Jeroen de Boer
16 november 2026, 15:31

Minder gas verbruiken: welke opties zijn er buiten de warmtepomp?

Om van het gas af te komen, wil Nederland dat huishoudens massaal gebruik gaan maken van warmtepompen of warmtenetten. Vaak zijn er ook alternatieve deeloplossingen om het gasverbruik van woningen terug te dringen. Change Inc. bespreekt er vier.

warmtepomp e-boiler zonnecollector Van een e-boiler tot PVT-panelen; voor huishoudens zijn er verschillende opties om het gasverbruik terug te dringen. | Credits: Getty Images

Met de huidige hoge gasprijzen zijn er goede redenen om minder gas te verbruiken. Op langere termijn wil Nederland met duurzame energie sowieso van het gas af. De belangrijkste alternatieven voor woningen zijn dan warmtepompen en warmtenetten.

Maar wat kunnen woningeigenaren doen als ze op korte termijn geen toegang krijgen tot een warmtenet? Of als ze nog niet toe zijn aan een warmtepomp? Zeker voor de ongeveer drie miljoen huishoudens met zonnepanelen is die vraag actueel.

Per 1 januari 2027 verdwijnt de fiscaal gunstige salderingsregeling. Vanaf dan gaat het lonen om zonnestroom zoveel mogelijk zelf te verbruiken.

We bespreken hieronder vier opties buiten de inzet van warmtepompen: elektrische boilers, zonnecollectoren met een warmwatervat, PVT-panelen en infraroodpanelen.

Elektrische boiler (e-boiler)

Een elektrische boiler gebruikt elektriciteit om water op te warmen in een boilervat. Daardoor hoeft de cv-ketel minder gebruikt te worden voor warm tap- en douchewater. In combinatie met zonnepanelen wordt de e-boiler ook wel een zonnestroomboiler genoemd.

Een gemiddeld huishouden verbruikt volgens Kenniscentrum Duurzaam Leven voor douchen en overig warm water zo’n 240 kuub gas per jaar. Een e-boiler biedt mogelijkheden om hierop te besparen.

Vanaf 2027 krijgen huiseigenaren voor zonnestroom die ze aan het net terugleveren, alleen nog een relatief lage ‘kale’ vergoeding van hun energieleverancier. Bovendien moeten ze, afhankelijk van hun contract, terugleverkosten betalen. Het gebruik van zonnestroom om een e-boiler te voeden kan dan aantrekkelijker worden dan teruglevering aan het net.

Leveranciers van zonneboilers bieden via energiemanagementsystemen vaak de mogelijkheid om een e-boiler alleen overtollige zonnestroom te laten gebruiken en geen netstroom.

De e-boiler wordt vooral aangeraden in combinatie met een HR-ketel, eventueel aangevuld met een hybride warmtepomp. Met een volledig elektrische warmtepomp is deze optie minder voor de hand liggend. All-electric warmtepompen bieden een complete oplossing voor verwarming in huis én warm water. Zonne-energie kan dan beter zoveel mogelijk worden ingezet voor de stroomvraag van de warmtepomp.

In een opstelling waarbij de cv-ketel een ondersteunende rol houdt, is dat vooral in de winter nuttig. In die periode leveren zonnepanelen immers minder stroom voor de e-boiler.

Volgens de Vereniging Eigen Huis kosten elektrische boilers inclusief installatie al gauw zo’n 3.000 euro. Merken als Solyx Energy en RS Solar hanteren voor een boilervat van 150 liter, bijbehorende accessoires en het aansturingskastje prijzen tussen de circa 1.300 en 2.000 euro. Daar komen dan nog installatiekosten bij.

Het ruimtebeslag van een boilervat van 150 liter (drie à vier personen) ligt rond de 50 bij 50 centimeter voor de lengte en breedte, en tussen de 1 meter en 1.30 meter voor de hoogte.

Credits: Max Vakhtbovych / Pexels

Zonnecollector met warmwatervat

Een zonnecollector met warmwatervat werkt net anders dan een e-boiler. Zonnecollectoren op het dak vangen stralingswarmte van de zon op. Die warmte wordt overgedragen op een voorraadvat voor het warme water in huis. Er is dus geen sprake van een elektrisch verwarmingselement in de boiler dat water verwarmt.

