Maaike Kooijman
19 november 2026, 07:39

Nieuwsupdate: Snellere vergunningen voor uitbreiden elektriciteitsnet en aandeel groen in steden neemt af

Onderhandelaars van EU-lidstaten en het Europees Parlement hebben een overeenkomst gesloten over snellere vergunningverlening voor uitbreidingen van het stroomnet. Verder in het nieuws: € 1 miljoen voor plantaardig ijs en geopolitiek heeft weinig invloed op klimaatambities bedrijven.

Close-up van infrastructuur voor elektriciteit | Credits: Aldward Castillo via Unsplash

Snellere vergunningen voor uitbreiden elektriciteitsnet

Onderhandelaars van EU-lidstaten en het Europees Parlement hebben een overeenkomst gesloten over snellere vergunningverlening voor uitbreidingen van het stroomnet. Zulke projecten worden vrijgesteld van de nu verplichte stikstoftoets, schrijft de Volkskrant. In het akkoord staat dat ‘de snelle aanleg van elektriciteitsinfrastructuur op geen enkele wijze wordt belemmerd door de tijdelijke uitstoot die het gevolg is van de aanleg ervan’.

Als alle 27 lidstaten ook officieel instemmen, moet het akkoord binnen anderhalf jaar in nationale wetgeving worden omgezet. Naast netuitbreiding komen ook projecten voor energieopslag, laadpalen en waterstofinfrastructuur in aanmerking voor de versnelde vergunningverlening.

Lees ook: Speciale gevel voor gebouwen filtert stikstof uit de lucht

Weinig ambitieuze Wopke Hoekstra op wereldwijde klimaattop

Meestal gaat de Europese Unie, de laatste jaren gerepresenteerd door Eurocommissaris Wopke Hoekstra, met grote ambities naar klimaattoppen. Maar op COP31 is er iets geks aan de hand, schrijven verschillende media. Hoekstra lijkt de hoop op goede resultaten bij voorbaat al te hebben opgegeven.

Zo praat de Eurocommissaris over ‘laaggespannen verwachtingen’ en een ‘realistische blik’. Voor hij naar de klimaattop in Turkije vertrok, waarschuwde hij al dat ‘met niks naar huis gaan’ een ‘reële mogelijkheid’ is. Dat beslissingen op de top alleen unaniem genomen kunnen worden, maakt COP volgens Hoekstra ‘volstrekt onvoldoende fit for purpose‘.

Ook zei Hoekstra tijdens een persconferentie dat een EU-routekaart waarin staat hoe en wanneer afscheid wordt genomen van fossiele brandstoffen, niet nodig is. Het doel van 90 procent minder CO2-uitstoot in 2040 is volgens hem voldoende. Hoekstra wil bovendien niets extra’s uitgeven aan klimaatfinanciering voor arme landen.

Lees ook: Cultuursector zet klimaat op de kaart met eigen ‘burgerberaad’, maar zelfs hier ligt beleidstaal op de loer

€ 1 miljoen voor plantaardig ijs

Goodoo, producent van plantaardige ijsjes, heeft 1 miljoen euro aan financiering opgehaald bij het Amsterdams Klimaat & Energiefonds. Dat meldt RetailTrends. Met het geld wil Goodoo de productie opschalen. Het ijs ligt onder andere al bij Albert Heijn, PLUS en DekaMarkt.

Goodoo wil ook investeren in verdere productontwikkeling. Nu worden de ijsjes gemaakt van cashewnoten van Johnny Cashew, een Nederlands notenmerk dat een goed inkomen voor boeren garandeert. Goodoo wil die cashewnoten vervangen door tuinbonen. Dat zijn peulvruchten, die naast gezondheidsvoordelen ook grote voordelen hebben voor de landbouwgrond. Met de vervanging van cashews door tuinbonen wil Goodoo de voetafdruk van zijn ijs verder verlagen. Het merk wil zelf een regionale keten rondom Amsterdam bouwen.

