Vanaf 1 januari 2027 verdwijnt de fiscaal voordelige salderingsregeling voor huishoudens met zonnepanelen. Dat gebeurt op een moment dat de energiemarkt toch al in een turbulente toestand verkeert: door geopolitieke onrust zijn gasprijzen hoog, en wie zijn energievoorziening wil verduurzamen kan door netcongestie niet zomaar een grotere aansluiting krijgen.
Daarnaast wil het kabinet-Jetten dat huishoudens vanaf 2029 bij de vervangen van cv-ketel in veel gevallen minimaal een hybride warmtepomp nemen. En er komen in dat jaar waarschijnlijk ook zogenoemde tijdsafhankelijke nettarieven, waardoor het gebruik van een netaansluiting op piekmomenten in de vroege avond duurder wordt. Alles bij elkaar roept dat veel vragen op over het anders inrichten van het energiegebruik in woningen.
Voor de circa drie miljoen Nederlandse huishoudens met zonnepanelen liggen er wel diverse mogelijkheden om slimmer om te gaan met het gebruik van zonnestroom. Dankzij de salderingsregeling wordt elektriciteit van zonnepanelen momenteel nog op grote schaal teruggeleverd aan het net. Maar dat is straks niet meer de meest aantrekkelijke optie.
We behandelen hieronder drie trends waar eigenaren van zonnepanelen de komende jaren op kunnen aanhaken met elektrificatie en verduurzaming.
Zonnepanelen aanvullen met batterijopslag en energiemanagement
Eigen opwek van zonnestroom is vooral voordelig als je die ook zelf gebruikt. Dat kan bereikt worden met gerichte acties. Denk aan de wasmachine die draait op het moment dat zonnepanelen veel elektriciteit leveren. Of technische oplossingen zoals die van de Eindhovense startup Ona, om een vaste airco zo aan te sturen dat die in de koudere maanden warmte kan leveren, mede door overdag al van zonnestroom gebruik te maken. Dan is ‘s avonds geen of minder energieaanvoer nodig.
Veruit de meeste aandacht gaat op dit moment echter uit naar thuisbatterijen die de stroom van zonnepanelen tijdelijk kunnen opslaan voor later gebruik. De markt voor thuisbatterijen is dit jaar flink in beweging en marktexperts verwachten dat de vraag in 2027 alleen maar toeneemt.
De basis voor het gebruik van thuisbatterijen ligt voor marktconsultant Gijs Stevers bij het verhogen van het zelfverbruik. ‘Daarin schuilt de zekerheid. Los daarvan zijn er meerdere markten en regelingen die voor extra inkomsten kunnen zorgen, maar dat kun je beter als extra’s beschouwen omdat ze moeilijk te voorspellen zijn over een reeks van jaren’, zegt hij tegen MT/Sprout.
Bij een combinatie van een thuisbatterij en zonnepanelen hoort tegenwoordig ook een energiemanagementsysteem (EMS): software die het gebruik van verschillende elektrische apparaten in huis op elkaar afstemt.
Op de markt voor thuisbatterijen en EMS-systemen zijn inmiddels veel spelers actief, waaronder ook Chinese aanbieders. Eén van die partijen, Ecoflow, gaf deze maand een perspresentatie in Amsterdam. Landenmanager Benelux Fito Verdugo sprak daar de verwachting uit dat afschaffing van de salderingsregeling de groei van de markt voor thuisbatterijen zal versnellen.
‘De huidige ervaring leert dat je met een batterij van 5 kilowattuur het zelfverbruik van zonnestroom kunt verhogen van ongeveer 30 procent naar 60 procent’, aldus Verdugo. ‘De inzet van thuisbatterijen draagt ook bij aan ‘peak shaving’ die het stroomnet kan ontlasten. Als een thuisbatterij stroom levert voor eigen gebruik op momenten dat er op het net veel vraag is naar elektriciteit, doorgaans in de vroege avond, hoef je op dat moment geen beroep te doen op netstroom.’
De integratie van AI-functionaliteiten in EMS-software kan het zelfverbruik van zonnestroom volgens Ecoflow nog verder verbeteren, onder meer door rekening te houden met weersverwachtingen en marktprijzen van elektriciteit bij het aansturen van elektrische apparaten.
Credits: Daria Nepriakhina via Unsplash
Collectief bijdragen aan vermindering netcongestie
Wie naast zonnepanelen en een thuisbatterij ook beschikt over een warmtepomp en een thuislaadpaal, heeft bij elkaar flink wat vermogen. Bij gelijktijdige inzet van verschillende apparaten kan dat het net belasten. Maar het omgekeerde geldt ook.
Actieve sturing van de momenten waarop elektrische apparaten stroom van het net vragen of juist terugleveren, kan helpen bij het verminderen van netcongestie. Daarvoor lopen inmiddels verschillende initiatieven van energieleveranciers en netbeheerders.
