In Oosterwolde worden de aardappels niet gegaard met water, maar met stoom. Daarvóór zijn de aardappelen gewassen met hergebruikt water.
Dat klinkt misschien niet wereldschokkend, maar voedselproducent Royal Smilde Foods bespaart er zo’n 20 procent water mee. Dat leverde het familiebedrijf de Award Duurzaam Watergebruik op.
Royal Smilde Foods neemt het heft in eigen hand in een wereld waarin een drinkwateraansluiting zowel voor nieuwbouwwoningen als voor bedrijven geen gegeven is. Waterbedrijf Vitens heeft al tientallen bedrijven moeten afwijzen. Waterbedrijven hebben weliswaar een wettelijke leveringsplicht voor woningen, maar bedrijven vallen buiten de boot.
Na netcongestie dreigt ook ‘watercongestie’. Kunnen we dat nog voorkomen?
Niet te veel water, maar te weinig
We zijn gewend dat er in Nederland altijd water beschikbaar is. Eerder te veel dan te weinig. Besparen? Daar zijn we maar weinig mee bezig, ziet Edwin van der Strate. Als businessleader klimaatadaptatie bij ingenieursbedrijf Tauw houdt hij zich veel bezig met waterschaarste. Dat is een flinke omslag, merkt hij. ‘De afgelopen honderd jaar zijn we vooral ingehuurd om water te helpen afvoeren. Nu moeten we het juist vasthouden.’
Niet lang voor ons gesprek was Van der Strate op een bedrijventerrein in het Twentse Nijverdal. In Twente is het leveren van voldoende drinkwater al jaren een grote uitdaging. Toch zijn ondernemers er nog maar weinig mee bezig, zag Van der Strate. ‘De meeste hebben geen flauw idee hoeveel water ze verbruiken, laat staan of ze risico lopen op waterschaarste. En dat is ook niet zo gek. Water is zo goedkoop dat je het makkelijk kunt negeren.’
Dat negeren is nou juist waar we niet meer mee wegkomen. De komende jaren stijgt de vraag naar drinkwater, terwijl er minder beschikbaar is. Door de opwarming van de aarde zijn er minder gletsjers, wat leidt tot minder smeltwater in de rivieren. Door droogte krijgen we last van verzilting. En er blijft weliswaar regen vallen, maar minder vaak en heviger.
In de meeste Nederlandse regio’s kunnen we een drinkwatertekort nog voorkomen, zegt Van der Strate. Maar dan moeten overheid, ondernemers en huishoudens wel actie ondernemen. ‘Doen we niks, dan staan we straks met onze rug tegen de muur.’
Vergunningen voor uitbreiding gaan te langzaam
Om een drinkwatertekort te voorkomen, moeten er de komende jaren twee dingen gebeuren. We moeten minder verbruiken en er moet meer worden geproduceerd.
Maar nieuwe drinkwaterbronnen aanboren kan niet zomaar. Het krijgen van vergunningen duurt lang, zegt een woordvoerder van de Vereniging van drinkwaterbedrijven (Vewin). ‘Er is een toenemende watervraag door bevolkingsgroei, economische groei en stedelijke uitbreiding. Zoet water is er genoeg; drinkwatersector gebruikt nog geen 2 procent van al het zoetwater dat ons land jaarlijks bereikt. Het probleem is dat het steeds lastiger is geworden op tijd vergunningen te krijgen. Dat komt vaak doordat het lastig is in te passen in de leefomgeving.’
Onder andere stikstofregels en netcongestie zitten vergunningen in de weg. Het gaat om vergunningen voor nieuwe plekken om water te winnen, maar ook voor nieuwe productielocaties en voor het aanleggen van infrastructuur. Want ja, je moet het water ook nog van A naar B krijgen.
Waterschaarste deels vergelijkbaar met netcongestie
Dat roept de vraag op of het waternet vergelijkbaar is met het stroomnet. Overeenkomsten zijn er zeker. Het kost immers nogal wat als je het leidingnetwerk in de grond zou willen uitbreiden, net als bij het stroomnet.
Maar er zijn ook belangrijk verschillen. Groene stroom is er in principe in overvloed. De vraag is daarbij vooral hoe we het gebruik daarvan kunnen verdelen over de dag. ‘Maar van drinkwater hebben we in totaal gewoon te weinig’, zegt André Mepschen, hoofd technologie bij RWB Water.
