Organisaties staan voor een forse uitdaging: het verminderen van het gebruik van grondstoffen en het sluiten van grondstofketens. We moeten bewegen naar een circulaire economie. Door te kiezen voor bijvoorbeeld recycling en hergebruik van materialen, worden waardevolle grondstoffen gespaard en neemt de hoeveelheid restafval flink af.
Bronscheiding van papier, karton of plastic is inmiddels ‘gewoon’. Toch valt er echt meer te halen uit bedrijfsafval. Zo zijn er bij ieder bedrijf nog meer waardevolle materiaalstromen die geen afval hoeven te zijn. Denk aan gebruikte kunststof emmers of papieren handdoekjes die we via recycling een tweede leven geven.
Terwijl veel organisaties zoeken naar manieren om restafval terug te dringen en te voldoen aan CSRD-regels, blijven deze kansen op het gebied van recycling vaak onzichtbaar. Niet omdat het niet kan, maar omdat bedrijven niet weten wat er mogelijk is.
Kansen
Voor elk bedrijf geldt dat er mogelijkheden schuilen in het scheiden van zogenaamde monostromen: afvalstromen die bestaan uit één materiaalsoort: papieren handoekjes of kunststof emmers. Of door specifieke producten die zijn samengesteld uit meerdere materialen apart te houden, zoals laminaat of sandwichpanelen. In tegenstelling tot gemengd afval kunnen materiaalstromen prima worden hergebruikt of hoogwaardig worden gerecycled tot nieuwe grondstoffen. Ze leveren niet alleen milieuwinst -minder CO₂-uitstoot, minder grondstofverbruik- maar vertegenwoordigen ook een economische waarde.
Hoe weet je welke monostromen en producten jouw bedrijf heeft?
Maar hoe ontdek je als bedrijf welke andere waardevolle materiaalstromen nog in het restafval zitten? Een afvalanalyse brengt dat aan het licht: ‘Monostromen of specifieke producten zijn niet het eerste waaraan een bedrijf denkt wanneer ze starten met bronscheiding. En wellicht willen ze het wel, wanneer ze weten wat de opties zijn. Wanneer er een afvalanalyse wordt gedaan, heb je vrij snel inzicht waar de grootste winst te behalen valt,’ zegt Nout van Kempen, Chief Material Officer bij PreZero. ‘Dan kun je daaraan gaan werken. Of als er nog geen oplossing voor is, er samen naar op zoek gaan.’ Het mooie is: bedrijven hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden. Voor steeds meer materiaalstromen bestaan al werkende oplossingen.
Vier monostromen en producten waar nu al circulaire oplossingen voor zijn
De afgelopen jaren zijn er diverse oplossingen ontwikkeld voor materiaalstromen die voorheen in het restafval verdwenen. Vier voorbeelden laten zien wat er al werkt:
1 Papieren handdoekjes: van wegwerpartikel naar nieuw zacht papier
Ziekenhuizen, verzorgingshuizen, horecagelegenheden en kantoren gebruiken dagelijks duizenden papieren handdoekjes. In Nederland belanden jaarlijks ongeveer 10 miljard papieren handdoekjes in het afval. Samen goed voor 15.000 ton afval, 30.000 bomen en 65.000 ton CO₂-uitstoot.
Door landelijke inzameling van deze papieren handdoekjes als monostroom, worden ze verwerkt tot nieuw, zacht papier. Of gipsvezelplaten voor in de bouw. Zo wordt hygiënisch afval grondstof. De techniek was er al, nu is de inzameling georganiseerd. Kleine volumes per locatie blijken samen groot genoeg voor structurele verwerking. Het resultaat: bedrijven reduceren hun restafval én dragen bij aan materiaalhergebruik.
2 Gebruikte emmers: van wegwerpen naar terugbrengen
Kunststof verpakkingsemmers voor bijvoorbeeld saus, frituurvetten en verf eindigen meestal na gebruik in het restafval. Zonde, want dit materiaal is hoogwaardig te recyclen. Om het voor eindgebruikers zoals cafetaria’s in grote steden, hotelketens, industriële bedrijven en eenmanszaken zo eenvoudig mogelijk te maken, werken FIRE-OFF (onderdeel van Dijkstra Plastics) en PreZero al sinds 1 maart 2025 actief samen. Om zo veel mogelijk kunststof emmers een tweede leven te geven.
Eloy van der Linde (directeur FIRE-OFF): ‘Eindgebruikers, zowel groot als klein, melden hun gebruikte emmers en deksels aan. Deze verpakkingen worden door PreZero of FIRE-OFF opgehaald en door FIRE-OFF hoogwaardig gerecycled tot grondstoffen. Dijkstra Plastics verwerkt deze grondstoffen vervolgens tot emmers van 100% gerecycled materiaal. Zo sluiten we samen de keten en besparen we per ingezamelde kilogram kunststof (PP) maar liefst 52% CO₂ in vergelijking met wanneer het materiaal in het restafval belandt.’
Het toont de kracht van ketensamenwerking: als producent, gebruiker, inzamelaar en verwerker samenwerken, ontstaat een gesloten kringloop. Geen afval, maar een circulair product.
3 Sandwichpanelen: van complex naar schaalbaar
Sandwichpanelen uit de bouw- en industriesector zijn volumineus en bestaan uit meerdere lagen: een buitenlaag van staal of aluminium met een laag isolatiemateriaal (PIR/PUR) ertussen. Om je even een beeld te geven: jaarlijks gebruiken we in Nederland meer dan 10 miljoen m2 aan sandwichpanelen voor bijvoorbeeld bouw van muren, daken en gevels van gebouwen. Aan het eind van de levensduur, komt dit materiaal als afval vrij.