Het eindresultaat van een zonnecollector-met-boilervat is wel vergelijkbaar met een e-boiler: beide leveren warm kraanwater. De cv-ketel hoeft dan minder vaak te worden ingezet. De beperkingen van een zonnecollector zijn ook vergelijkbaar met die van een e-boiler. Deze optie is vooral interessant als aanvulling op een cv-ketel, plus een hybride warmtepomp, en past minder goed bij een all-electric warmtepomp.

Een zonnecollector heeft plek op het dak nodig. Dit betekent dat er mogelijk concurrentie is om schaarse ruimte met reguliere zonnepanelen. Om een vat met 150 liter water te verwarmen wordt gerekend met een benodigd dakoppervlak van vier vierkante meter voor de zonnecollectoren.

Zonnecollectoren met bijbehorende boilers zijn redelijk standaardproducten. Ze worden onder meer geleverd door bekende leveranciers van cv-ketels als Atag en Nefit. De besparingen op het gasverbruik zijn vergelijkbaar met die van e-boilers. Kenniscentrum Duurzaam Leven noemt prijzen van ruim 4.000 euro inclusief installatie voor zonnecollectoren met een voorraadvat van 120 liter.

Voor de aanschaf van zonnecollectoren kan een ISDE-subsidie worden aangevraagd. Dit is een belangrijk verschil met e-boilers die elektriciteit in warmte omzetten, want die zijn juist uitgesloten van ISDE-subsidies.

PVT-panelen

Zogenoemde PVT-panelen combineren functies van e-boilers en zonnecollectoren. PVT staat voor fotovoltaïsch + thermisch. De panelen wekken elektriciteit op en werken tegelijk als warmtecollector. De bovenzijde van de panelen is bedekt met zonnecellen die stroom opwekken, aan de onderkant zit een thermische warmtewisselaar.

De combinatie van het opwekken van stroom en warmte met één systeem levert een paar voordelen op. De dakruimte wordt efficiënter benut, want je hoeft niet te kiezen tussen zonnepanelen of zonnecollectoren. Ook kan het systeem direct samenwerken met een warmtepomp, omdat die door de warmtelevering van de collectoren op het dak minder hard hoeft te werken.

Het gaat dan om een warmtepomp met alleen een binnenunit. Het thermische element van het PVT-paneel heeft immers dezelfde functie als de (eventuele) buitenunit van een warmtepomp: externe lucht aanvoeren.

Een geïntegreerd PVT-systeem is duurder dan de afzonderlijke aanschaf van een e-boiler of een zonnecollector met warmwatervat. Partijen als Triple Solar en HR Energy bieden PVT-panelen aan in combinatie met andere systemen. Bijvoorbeeld een PVT-warmtepomp (binnenunit) en eventueel een thermische warmtebatterij voor warmteopslag.

Indicatieve vanafprijzen, die PVT-panelen combineren met een hybride warmtepomp, liggen op 10.000 euro. All-electric systemen die de cv-ketel helemaal vervangen, zijn een stuk duurder.

Infraroodpanelen

Voor verwarming met elektriciteit van specifieke ruimten gelden infraroodpanelen als een relatief efficiënte oplossing. Ze geven zogenoemde stralingswarmte af en zijn volgens Kenniscentrum Duurzaam Leven vooral geschikt als snelle bijverwarming voor kortere tijd in bijvoorbeeld een zithoek, badkamer of werkkamer.

De warmtestraling van infraroodpanelen geeft bij lichaamscontact een warmer gevoel. De straling zorgt echter niet voor verwarming van de lucht in een ruimte. Het heeft dus geen zin om infraroodpanelen aan te laten staan als er geen mensen in een ruimte zijn. De straling heeft doorgaans een bereik van zo’n drie meter, daarbuiten voelt het koeler aan.

Infraroodpanelen hebben prijzen die veelal uiteenlopen van een paar honderd euro tot zo’n 1.000 euro voor luxere varianten.

Lees ook:

De zeespiegelstijging overleven we wel, maar watertekort is wél een bedreiging voor Nederland

