De afhankelijkheid van aardgas draagt flink bij aan de CO2-voetafdruk van de Nederlandse industrie en is inmiddels ook een groot strategisch risico. Dat werd afgelopen maanden duidelijk door gasprijzen die stegen als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten.
Aardgas wordt door de industrie vooral indirect gebruikt voor het genereren van industriële warmte. Er zijn duurzame alternatieven voor de warmtevraag van de industrie, maar die vragen vrijwel altijd om maatwerk. Combinaties hernieuwbare energie, batterijopslag, warmtepompen, e-boilers en slimme uitwisseling van elektriciteit met het net kunnen hierbij uitkomst bieden.
Van centraal naar decentraal energiesysteem
In een nieuw rapport geeft de Nederlandse Vereniging van Duurzame Energie (NVDE) een overzicht van veertien praktijkvoorbeelden van ondernemingen en bedrijfsterreinen die lokale oplossingen hebben gevonden om hun gasverbruik substantieel te verminderen of zelfs helemaal af te bouwen. Dat is extra actueel in verband met de toenemende problemen rond netcongestie.
Alternatieven voor aardgas die gebruikmaken van lokale opwek van hernieuwbare energie vragen wel om doorzettingsvermogen en inventiviteit. We zitten immers nog midden in een transitie van een centraal aangestuurd stroomnet naar een energiesysteem dat veel meer decentraal functioneert.
De NVDE wijst er bijvoorbeeld op dat veel gemeenten en provincies nog een vrij restrictief beleid hebben bij de ontwikkeling van zon- en windprojecten. De belangenbehartiger van duurzame energieproductie pleit voor een positievere houding tegenover bedrijfsinitiatieven als die bijdragen aan het verlichten van netcongestie en verduurzaming van de industrie.
Ondanks de uitdagingen zijn er intussen tal van voorbeelden van pioniers met een hoopvolle boodschap. Change Inc. maakte een selectie van 7 projecten uit het rapport van de NVDE.
Plantenkweker ontwikkelt ‘smart energy hub’ in de Noordoostpolder
In het dorp Ens werkt potplantenkweker René Wouters aan een slimme energiehub voor bedrijven in de Noordoostpolder. Het gaat om een samenwerking tussen glastuinbouwbedrijven en ondernemers op een industrieterrein. Doel van het project is het elektrificeren van productieprocessen, bijvoorbeeld door over te stappen op elektrische warmtepompen of e-boilers voor verwarming. Die kunnen dienen als vervanging van of aanvulling op gasketels.
Lokaal opgewekte windenergie wordt hierbij als een belangrijke bron gezien voor de omzetting van elektriciteit in warmte, vooral omdat het aanbod van windenergie vaak samenvalt met een hoog elektriciteitsverbruik in de winter. Ook kijken de ondernemers naar de mogelijkheden voor buffering van warmte.
Om problemen met netcongestie de baas te worden inventariseren deelnemende bedrijven hun gezamenlijke aansluitcapaciteit en het piekverbruik van individuele ondernemingen. Dat levert mogelijk kansen op om verbruik onderling efficiënter af te stemmen. In een volgende fase willen de ondernemers kijken hoe ze lokaal opgewekte windenergie kunnen inpassen in een energiehub van glastuinbouwers en industriële bedrijven.
E-boiler voor fabriek van Fujifilm in Tilburg
Fujifilm in Tilburg is een bedrijf dat zich, naast fotopapier, ook richt op vloeistoffen en gels voor de productie van medicijnen en vaccins. In mei 2025 heeft het bedrijf een e-boiler in gebruik genomen: een grote elektrische waterkoker die stoom produceert voor het productieproces. Dit systeem vormt een aanvulling op de gasinstallaties van het bedrijf.
De benodigde hernieuwbare energie is deels afkomstig van vijf windmolens die al sinds 2011 op het fabrieksterrein staan, aangevuld met ingekochte groene stroom van het net. De e-boiler maakt het mogelijk om de vraag naar netstroom te flexibiliseren.
Als er veel aanbod is van hernieuwbare energie op het net neemt Fujifilm overtollig aanbod af voor de e-boiler. Als het aanbod van groene stroom op het net juist schaars is, kan het bedrijf terugvallen op directe opwek van de windmolens op het industrieterrein, of de inzet van gasinstallaties. De fabriek kan zo schakelen tussen deze verschillende opties voor de productie van warmte. Het doel van Fujifilm is om in 2030 volledig klimaatneutraal te zijn.
Albert Heijn: elektrificatie van distributiecentra, vrachtwagens en bezorgbusjes
Albert Heijn streeft ernaar om de volledige toeleveringsketen in Nederland tegen 2030 emissievrij te maken. Het supermarktconcern ziet elektrificatie ook als een manier om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen.
Voor de inzet van hernieuwbare energie werkt Albert Heijn onder meer met zonnepanelen in combinatie met batterijen voor opslag. Daarnaast heeft de supermarktketen een langdurige overeenkomst gesloten met Eneco voor de afname van stroom uit een nieuw offshore windpark. Dat moet vanaf 2027 in de helft van de stroombehoefte van Albert Heijn voorzien. Doel is om het transport in 2030 volledig elektrisch te maken.