Voorheen werden alleen grote partijen panelen opgehaald door het bedrijf dat het materiaal kan verwerken, nu kunnen bedrijven ook sandwichpanelen in kleinere hoeveelheden bij PreZero aanleveren. Deze worden door PreZero op verschillende locaties in het land gebulkt voordat ze in grotere hoeveelheden naar de enige verwerker van sandwichpanelen in Nederland, InSus in Duiven, worden vervoerd.
Jaap van Doorn, productmanager Bouw- en sloopafval PreZero: ‘De nieuwe inzamelingsaanpak zorgt ervoor dat de sandwichpanelen in een efficiënt recyclingproces terechtkomen. Dit laat zien hoe slimme logistiek kan bijdragen aan duurzame oplossingen voor de bouwsector.’
4 Laminaat: van bouwafval naar grondstof voor nieuwe platen
Jaarlijks komt er in Nederland circa 120.000 tot 140.000 ton aan laminaatvloeren vrij. Laminaat is een goed herkenbaar product dat voor een groot gedeelte uit High Density Fibreboard (HDF) bestaat. Een innovatieve techniek van het bedrijf Unilin op basis van stoomexplosie zorgt ervoor dat de lijmmoleculen in de HDF-resten gebroken worden en de houtvezels vrijkomen. Deze vezels kunnen weer ingezet worden in de productie van nieuwe HDF-platen.
‘Nu er een oplossing is om dit materiaal te recyclen, hebben wij gekeken naar de mogelijkheden om het materiaal apart in te zamelen’ zegt Ruud Langenhuijsen, Productmanager Value Chain Hout bij PreZero.
De gemeente Amsterdam startte als eerste met het apart inzamelen van laminaatvloeren bij hun recyclepunten. Nadat eerder dit jaar de kwaliteit van het ingezamelde materiaal positief was beoordeeld, levert de gemeente deze afvalstroom gescheiden aan PreZero en recyclet Unilin dit tot nieuwe grondstoffen. De pilot bracht meerdere factoren samen: de duurzaamheidsambitie van de gemeente, de samenwerking met PreZero, de innovatieve methode van Unilin en de goede kwaliteit van het ingezamelde materiaal.
Wat maakt een circulaire oplossing voor specifieke materiaalstromen mogelijk?
Een materiaalstroom wordt circulair als verschillende schakels goed op elkaar aansluiten. Er zijn een paar succesfactoren die bepalen of een stroom daadwerkelijk hergebruikt wordt.
Georganiseerde inzameling
Wie haalt het op? Hoe vaak? Via welke routes? Kleine volumes per locatie vragen om bundeling tussen meerdere bedrijven. Dat vraagt coördinatie en commitment om materiaal gescheiden aan te bieden.
Beschikbare verwerkingstechnieken
Er moet een verwerker zijn die het materiaal aanneemt en de juiste technologie heeft. Voor steeds meer materialen ontstaan verwerkingsroutes. Van papieren handdoekjes tot laminaat: de technieken worden ontwikkeld en bewezen. Wat een paar jaar geleden nog niet mogelijk was, werkt nu in de praktijk.
Afzetmarkt voor secundair materiaal
Gerecycled materiaal heeft alleen waarde als er afnemers zijn. Steeds meer producenten omarmen secundaire grondstoffen, gedreven door regelgeving, klantvraag en eigen duurzaamheidsdoelen. De markt groeit. Bedrijven die nu specifieke materiaalstromen aanbieden, leveren de grondstoffen voor de producten van morgen.
Een werkende business case
Bedrijven willen betaalbaar van hun afval af. Specifieke materiaalstromen zijn niet altijd goedkoper dan restafval, maar het verschil wordt kleiner. Door waardeherstel, CO₂-reductie en toenemende regelgeving wordt gescheiden inzameling steeds vaker rendabel. En voor bedrijven die nu investeren, geldt: ze bouwen kennis en netwerken op die straks concurrentievoordeel opleveren.
Van Kempen van PreZero concludeert: ‘De business case klopt steeds vaker. Een goede ontwikkeling; we moeten minder afhankelijk worden van primaire grondstoffen. Maar daar zit ook een gevaarlijke tegenstelling. Want tegelijkertijd zien we dat het investeringsklimaat niet wordt ondersteund. We zien dat recyclingbedrijven moeite hebben om het hoofd boven water te houden.’
Hij vervolgt: ‘Voor Nederland en Europa is het belangrijk om grondstoffen te behouden voor de toekomst, ook gezien de internationale ontwikkelingen. Ik hoop dat daar op korte termijn verandering in komt zodat er meer van dit soort mooie ketensamenwerkingen tot stand kunnen komen.’
‘Bedrijven hebben een netwerk nodig, branchekennis en inzicht in de keten. We zien mooi herbruikbaar materiaal bij het restafval liggen, we weten waar de techniek is om dit te verwerken. Wij slaan een brug tussen klanten die dat materiaal kunnen scheiden en de verwerking.’
Dit artikel is gemaakt door een van onze expertredacteuren in samenwerking met onze partner PreZero. Change Inc. werkt met partners die de klimaattransitie aanjagen. Zij kunnen cases presenteren waar anderen zich aan kunnen optrekken en zijn eerlijk over de uitdagingen. Niet één bedrijf is al 100 procent duurzaam, maar veel zijn onderweg. Dankzij ons partnermodel zijn onze artikelen gratis toegankelijk voor iedereen. Benieuwd naar hoe wij werken? Klik hier.
