Jeroen de Boer en Maaike Kooijman
Jeroen de Boer en Maaike Kooijman
29 april 2026, 07:20

Nieuwsupdate: Gevolgen klimaatverandering breken records in Europa en we gebruiken al minder fossiel voor elektriciteit

Door klimaatverandering warmt Europa sneller op dan andere continenten, en dat is steeds beter merkbaar. Verder in het nieuws: VDH Solar failliet en Nederlandse scheepvaartbedrijf krijgt EU-subsidie voor CO2-neutraal containerschip.

Bosbrand in Spanje. Klimaatverandering Europa. Bosbranden verwoestten vorig jaar een groter oppervlak dan ooit in Europa. | Credits: Getty Images

Afbouw van fossiele brandstoffen voor opwekken elektriciteit is al begonnen

Deze week komen ministers en andere afgevaardigden van vijftig landen bijeen in de Colombiaanse stad Santa Marta voor een speciale conferentie over de afbouw van het gebruik van fossiele brandstoffen uit olie, kolen en gas. Het ambitieuze doel is om te komen tot een internationaal bindend verdrag, maar daar is vanuit de fossiele hoek nog veel verzet tegen. Afwezigen bij de top zijn niet alleen oliestaten uit het Midden-Oosten en de VS, maar ook grote uitstoters van broeikasgassen zoals China en India.

Een opsteker is dat er al steeds minder fossiele energiebronnen worden gebruikt voor de opwekking van elektriciteit. Dat blijkt uit een nieuwe analyse van energiedenktank Ember. Voor de 38 landen die lid zijn de van OESO geldt dat het gebruik van fossiele brandstoffen voor stroomopwekking sinds 2007 systematisch is gedaald. Door de opkomst van hernieuwbare bronnen is het aandeel van fossiel in de elektriciteitsmix gedaald naar 48 procent in 2025.

Ook in landen als China en India lijkt de adoptie van energie uit wind en zon versneld te leiden tot afbouw van fossiele bronnen bij de opwekking van elektriciteit. De grote uitdaging ligt nu bij het breder terugdringen van olie, gas en kolen, onder meer door elektrificatie van energieverbruik dat nu nog op fossiele bronnen leunt.

Lees ook: Klimaatexpert optimistisch over duurzame energietransitie: ‘Het gaat er nu vooral om hoe we de fossiele hoek kunnen uitroken’

Gevolgen klimaatverandering breken records in Europa

Door klimaatverandering warmt Europa sneller op dan andere continenten, en dat is steeds beter merkbaar. In liefst 95 procent van Europa was het vorig jaar warmer dan gemiddeld, er was een extreem lange hittegolf in Scandinavië, bosbranden verwoestten een groter oppervlak dan ooit (meer dan 1 miljoen hectare) en gedurende 11 maanden stroomden rivieren minder hard dan normaal.

Dat blijkt uit de Europese Staat van het Klimaat 2025. Dat rapport, van onder andere de Wereld Meteorologische Organisatie, brengt jaarlijks de gevolgen van klimaatverandering in Europa in kaart. Bovenstaande records hebben grote invloed op de maatschappij en biodiversiteit, waarschuwt het rapport.

Lees ook: Nieuwbouw wordt steeds groener, maar juist in bestaande wijken valt veel winst te behalen voor biodiversiteit

VDH Solar failliet, kijkt naar mogelijkheden voor doorstart

Het duurzame energiebedrijf Helios/VDH Solar is failliet verklaard. Dat meldt RTL Nieuws. Helios had in 2023 nog een omzet van 263 miljoen euro, maar ‘heeft enorm te lijden gehad onder het wegvallen van de vraag naar zonnepanelen’, zegt curator Pierre van Voorst.

Helios/VDH Solar focuste daarom de afgelopen tijd niet op zonnepanelen, maar op thuisbatterijen om zonnestroom op te slaan. Dat was onderdeel van het ‘reddingsplan’ samen met investeerder Gilde. Begin dit jaar ontsloeg het bedrijf ook al meer dan de helft van de medewerkers. Volgens de curator kwam die reorganisatie te laat. Wel wordt nog gekeken naar een doorstart.

