Woensdagavond 12 augustus trekt een volledige zonsverduistering wereldwijd grote aandacht. Hoewel je in Nederland slechts een gedeeltelijke zonsverduistering kunt ervaren, is de totale verduistering wel waarneembaar in delen van Groenland, IJsland, Spanje en Portugal.
Dit maakt ook meteen duidelijk hoe bijzonder een volledige zonsverduistering is. ‘Hoewel er gemiddeld elke 18 maanden ergens op aarde een totale zonsverduistering plaatsvindt, kan het eeuwen duren voordat je er vanaf een bepaalde locatie een kunt zien’, zegt historisch astronoom Rob van Gent van de Universiteit Utrecht. ‘De laatste totale zonsverduistering die vanuit Nederland te zien was, vond plaats op 3 mei 1715. De volgende zal pas op 7 oktober 2135 plaatsvinden.’
Volledig of niet, de zonsverduistering van 2026 is om verschillende redenen bijzonder. Zo speelt dit jaar meer dan ooit mee dat zonne-energie, als snelst groeiende energiebron ter wereld, steeds belangrijker wordt voor de elektriciteitsvoorziening. ‘Door de sterke groei van zonne-energie kan een verduistering invloed hebben op de elektriciteitsproductie’, verklaart netbeheerder TenneT.
Hoe belangrijk de zon voor de mondiale stroomvoorziening is geworden, blijkt uit een woensdag gepubliceerde analyse van energiedenktank Ember. We halen daar 5 opvallende punten uit.
Zon is goed voor 10% van de wereldwijde productie van elektriciteit
De groei van zonne-energie wordt gedreven door de sterke prijsdalingen en het modulaire karakter van zonnepanelen. Dat maakt snel opschalen makkelijker.
In bovenstaande grafiek is te zien dat zonne-energie in de eerste helft van dit jaar goed was voor ruim 10 procent van de wereldwijde stroomopwekking. Zeven jaar geleden was dat slechts iets meer dan 2 procent.
In de eerste helft van dit jaar leverden zonnepanelen wereldwijd meer dan 1.500 terawattuur aan elektriciteit. Dan staat gelijk aan ongeveer 13 keer het Nederlandse jaarverbruik van stroom (116 terawattuur in 2025).
Tijdens middagpiek dekt zonne-energie kwart van de elektriciteitsvraag
Credit: Ember
Wereldwijd voorziet zonne-energie rond het middaguur gemiddeld genomen in ruim een kwart van de elektriciteitsvraag van dat moment. In de ochtend en avond is dat percentage een stuk lager. Het daggemiddelde ligt op 10 procent.
In markten met relatief veel capaciteit ligt het piekpercentage een stuk hoger. Zo voorziet zonne-energie in Chili rond het middaguur in 71 procent van de stroomvraag. In Nederland gaat het om 58 procent. Het daggemiddelde ligt in beide landen rond de 25 procent.
Credits: Ember
Fossiele elektriciteit vangt avond- en ochtenddip van zonne-energie op
Bovenstaande grafiek toont voor twee grote markten, India en Europa, dat de groei van zonne-energie het aanbod van elektriciteit uit kolen- en gascentrales rond het middaguur drukt. Dat is te zien doordat het dal van ingezet fossiel vermogen in de middag in 2026 (rode lijn) veel dieper ligt dan in 2023 (bruine lijn).
In de ochtend en avond vervult fossiele elektriciteit een belangrijkere rol.
Groei batterijcapaciteit: kans voor gebruik zonnestroom in de avond
Credits: Ember
De ontwikkeling van batterijprijzen volgt een pad dat vergelijkbaar is met de kostendaling van zonnepanelen. Structurele prijsdalingen maken het mogelijk om batterijen op steeds grotere schaal in te zetten om het aanbod van zonne-energie beter te verdelen over de dag.
Volgens analisten van Ember kon nieuwe batterijcapaciteit in de eerste helft van dit jaar in theorie een derde van de nieuw bijgeplaatste capaciteit van zonnepanelen verschuiven naar de avond. Dat is fors meer dan vijf jaar geleden.
Bulgarije loopt voorop in Europa met effectief gebruik van batterijcapaciteit
In de praktijk lukt het meestal nog niet om een derde van de opgewekte zonne-energie naar gebruik in de avond te verschuiven. Dit heeft volgens de analisten van Ember mede te maken met onderbenutting van batterijcapaciteit.
Een aantal markten loopt op dat punt voorop. Binnen Europa zet Bulgarije zonnepanelen en batterijen bijvoorbeeld relatief efficiënt in. De grafiek hierboven laat het aandeel van het gecombineerde aanbod van stroom uit zonnepanelen en batterijen gedurende de dag zien, als percentage van de stroomvraag. Te zien is dat het in Bulgarije in de eerste helft van 2026 (bruine lijn) lukte om rond acht uur ‘s avonds meer dan 20 procent van de stroomvraag te dekken met stroom uit batterijen en zonnepanelen.
Volgens de analisten van Ember biedt dit een voorproefje van wat er mogelijk is met de inzet van zonne-energie op momenten dat de zon niet schijnt. Ook voor zonsverduisteringen kan dit gevolgen hebben, als je zonnestroom uit batterijen kunt inzetten op het moment dat de zon kort wegvalt.
Lees ook:
- ‘Elke voorspelling over de ‘magische’ opkomst van zonne-energie blijkt te voorzichtig’
- 4 innovaties die zonne-energie verder brengen dan panelen op je dak: van auto’s en gevels tot textiel en houtbatterij
- Opmerkelijk: Nieuwe technologie voor recyclen zonnepanelen is potentiële zilver- en siliciummijn voor Nederland