Lees ook: Plantaardig ijs is in trek, zien ze bij Goodoo: ‘Groei zit er goed in’

Geopolitiek heeft weinig invloed op klimaatambities bedrijven

Nederlandse bedrijven hebben minder ambitieuze klimaatdoelen dan een paar jaar geleden, maar die zijn wel stabiel. Dat concludeert de Universiteit van Amsterdam in haar Nederlandse Innovatie Monitor 2026, waarvoor leidinggevenden en bestuurders van Nederlandse bedrijven naar hun houding is gevraagd.

De geopolitieke situatie lijkt vooralsnog weinig invloed te hebben op de klimaatambities. ‘Geopolitieke ontwikkelingen kunnen verduurzaming zowel afremmen, doordat andere prioriteiten voorrang krijgen, als stimuleren, doordat bedrijven hun afhankelijkheid van buitenlandse energiebronnen willen verminderen. Mogelijk houden deze tegengestelde effecten elkaar vooralsnog in evenwicht’, zegt hoogleraar strategie & innovatie Henk Volberda in een persverklaring.

Wel zijn bedrijven actiever geworden in het in kaart brengen van hun strategische afhankelijkheden. Volberda: ‘Verduurzaming en geopolitieke weerbaarheid kunnen elkaar versterken, bijvoorbeeld als bedrijven minder afhankelijk worden van fossiele energie en schaarse grondstoffen.’

Lees ook: Hoogleraar innovatie Henk Volberda: ‘Duurzaamheid moet geen rituele regendans worden’

Aandeel groen in steden neemt verder af

Veel steden zetten in op bomen en struiken om hittestress en wateroverlast tegen te gaan. Maar het aandeel van groen in steden neemt juist af, concludeert ingenieursbureau Arcadis in zijn Gezonde Stad Index 2026. Steden worden uitgebreid door de bevolkingsgroei, maar er komt niet meer groen bij.

Arcadis heeft 25 Nederlandse steden gerankt op basis van kenmerken als luchtkwaliteit, fiets- en voetpaden, buitenspeelplekken, veiligheid en dus ook groen. Apeldoorn blijkt de gezondste Nederlandse stad, gevolgd door Maastricht en Amersfoort. De Randstad scoort minder goed: Amsterdam, Den Haag en Rotterdam bungelen onder aan de ranglijst. Eerder dit jaar bleek al dat geen enkele Nederlandse stad de fijnstofnorm van de wereldgezondheidsorganisatie haalt.

Lees ook: Zo ziet de stad van de toekomst eruit: ‘Er zijn geen argumenten tégen meer groen’

Change Inc. volgen via Google? Dat kun je hier doen

Ook in de media:

  • Rekenkamer maant EU meer te doen om burgers tegen pfas te beschermen (NOS)
  • The Urban Woods in Delft wint Nationale Houtbouwprijs 2026 (Vastgoedjournaal)
  • Internationale wijnsector dreigt structureel te krimpen door klimaat en dalende vraag (BNR)
  • Duurzaamheidsrisico’s raken ruim acht op de tien grote Europese bedrijven in hun keten (Duurzaam ondernemen)
  • € 4,7 miljoen voor duurzame investeringen op het boerenerf (Provincie Limburg)

Jeroen Smit over kuddekapitalisme en de tragiek van Paul Polman: 'Bij pioniers is de kans groot dat het mislukt'