Lees ook: ‘De energietransitie is een onomkeerbare weg’, en dus steekt deze Nederlandse investeerder er € 250 miljoen in

Biologisch eten relatief flink duurder geworden

Wie biologisch wil eten, betaalt gemiddeld 66 procent meer per product dan wie de niet-biologische variant koopt. Dat blijkt uit een prijspeiling van de Consumentenbond. Het prijsverschil tussen biologische en niet-biologische voeding is daarmee flink gestegen, ziet de bond: twee jaar geleden was biologisch nog 48 procent duurder.

De Consumentenbond heeft de prijzen van 166 biologische producten bij 13 supermarktketens vergeleken. Het precieze prijsverschil varieert per supermarkt en productgroep. Bij Lidl betaal je het minste voor biologisch, bij Ekoplaza en Odin het meest. Die laatste twee hebben wel een volledig biologisch aanbod, waardoor hun inkoopprijzen relatief hoog zijn.

Lees ook: Biologische landbouw heeft explosieve groei nodig: ‘Aanbod kan niet stijgen als de vraag achterblijft’

Nederlandse scheepvaartbedrijf krijgt EU-subsidie voor CO2-neutraal containerschip

Het Nederlandse scheepvaartbedrijf Tharsis Ship Management heeft voor zijn eSeariverbarge-project financiering gekregen vanuit het EU Innovation Fund. Dat maakt het mogelijk om een nieuw soort containerschip te bouwen voor kortere afstanden, dat volledig CO2-neutraal kan varen. Het innovatieve ontwerp maakt het mogelijk om het schip verschillende CO2-vrije energiebronnen te laten benutten, meldt Tharsis in een persbericht.

Op het schip wordt gewerkt met verwisselbare energiecontainers met verschillende energiedragers. De energiecontainers kunnen bestaan uit batterijen die direct stroom leveren, of voorzien zijn van waterstof of ammoniak als bron voor elektrische aandrijving. Het nieuwe type containerschip kan onder meer gebruikt worden voor de binnenvaart en krijgt een capaciteit van 378 standaardcontainers. In 2029 moet het eerste schip worden opgeleverd.

Lees ook: Weer een vrachtschip uitgerust met reusachtige, brandstof besparende zeilen

Verenigde Arabische Emiraten stappen uit OPEC, verzwakken oliekartel

De Verenigde Arabische Emiraten stappen uit de OPEC. Het land zou extra olie op de markt willen brengen, en dat mag niet zomaar binnen het oliekartel. Ook zouden de VAE vinden dat andere Arabische landen hen niet genoeg beschermden tegen de Iraanse aanvallen van de laatste tijd.

Experts stellen dat het vertrek van de VAE het oliekartel een stuk zwakker maakt. De effecten op de olieprijs zijn nog onduidelijk. Op de lange termijn zou die kunnen dalen, maar door de afsluiting van de straat van Hormuz komt er voorlopig nog weinig (extra) olie op de markt.

Lees ook: Grafiek: Deuk in de vraag naar olie kan bijna net zo veel CO2 besparen als Nederland in één jaar uitstoot

Ook in de media:

  • Onderzoek: overbelast elektriciteitsnet biedt kansen voor batterijopslag (RVO)
  • Deal of geen deal, de Straat van Hormuz is nog lang niet back in business (FD)
  • Wind in opkomst: zo’n honderd grote vrachtschepen gebruiken windkracht (NOS)
  • Wetenschappers presenteren ‘menu’ om wereld versneld weg te krijgen van fossiele brandstoffen (BNR)
  • Noorwegen zit op goudmijn aan grondstoffen, maar winning loopt vast (RTL Nieuws)
  • Water besparen lukt wel bij consumenten, maar nog niet bij bedrijven. Hoe kan dat? (Trouw)
  • Opslagbedrijf HES zet in op energietransitie, maar moet wel aandeelhouders overtuigen (FD)