Elektrische vrachtwagen van Albert Heijn. | Credits: AH.
Energiehub voor bedrijventerrein Pannenweg II in Nederweert
Bedrijvenpark Pannenweg II in de Limburgse gemeente Nederweert heeft een energiehub ontwikkeld die uit verschillende onderdelen bestaat. Zo is er een Energie HandelsPlatform om bedrijven op het terrein onderling stroom te laten uitwisselen. Die wordt opgewekt met zonnepanelen op de daken van het bedrijventerrein. Ook heeft Pannenweg II een naburige windmolen van de coöperatie Zuidenwind gekoppeld aan het handelsplatform.
Het Energie Handelsplatform werkt op basis van een coöperatief model, waarbij de technische en administratieve uitvoering in handen is van OM Nieuwe Energie. Voor de tijdelijke opslag van overschotten zijn accu’s geplaatst. Hierdoor kan het grootste deel van de lokaal opgewekte stroom ook door de deelnemende bedrijven zelf worden gebruikt.
Begin dit jaar sloten de grootverbruikers van het bedrijventerrein een zogenoemde groepstransportovereenkomst (GTO) met netbeheerder Enexis. Hierbij leveren de deelnemende bedrijven hun individuele overeenkomsten voor netcapaciteit in voor een gezamenlijk contract. Door gebruikspieken en -dalen tussen de vijftien deelnemende bedrijven af te stemmen met een energiemanagementsysteem (EMS) is er capaciteit op het net vrijgespeeld.
Windpark met 12 turbines bij Nieuw-Vennep voor bedrijvenpark en woningen
Energiecoöperatie Nieuw-Vennep Zuid werkt met de Windcoalitie Haarlemmermeer-Zuid aan deelname in een nieuw lokaal windpark met twaalf turbines. Windpark Waterwolf moet plaatselijk opgewekte windenergie leveren voor gebruik door een bedrijventerrein en levering aan nieuwe woningen.
De windenergie zou onder meer een goede oplossing kunnen zijn voor transportbedrijven die hun wagenpark willen elektrificeren. Het onderzoek in het kader van het Milieueffectrapport (MER) loopt inmiddels en er is een intentieverklaring getekend voor samenwerking tussen het beoogde windpark en het bedrijventerrein.
Snoepjesfabriek Confiserie Napoleon: zonnewarmte en power-to-heat
In het Zeeuwse stadje Breskens is snoepfabrikant Confiserie Napoleon bezig met verduurzaming van zijn productieproces. Daarbij worden zonnespiegels, zonnepanelen, groene stroom van het net en warmtebatterijen ingezet voor het leveren van proceswarmte tot 300 graden. Energietechbedrijf Suncom levert de benodigde systemen.
Het warmteopslagsysteem wordt mede gevoed door een power-to-heat-installatie die elektriciteit omzet in warmte. Daarbij kan deels gebruik worden gemaakt worden van groene stroom van het net, als er overtollig aanbod is. Daarnaast kan ook een nabijgelegen zonnepark als bron van duurzame elektriciteit dienen. Omdat de stroomaansluiting van het bedrijf te klein was voor een gangbare SDE++-subsidie, heeft Confiserie Napoleon gebruik gemaakt van een zogenoemde DEI+-subsidie om de businesscase rond te krijgen.
Netcongestie wordt verminderd doordat de warmtebatterij flexibiliteit biedt: op drukke momenten kan Napoleon netcapaciteit vrijmaken voor andere gebruikers door zijn stroomvraag te beperken. Dit is essentieel omdat de fabriek een relatief kleine stroomaansluiting heeft.
De combinatie van zonnespiegels die direct warmte leveren, plus warmte uit omzetting van de elektriciteit van het zonnepark en groene netstroom, levert ongeveer 40 procent van de warmtebehoefte van het bedrijf. Dit betekent een forse besparing op de inzet van aardgas voor de levering van warmte.
Zonnespiegels van het bedrijf Suncom. | Credits: Suncom
NRG Pallas benut hernieuwbare energie bij nucleaire installatie voor medische isotopen
NRG Pallas is de eigenaar van de kerneactor in Petten die onder meer medische radio-isotopen produceert. Voor een nieuwe nucleaire installatie voor medische isotopen had het bedrijf meer stroom nodig. Er was wel een fysieke een aansluiting, maar NRG Pallas kreeg door het volle stroomnet geen contract voor extra netcapaciteit. Een naburige bollenkweker bood uitkomst.
Een zonneveld en een batterij bij de bollenkweker konden direct stroom leveren voor NRG Pallas. Om problemen met het elektriciteitsnet te omzeilen werd een Directe Lijn Overeenkomst (DLO) gesloten. Hierbij is een directe kabel aangelegd van het zonneveld naar de campus in Petten waar NRG Pallas is gevestigd. Er zijn hierdoor geen transportrechten voor het publieke net nodig.
Lees ook:
- 3 jonge energietechbedrijven slaan met warmtebatterijen een brug tussen duurzame stroom en industriële warmte
- Netcongestie oplossen door energie slimmer te gebruiken: technisch kan het, maar het beleid loopt achter
- Warmtebatterij met gesmolten zout biedt hoop: ‘De industrie heeft het zwaar, maar wij hebben een oplossing’