In 2050 moet Nederland 'leefbaarder, groener en beter bereikbaar' zijn. Dat klinkt mooi. Maar zie dat maar eens te bereiken op een postzegel met ontzettend veel inwoners.Daarom presenteert de Rijksoverheid maandag de Nota Ruimte, een nationale visie op de inrichting van Nederland tot 2050. Daarin zijn plannen gemaakt voor bijvoorbeeld woningbouw, (energie-)infrastructuur, landbouw en water.Water is daarin niet alleen een los, maar vooral ook een overkoepelend thema. 'Nederland blijft op de lange termijn veilig bewoonbaar, ook bij een versnelde zeespiegelstijging. Maar achter de dijken en duinen zal de inrichting van ons land veranderen', staat in de Nota. 'We moeten rekening houden met extremer weer, een stijgende zeespiegel, een dalende bodem, een onregelmatiger, rivierafvoer en daardoor meer verzilting en langere perioden van droogte.'Anders gezegd: we redden het wel met de zeespiegelstijging, maar de problemen achter de dijken worden groter. Onder andere periodieke watertekorten in perioden van grote droogte vormen een grotere uitdaging. Land met meer functies Dit jaar drukte ons met de neus op de feiten. De zomer van 2026 was niet alleen de warmste ooit gemeten in Nederland, maar ook één van de droogste. En dat leidt tot ingewikkelde keuzes.Idealiter wil Nederland niet alleen (drink)water besparen, maar ook meer ruimte vrijmaken voor het watersysteem. Zo kan er in natte winters water worden opgeslagen voor de droge zomers.Maar in een land met beperkt oppervlak kan niet alles naast elkaar bestaan. Daarom zet het Rijk in op 'meervoudig ruimtegebruik'. Wateropslag moet samengaan met onder meer landbouw en natuur, en ook steden en bedrijventerreinen moeten (tijdelijk) water kunnen opslaan.Dat moet samengaan met een 'natuurinclusieve samenleving', waarin ook buiten beschermde natuurgebieden een 'minimumniveau voor biodiversiteit' per gebied wordt gehanteerd. Zo moeten bedrijventerreinen vergroenen en komt er in het landelijk gebied een netwerk van natuurlijke elementen zoals houtwallen, heggen, sloten en beken. Ook de defensie-uitbreiding moet 'waar mogelijk' gecombineerd worden met de natuuropgave, al gaan die twee meestal niet zo goed samen. Wateropslag in landelijk gebied Veel boeren zoeken nu al naar manieren om water op te slaan. Steeds meer boeren hebben die ruimte ervoor over, zei Peter Prins van kenniscluster Salta eerder tegen Change Inc. ‘Als je vijfentwintig jaar geleden met Zeeuwse boeren sprak, peinsden ze er niet over om een deel van hun kostbare grond op te geven voor wateropslag. Nu verschijnen er toch steeds meer waterbassins, vooral om uien te kunnen blijven telen. “Het gaat wel ten koste van land, maar we moeten ook overleven”, zeggen ze dan.’Tegelijkertijd kan het zouter worden van de bodem ook mogelijkheden bieden voor nieuwe teelten, ziet het Rijk. Denk aan zeekraal of schelpdieren. Ook het eiwitrijke quinoa staat bekend als een gewas dat goed tegen zout in de bodem kan.Minder landbouwgrond komt er waarschijnlijk niet, 'vanwege het grote belang van voedselproductie en de diverse andere waarden die landbouwgrond biedt', vermeldt de Nota. Plannen voor energie en industrie De Nota Ruimte bevat nog een aantal andere belangrijke richtlijnen. Zo wordt er prioriteit gegeven aan 'de forse uitbreiding en verzwaring van de energie-infrastructuur', bijvoorbeeld door nieuwe of dikkere kabels aan te leggen. Dat is belangrijk voor andere ontwikkelingen, zoals woningbouw of duurzamere industrie. Tegelijkertijd zet het Rijk in op oplossingen waardoor elektriciteit minder ver getransporteerd hoeft te worden, bijvoorbeeld via lokale opwek en gebruik energie door energiehubs.Het Rijk kijkt ook naar manieren om energietransport meer ondergronds te laten verlopen. Denk aan de Delta Rhine Corridor, die waterstof en CO2 tussen Duitsland en Rotterdam moet transporteren.Die waterstof wordt 'bij voorkeur' aan de Nederlandse kust geproduceerd. Voor elektrolyse (het splitsen van water in waterstof en zuurstof met elektriciteit) kan dan mogelijk zout of brak water worden gebruikt. Het water moet dan wel eerst worden ontzilt. Hetzelfde geldt voor proceswater voor de industrie, hoewel die mogelijk ook kan werken met bijvoorbeeld luchtkoeling en gesloten koelsystemen. Lees ook:Boeren zoeken naar manieren om water op te slaan: 'Dat we hier gewoon datacenters neer moeten zetten, is onzin' PureTerra zet in op startups die het watertekort tackelen: ‘Decentrale waterbehandeling heeft de toekomst’ Deze Friese startup gaat drinkwaterverspilling tegen door lekkages in het waternet op te sporen