membraan. Dat is een laag die zowel semipermeabel is als ionenuitwisseling mogelijk maakt. Elektrolyse is vooral bekend bij de productie van waterstof, waarbij stroom wordt gebruikt om water te scheiden in zuurstof en waterstof. Daarvoor gebruik je een elektrolyzer, met als belangrijkste elementen een positieve elektrode – de anode – en een negatieve elektrode – de kathode. Een ionengeleidend membraan scheidt de twee, waardoor ionen kunnen doorstromen wanneer een elektrische potentiaal wordt toegepast. Dit onderdeel van Evoniks methode maakt het verschil.Vervangt chemicaliën “Vergeleken met conventionele technieken voor lithiumrecyclage kan ons elektrochemisch scheidingsproces lithiumhydroxide produceren in één stap en in zeer zuivere, batterijwaardige vorm. De techniek heeft het potentieel om het huidige chemische neerslagproces, waarbij grote hoeveelheden chemicaliën worden gebruikt voor de scheiding van vaste en vloeibare stoffen, te vervangen,” benadrukt Gorman. In eerste instantie stroomt lithiumhoudend afvalwater van het recyclingproces tussen de anode en het membraan. Dat afvalwater is een mengsel van metalen van versnipperde batterijen. Dat gebeurt in een recyclingbedrijf nadat de plastic onderdelen zijn verwijderd. Dat afval bevat dus ook lithium. Wanneer elektriciteit door deze waterstroom wordt geleid, bewegen lithium-ionen door het ionengeleidende keramische membraan naar de kathodekamer. Andere ionen en watermoleculen kunnen er niet doorheen. Vervolgens reageert water op de negatieve elektrode met elektronen tot waterstof- en hydroxide-ionen. Deze reageren met lithiumionen tot lithiumhydroxide, het product dat nodig is om nieuwe batterijen te maken.Recyclingdoelen“Lithium en zeldzame aardmetalen zijn binnenkort belangrijker dan olie en gas. Alleen al onze vraag naar zeldzame aardmetalen zal tegen 2030 vervijfvoudigen”, verklaarde voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen al bij de invoering van de Wet kritieke grondstoffen. In het licht hiervan eist de Europese Commissie grotere inspanningen op het gebied van lithiumrecycling. Momenteel wordt naar schatting meer dan 1,9 miljoen ton per jaar weggegooid. Het recyclagepercentage en de inzameling variëren afhankelijk van het type batterij. Volgens de voorgestelde verordening moet lithium tegen 2026 voor 35 procent zijn teruggewonnen en tegen 2030 voor het dubbele. Ook worden verplichte minimumniveaus voor gerecyclede inhoud vastgesteld. Vanaf 2030 zou de eis voor gerecycled lithium 4 procent bedragen, en vijf jaar daarna stijgen tot 10 procent. Volgens een onderzoek van de NGO Transport and Environment (T&E) zouden de doelstellingen hoger moeten liggen. “Maar door te eisen dat recyclers deze kleine hoeveelheden lithium terugwinnen – slechts 35 procent tegen 2030 – laten beleidsmakers een enorme kans liggen. De Europese batterij-industrie kan niet wachten om een binnenlandse voorraad kritische metalen op te bouwen”, aldus de analyse. T&E pleit voor hogere percentages, aangezien die technisch haalbaar zijn volgens de beste praktijken in de sector, en verwijst daarbij naar een beoordeling van het Circular Economy Initiative Deutschland. Lithiumpekel Het recyclen van lithium is in zekere zin hetzelfde als het een tweede keer delven ervan. Toch kan het concept van Evonik ook gebruikt worden voor daadwerkelijke mijnbouw. In de Duitse bodem zijn grote afzettingen van lithiumpekel gevonden. Dit zijn ophopingen van zout grondwater verrijkt met opgelost lithium. Deze zouden in de nabije toekomst wel eens de volgende bron van lithium kunnen zijn. De winning kan volgens hetzelfde principe verlopen als bij gebruikte batterijen. “Dat is de visie op de langere termijn. We zitten echter in een onderzoeks- en ontwikkelingsfase. Het proces aanpassen aan dit soort toepassingen zie ik niet binnen de komende twee of drie jaar gebeuren,” verduidelijkt Gorman. In een poging om de invoer van lithium uit landen als Australië of Chili stop te zetten, zou het aanboren van Europese reservoirs de Europese batterij-industrie helpen. Om nog maar te zwijgen van het feit dat vervoer van ver weg tonnen broeikasgasemissies met zich meebrengt.Giga-fabrieken Voorlopig concentreert Evonik zich op het optimaliseren van hun methode. Daarna zal het team werken aan enkele prototypes en proefontwerpen om het idee op te schalen. Daartoe zullen de onderzoekers meer elektrolysecellen op elkaar stapelen, waardoor de hoeveelheid verwerkt afvalwater toeneemt. In de toekomst zou elektrolyse kunnen plaatsvinden in grotere recycling- of batterijproducerende fabrieken, en de kringloop sluiten waar het begon. Verschillende bedrijven hebben plannen aangekondigd voor batterijfabrieken – zogenaamde gigafabrieken – in Europa, om aan de stijgende vraag te voldoen. Sommige van deze projecten voorzien ook in de terugwinning van batterijen aan het einde van hun levensduur. Het bericht Nieuwe methode maakt recycling van lithium-batterijen een stuk gemakkelijker verscheen eerst op Innovation Origins.Meer lezen over batterijen? Oude batterijen van Mercedes-Benz voor Indiase elektrische riksja's Kobaltvrije kathode maakt batterij voor elektrische auto's goedkoperOnderzoekers uit Singapore zetten oud papier om in essentieel batterijonderdeel