Zo start Frank Energie vanaf november met collectieve netcongestiesturing. Daarvoor is toestemming gevraagd aan een grote groep klanten. In eerste instantie kan zo de piekvraag – vaak in de vroege avond – worden beperkt. Bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat laadpalen van klanten aan het begin van de avond geen stroom van het net vragen, of door warmtepompen iets eerder op de dag te laten starten met verwarmen. Aan de andere kant kunnen thuisbatterijen worden ingezet om stroom terug te leveren aan het net als de vraag hoog is.
‘Daar zitten uiteraard allerlei randvoorwaarden aan vast’, zegt projectleider Stijn Walsh van Frank Energie. ‘Voor warmte geldt dat aansturing altijd binnen comfortgrenzen blijft. Als er meer dan 1 graad afwijking optreedt van de standaardinstelling van de thermostaat, wordt de congestiesturing bijvoorbeeld uitgeschakeld.’
De verwachting is dat netbeheerders voor het bestrijden van afnamecongestie – momenten waarop er meer elektriciteit wordt gevraagd dan kan worden getransporteerd over het net – de komende vier maanden in totaal zo’n 30 uur hulp zullen inroepen van deelnemende klanten van Frank Energie. Walsh: ‘Hoe dat precies uitpakt, hangt af van de daadwerkelijke behoefte aan congestiesturing bij netbeheerders. Het kunnen dus ook meer of minder uren worden.’
Klanten die hun thuisbatterij, warmtepomp en laadpaal beschikbaar stellen voor netcongestiesturing krijgen daarvoor een vergoeding. ‘Voor een thuisbatterij met een vermogen van 10 kilowatt en een opslagcapaciteit van 20 kilowattuur levert de congestievergoeding naar schattig 450 euro per jaar op. Deelnemers krijgen op basis daarvan ook een gegarandeerde vergoeding’, zegt Walsh.
Om mee te kunnen doen moeten klanten wel een dynamisch energiecontract hebben. Frank Energie verwacht daarom dat de afschaffing van de salderingsregeling een impuls zal geven aan dynamische energiecontracten. Huishoudens met zonnepanelen, thuisbatterijen, laadpalen en warmtepompen krijgen daarmee meer mogelijkheden om elektrische apparaten te laten renderen.
Energie delen
Het afschaffen van de salderingsregeling kan ook op een andere manier innovatie op de energiemarkt stimuleren: in de vorm van energie delen met andere huishoudens.
De eerste initiatieven op dit vlak zijn al gelanceerd voor het delen van thuislaadpalen met buren, familie en vrienden. Van belang daarbij is dat laadpaaleigenaren sinds begin dit jaar geld kunnen verdienen aan laadbeurten via zogenoemde ERE-certificaten – lees daar hier meer over. Partijen als Tibber, Joulo en Voltbee hebben applicaties ontwikkeld om thuislaadpalen door derden te laten gebruiken, als vriendendienst of tegen een vergoeding.
Door de aanpassing van de Energiewet is het sinds begin dit jaar ook in bredere zin mogelijk om energie te delen met andere gebruikers, al zijn er nog wel praktische obstakels. Zo kun je in Nederland momenteel alleen energie delen met andere huishoudens of bedrijven als je allebei dezelfde energieleverancier hebt. Daarnaast zijn er zorgen dat traditionele energieleveranciers het delen van elektriciteit tussen klanten willen ontmoedigen door hoge administratieve kosten te rekenen.
Politiek econoom Robert Wade van Tilbury University denkt dat beide problemen kunnen worden opgelost. ‘Het beperken van energie delen tot klanten die dezelfde energieleverancier hebben, vormt een inbreuk op de Europese regelgeving rond energie delen. Dus daar moet Nederland sowieso iets aan doen. Wat betreft het faciliteren van energie delen zou ik er voorstander van zijn om niet toe te staan dat energieleveranciers daar extra vergoedingen voor vragen.’
Wade ziet drie grote voordelen van energie delen. Om te beginnen: stabielere kosten voor huishoudens doordat er alternatieve markten ontstaan, los van de professionele elektriciteitsmarkten. Daarnaast kan energiedelen onderlinge solidariteit tussen gebruikers bevorderen. ‘Je kunt anderen helpen door je eigen overschotten te delen.‘ Energie delen kan tot slot ook helpen tegen netcongestie als de piekvraag naar elektriciteit ermee wordt vermeden.
‘Ik zie dit vooral ook als een kans voor gemeenschappen en energiecoöperaties om overtollige elektriciteit onderling uit te wisselen en daar op plaatselijk niveau meer huishoudens bij te betrekken’, zegt Wade.
Lees ook:
- Wat heb je aan een thuisbatterij? Van effectiever gebruik van zonnepanelen tot hulpje bij netcongestie
- Nu energiekosten stijgen, loont verduurzamen met warmtepomp, zonnepanelen en thuisbatterij juist extra
- Zonnepanelen wekken steeds meer energie op, maar ze helemaal zelf produceren doen we (nog) niet