Klimaatexpert optimistisch over duurzame energietransitie: 'Het gaat er nu vooral om hoe we de fossiele hoek kunnen uitroken'

Tijdens de internationale COP30-conferentie van afgelopen november bleek het niet mogelijk om de afbouw van het gebruik van fossiele brandstoffen op de officiële agenda te krijgen. Dat kwam onder meer door tegenwerking van oliestaten zoals Saudi-Arabië.Nederland en Colombia besloten in reactie daarop om dit jaar een aparte top te organiseren over dit onderwerp, met een coalitie van bereidwillige landen. De conferentie vindt deze week plaats in de Colombiaanse stad Santa Marta en moet een eerste aanzet geven tot een mondiaal verdrag over vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen.Die doelstelling is ambitieus, gelet op het hardnekkige verzet van oliestaten in het Midden-Oosten en van de VS onder leiding van Donald Trump. Tegelijk maakt de al twee maanden durende oorlog het Midden-Oosten meer dan ooit duidelijk dat afhankelijkheid van geïmporteerde fossiele brandstoffen voor veel landen grote nadelen heeft.Emeritus hoogleraar Pier Vellinga maakte de afgelopen decennia als klimaatexpert zowel de opkomst van hernieuwbare energie, als het hardnekkige verzet van de fossiele industrie van nabij mee. Vellinga stond eind vorige eeuw mede aan de wieg van het VN-klimaatpanel IPCC en was ook nauw betrokken bij Nederlands milieubeleid, dat op gang kwam onder ministers als Ed Nijpels en Pieter Winsemius.[caption id="attachment_178136" align="alignright" width="300"] Emeritus hoogleraar en klimaatexpert Pier Vellinga. | Credits: Change Inc. / Jeroen de Boer[/caption]In gesprek met Change Inc. toont Vellinga zich optimistisch over de duurzame energietransitie. Toch is daarmee de race tegen ontwrichtende klimaatverandering nog niet gelopen.De energietransitie lijkt in een spagaat te zitten. Aan de ene kant groeit vooral zonne-energie ongekend hard, tegelijk is nog altijd sprake van een enorm hoog verbruik van fossiele brandstoffen.‘Gelukkig gaat technologie ons redden, ondanks het tegenstribbelen van oliemaatschappijen en andere belanghebbenden van het oude energiesysteem. Begin deze eeuw had niemand nog goed door dat zonnepanelen zo snel goedkoper zouden worden. Ook de ontwikkeling van wind op zee is opvallend hard gegaan. Het is steeds duidelijker geworden dat het gewoon kan om het energiesysteem op CO2-arme bronnen te laten draaien.Het gaat er nu vooral om hoe we de fossiele hoek kunnen uitroken met beleid en positieve prikkels voor duurzame energie. Het Europese emissiehandelssysteem voor CO2 is bijvoorbeeld best effectief, maar nog niet effectief genoeg.’Gaat dat uitroken lukken, als je kijkt naar hoe Trump de VS wil positioneren als fossiele kampioen?‘In de VS is er vanuit de regering en de olie-industrie inderdaad sterke druk om fossiele energie te handhaven. Als de hele wereld die instelling had, zou dat dramatisch zijn. Maar gelukkig is dat niet het geval. India heeft ontdekt dat zonne-energie enorm waardevol is voor de toekomst van de eigen economie. En China heeft zich gepositioneerd als technologische winnaar op het gebied van hernieuwbare energie.Daar komt bij dat de productie van energie uit zon en wind in principe goedkoper is dan energie uit fossiele bronnen. Je moet wel investeren in de infrastructuur van elektriciteitsnetten en batterijopslag. Het is bemoedigend dat je juist daar enorme beweging ziet. Ik ben er dan ook van overtuigd dat duurzame energie gaat winnen. De energietransitie gaat dus wel lukken, maar als je kijkt naar onder meer de landbouw… Dat is nog best een moeilijk verhaal.’Waar ligt dat aan?