Netcongestie heeft ‘de hoogste prioriteit’ van de nieuwe regering. Voor drinkwater geldt dat een stuk minder. Hoewel de overheid zegt zich in te zetten voor de beschikbaarheid van schoon drinkwater, zijn experts matig enthousiast over de verschillende plannen van aanpak. ‘Een plan is leuk, maar het is maar een plan. Er zijn geen prikkels of standaarden’, zegt Leontien de Waal, sectorbankier bouw bij ABN Amro. Terwijl die juist belangrijk zijn. ‘Alleen met een SIRE-reclame komen we er niet.’
Ook Mepschen vindt de doelen te vrijblijvend. Hij is dan ook bang dat we ze niet gaan halen. ‘Dan moeten we dat constateren, dan moeten we het daar nog over hebben en pas dán wordt het misschien dwingender.’
Technische oplossing voor watercongestie
De Waal en Mepschen pleiten voor wettelijke normen. In België hebben ze die al. Daar moeten bij nieuw- en verbouw verplicht voorzieningen komen om regenwater op te vangen om te gebruiken voor wc en wasmachine. Daardoor gebruiken Belgen per persoon tientallen liters water minder dan Nederlanders. Ook in Nederland wordt onderzocht of zo’n verplichting mogelijk is om drinkwater te besparen, zegt De Waal. Een verplichting kan wel pas op zijn vroegst in 2028 ingaan.
Het opvangen van regenwater is één van de vele technische manieren om waterschaarste te voorkomen. Denk daarnaast aan waterbesparende douchekoppen, of vacuümriolering − zoals in de wijk Noorderhoek in Sneek − en systemen die ervoor zorgen dat je je wc door kunt spoelen met douchewater of regenwater in plaats van drinkwater.
De wc is dagelijks goed voor ongeveer 30 procent van ons drinkwaterverbruik. Vervalt dat, dan wordt het doel om 20 procent op drinkwater te besparen voor 2035 gemakkelijk behaald.
Dat klinkt wellicht eenvoudiger dan het is. Nieuwbouwwoningen kunnen in theorie waterzuinig worden gebouwd zonder veel extra bouwkosten, maar dat is nog niet de standaard bij bouwbedrijven. ‘Door de hoge druk op de bouw wordt alles wat ook maar een beetje kan vertragen van tafel geveegd’, ziet Van der Strate.
Bovendien maken nieuwbouwwoningen slechts een heel klein deel van de woningvoorraad uit. Bestaande woningen aanpassen is een kostbare opgave. Al ziet Van der Strate daar ook kansen: ‘De meeste mensen die een huis kopen, verbouwen de badkamer volledig. Dan kan er ook meteen een extra leiding worden aangelegd om het toilet met regenwater door te spoelen.’
Waterbesparingscoaches
Ook voor bedrijven(terreinen) zijn er technische oplossingen. Bedrijven kunnen regenwater opvangen en hergebruiken. Of het afvalwater van een ander bedrijf gebruiken. Van der Strate is betrokken bij een project waarbij gezuiverd rioolwater, dat normaal in de natuur wordt geloosd, wordt gebruikt door een betonfabriek. ‘Dat is qua samenstelling en temperatuur voor hen zelfs beter dan drinkwater.’
Het lastige bij veel van deze maatregelen is dat ze duur zijn. Waar groene stroom duidelijke prijsvoordelen oplevert, is die ‘terugverdientijd’ bij waterinstallaties veel langer. Dat komt simpelweg doordat drinkwater heel goedkoop is.
Daarom moeten mensen en ondernemers worden geholpen, vinden de experts. Want waterbesparing mag financieel dan niet altijd de aantrekkelijkste optie zijn, het is cruciaal voor de beschikbaarheid van drinkwater. Voor steun en ideeën kan afgekeken worden bij de energietransitie. Kijk naar slimme hubs, subsidieregelingen en besparingscoaches.
En tja, misschien moet er toch ook iets aan de kosten van drinkwater worden gedaan. Van der Strate: ‘Nu kunnen mensen gewoon hun tuin blijven sproeien, ook al zegt Vitens dat het niet de bedoeling. Dat versterkt de urgentie niet. Dat wordt anders als de prijs omhooggaat voor elke liter die je boven op een bepaalde drempel gebruikt, bijvoorbeeld 150 liter per dag. Daar voel ik best wel voor.’
Deze zomer brengen we enkele belangrijke verhalen van Change Inc. opnieuw onder de aandacht. Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in maart 2026.