Wie vindt belasting betalen een kwestie van beschaving? In een zaal vol fiscalisten gaan alle handen omhoog. En als je morgen gebeld wordt door een Griekse miljardair voor advies: leg je dan uit dat belasting betalen een kwestie van beschaving is? Moeilijk, moeilijk.Tijdens de Griekse schuldencrisis (2011-2012) ervaart bedrijfsjournalist Jeroen Smit bij een congresoptreden min of meer fysiek de spagaat waarin de managerskaste bij bedrijven en overheden voortdurend verkeert. ‘In het weekend bezorgd over de wereld, maar op maandag door met de spreadsheets', vat hij het morele dilemma samen in zijn nieuwe boek ‘Het slimme schaap’. Dat verscheen deze week bij uitgeverij Maven.‘Die periode was voor mij inderdaad een kantelmoment’, vertelt Smit in gesprek met Change Inc. In de jaren daarvoor is hij een gevierd auteur van corporate drama geworden, met een boek over de financiële fraude bij supermarktconcern Ahold (‘Het drama Ahold’) en een non-fictie thriller over de val van ABN Amro tijdens de kredietcrisis van 2008 als absolute bestseller (‘De prooi’).Smit ziet zichzelf aanvankelijk vooral als controleur van de macht van grote bedrijven en hun ceo’s. Maar hij raakt steeds meer gefascineerd door het kennelijke onvermogen van topmanagers om professioneel verantwoordelijkheid te nemen voor dingen die ze als privépersoon belangrijk vinden. De kudde van ‘slimme schapen’, die vooral processen managet, heeft zichzelf ‘bewust onbekwaam’ gemaakt, is de omschrijving die Smit anno 2026 gebruikt.[caption id="attachment_189348" align="alignright" width="245"] Credits: Maven Publishing[/caption] Paul Polman als pionier Een poging om het anders te doen beschrijft Smit in zijn derde bedrijfsdrama uit 2019: ‘Het grote gevecht’. Dat draait om de strijd van Unilever-topman Paul Polman (2009-2019) om een duurzame bedrijfsvoering te adopteren. Met oog voor milieu, klimaat en fatsoenlijke arbeidsomstandigheden.‘Hij hield aandeelhouders en financiële analisten voor dat er twee werkelijkheden zijn: de spreadsheets met de omzet en kwartaalwinsten, en de maatschappelijke doelen die je als onderneming kunt nastreven. En Polman zei hardop dat het eerste onderschikt is aan het tweede. Als je verantwoordelijkheid neemt voor een duurzame planeet komt het met geld verdienen ook wel goed. Dat was echt revolutionair en daar heb ik nog steeds bewondering voor’, vertelt Smit. ‘Financiële analisten raakten compleet van slag en vroegen dingen als: ‘Ja, maar hoe zit het dan met de winstmarge van Dove in Azië?’Terugkijkend erkent Smit dat het vooral bij beursgenoteerde bedrijven heel lastig is om maatschappelijke waarden een hogere prioriteit te geven dan financieel rendement op de korte termijn. Dat bleek bij Unilever, waar de strategie van Polman na zijn vertrekt flink werd afgezwakt, met een terugkeer naar een nauwere focus op rendement voor aandeelhouders. Iets vergelijkbaars gebeurde de afgelopen jaren ook bij energiereus Shell, die investeringen in hernieuwbare energie heeft afgestoten en weer sterker focust op de olie- en gaswinning.‘Bij Polman kun je echt spreken van de tragiek van de pionier’, zegt Smit. ‘Wanneer je als eerste een nieuwe weg probeert in te slaan, is de kans groot dat het mislukt. Aan de andere kant heeft dat ook waarde, omdat er daarmee een blauwdruk ligt voor de toekomst, een voorbeeld van hoe je dingen anders kunt aanpakken.’Smit koppelt dit in zijn nieuwe boek aan wat hij de beste definitie vindt van leiderschap, geformuleerd door de 33e president van de Verenigde Staten, Harry S. Truman: ‘Het voorrecht (…) dat je in een uitstekende positie bent om mensen ervan te overtuigen dat ze dingen moeten doen waarvan ze diep in hun hart weten dat ze gedaan moeten worden, maar waar ze geen zin in hebben.’ Aandeelhouderschap en maatschappelijke missie scheiden Smit benadrukt in ‘Het slimme schaap’ dat één van dingen die het ‘kuddekapitalisme’ in stand houdt, zit ingebakken in de aansprakelijkheid van het management. De dominante juridische vorm van naamloze vennootschappen is amoreel. De taak van het management is het bewaken van de ‘continuïteit van de onderneming’. Wie dat niet doet, kan daarvoor aansprakelijk worden gesteld. De gangbare interpretatie van continuïteit draait vrijwel altijd om winstgevendheid op de korte termijn. Een duurzame bedrijfsvoering op de lange termijn heeft geen plek in dit juridische vocabulaire.Smit juicht initiatieven om juridische verantwoordelijkheden anders vast te leggen toe. ‘Bij grote multinationals heb je daar nog maar een paar voorbeelden van, zoals IKEA. Aandeelhouderschap en zeggenschap zijn gescheiden. Geldschieters van de onderneming kunnen winstuitkeringen krijgen, maar de zeggenschap over de missie van de onderneming ligt bij een onafhankelijke stichting. Die kan daarmee maatschappelijke doelen nastreven. Dat model kun je in principe ook breder bij beursgenoteerde bedrijven toepassen.’De hamvraag is dan hoe realistisch het is om te verwachten dat ceo’s en andere topmanagers zich uit eigen beweging gaan hardmaken voor systeemverandering. ‘Voor mij is dat ook een zoektocht, iets waar ik geen pasklaar antwoord op heb’, geeft Smit aan. ‘Maar ik heb de hoop op een kentering niet opgegeven.’ Verbeelding en moed ‘In de jaren na het Klimaatakkoord van Parijs zag je brede wil, ook bij grotere bedrijven, om een ander pad in te slaan. “We gaan het gewoon doen”, was de houding’, schetst Smit. ‘Daarop volgde de populistische terugslag met Brexit, Trump en ik reken de recente afzwakking van de Green Deal in de EU daar ook toe. Maar ik ben ervan overtuigd dat dit golfbewegingen zijn. Het kan heel goed dat we nu zo’n beetje op het dieptepunt zitten van die terugslag.’Hij wijst erop dat weglopen voor de gevolgen van klimaatverandering steeds lastiger wordt. ‘Als je naar de impact van de hittegolven van afgelopen zomer kijkt, dan is dat voor burgers en bedrijven geen ver-van-mijn-bed show meer. Er is reële schade. De reactie van Wopke Hoekstra als Eurocommissaris van Klimaat vond ik heel goed. Hij benoemde gewoon dat het klimaat niet op ons wacht en dat de zomer van 2026 de koudste van de komende tien jaar kan blijken te zijn.’Smit erkent dat de komende tien tot twintig jaar heel spannend worden. ‘Wat je daarbij vooral nodig hebt, zijn verbeelding en moed. Verbeelding om perspectief te bieden op een andere, betere toekomst en moed om het onzekere pad op weg daarnaartoe toch maar in te slaan. Ik begrijp heel goed dat dat ingewikkeld is en dat mensen denken “Het einde van de wereld, prima. Maar intussen moet het allemaal ook nog ergens van betaald worden.” De vraag is dan of je het kunt opbrengen om vanuit je eigen mogelijkheden invloed uit te oefenen en toch stapjes durft te zetten. Dat is wat ik managers met dit boek wil meegeven.’ Meer democratie voor de economie Smit ziet intussen steeds meer initiatieven vanuit de maatschappelijke onderstroom die ingaan tegen de standaardreflexen van de corporate wereld. ‘Dat is eigenlijk al een grotere beweging aan het worden van mensen die zich organiseren. Dat zie je bij werknemers, maar ook bij burgerberaden in de politiek. Wat ik bij die beraden heel positief vind, is dat je de rust neemt om mensen uit verschillende hoeken van de samenleving een aantal dagen samen te brengen om met elkaar tot oplossingen te komen.’‘Dit klinkt natuurlijk vrij idealistisch, maar hoe verfrissend zou het zijn als bedrijven zich op eenzelfde manier laten inspireren door ideeën uit de samenleving? Dat is ook wat ik bedoel met de noodzaak om de economie te democratiseren, na een lange periode waarin we vooral bezig zijn geweest met het economiseren van de democratie.’ Lees ook:Hans Stegeman over een duurzamer economisch systeem: 'We hebben iets nodig dat meer tussen overheid en markt inzit' Jan Rotmans over klimaatactivisme en kansen voor positieve verandering: 'Ik wil niet boos oud worden' Faiza Oulahsen ging van Greenpeace naar KPMG: 'Het is veel moeilijker geworden om duurzaamheid intern te verkopen'