‘De methaanuitstoot van koeien, methaan die vrijkomt bij rijstbouw, de productie van kunstmest, ontbossing: dat zorgt allemaal voor flinke uitstoot van broeikasgassen. Voor fossiele energie is er nu een alternatief, maar we hebben bij wijze van spreken nog geen elektrische koeien.In theorie is meer consumptie van plantaardige eiwitten mogelijk, maar gedragsverandering is op dat punt behoorlijk ingewikkeld. Bij elektriciteit maakt het voor een gebruiker uiteindelijk niet veel uit of die van een windmolen of een kolencentrale komt. In het geval van eetgewoonten ligt dat anders. Dat is cultuur en daar gaat verandering veel langzamer.’Het verlagen van de uitstoot van broeikasgassen lijkt per saldo nog niet snel genoeg te gaan om deze eeuw onder de twee graden opwarming van de aarde te blijven.‘Aan de positieve kant kun je zeggen dat we dertig jaar geleden nog met scenario’s van vier tot acht graden opwarming werkten, terwijl een opwarming van 2,5 tot 3 graden momenteel het meest waarschijnlijk lijkt. Dat komt mede door de ontwikkelingen rond hernieuwbare energie en beleid dat wel is doorgevoerd.Toch is een scenario van meer dan 2 graden opwarming nog steeds vrij desastreus. Bij 1,5 graden tot 2 graden opwarming kun je zeggen: dan redden we het wel. Boven de 2 graden opwarming weet je dat je heel veel schade krijgt.Het gaat deels om lineaire schade: alles wordt geleidelijk een beetje erger door bijvoorbeeld extreem weer dat vaker optreedt. Je krijgt echter ook te maken met niet-lineaire schade. Die treedt op als je over bepaalde klimaatkantelpunten heen gaat, zoals het wegvallen van de Atlantische oceaanstromen. Dan gaat het klimaatsysteem zichzelf bijsturen en daar kun je dan weinig meer aan doen met verdere verlaging van de uitstoot.’Wat zijn dan de gevolgen?‘Boven de twee graden opwarming beland je in een gevarenzone, met een grotere kans op situaties waarin grote groepen mensen uit bepaalde gebieden moeten verhuizen en van alles opnieuw moeten uitvinden.De aarde blijft wel draaien met een ecologische dynamiek. Het wordt echter lastiger voor mensen en dieren als omslagen die normaliter tienduizenden jaren in beslag nemen zich binnen een paar honderd jaar of minder voltrekken.’Voor Nederland concludeerde het Planbureau voor de Leefomgeving onlangs dat we sowieso te maken krijgen met serieuze klimaatschade. Het punt is vooral dat je moet kiezen waar en door wie schade het meest wordt gevoeld.‘Het is in elk geval essentieel om een goed verzekeringsmechanisme op gang te brengen. Dat kan heel goed helpen om te zorgen dat bedrijven en particulieren zichzelf gaan aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering. Als je een soort klimaateffectverzekering kunt kopen die aangeeft hoe jouw woning of gebouw, of jouw sloot eruit moet zien om verzekerbaar te zijn, dan kan dat adaptatie stimuleren.Daarbij heeft de nationale overheid een onmisbare rol. Zeker in het begin, want het opzetten van zo’n verzekeringssysteem kost veel geld. Nederland zou daar bijvoorbeeld via een garantiefonds zo’n honderd miljard euro in moeten steken. Dat is op zich goed te overzien. Vervolgens kun je met een premiesysteem voor verzekeringen gaan werken om de kosten van die investering langzaam weer terug te krijgen naar de staat. Op die manier is het mogelijk om een werkbaar verzekeringssysteem op te zetten.’ Lees ook:Klimaatwetenschapper Heleen de Coninck: 'De herverkiezing van Trump is toch een soort psychologisch kantelpunt geweest' Diederik Samsom: 'We zijn als soort nog niet opportunistisch genoeg' Stort de olie-industrie straks in dankzij China? Dit kunnen Europa en de VS leren van de opmars van elektrotech