Jeroen de Boer
25 september 2026, 10:31

Opmerkelijk: duurzame scenario's doen alsof olie- en gascrises geen effect hebben op de energierekening

Huishoudens en bedrijven die hun energieverbruik verduurzamen met zonnepanelen, warmtepompen, batterijen en elektrische auto’s worden minder kwetsbaar voor grillige olie- en gasprijzen. In scenario’s van Nederlandse planbureaus wordt geopolitieke onrust echter nog steeds beschouwd als een incident. Dat kan leiden tot een onderschatting van de werkelijke baten van verduurzaming.

Voordelen verduurzaming energierekening gas zonnepanelen batterijen warmtepomp De aanname dat olie- en gasprijzen relatief laag zullen blijven, werkt door op studies over de aantrekkelijkheid van verduurzaming. | Credits: Mischa Frank / Unsplash.com

De geopolitieke crisis in de Straat van Hormuz heeft olie- en gasprijzen dit jaar flink opgedreven. Hiermee is de onrust over prijzen van fossiele energie, na de grote gascrisis van 2022, opnieuw aangewakkerd. Toch wordt er in veel rapporten over het effect van duurzamer energiegebruik op de energierekening gerekend met olie en gasprijzen die gemiddeld genomen fors onder crisisniveaus liggen.

De Vereniging voor Duurzame Energie (NVDE) stelt de vraag of we geopolitieke onzekerheid rond fossiele energie nog wel als iets incidenteels mogen beschouwen.

Opvallend is bijvoorbeeld dat in de meest recente Klimaat- en Energieverkenning van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) voor het jaar 2030 wordt gerekend met een olieprijs van 64 dollar en een gasprijs van 22 cent per kuub op de groothandelsmarkt. Actuele olieprijzen liggen rond de 100 dollar per vat en de gasprijs kwam deze maand boven de 70 cent per kuub uit.

De aanname dat olie- en gasprijzen op de lange termijn relatief laag zullen blijven, werkt intussen door op studies over de aantrekkelijkheid van verduurzaming met zonnepanelen, warmtepompen, batterijen en elektrische auto’s.

Opmerkelijk

Soms stuit je als redactie op nieuws waarbij een wenkbrauw omhoogschiet. Die ene vreemde innovatie, een onverwacht effect van klimaatverandering of een staaltje menselijke onhandigheid. Opmerkelijk dus. In deze rubriek deelt Change Inc. bijzondere vondsten en ontwikkelingen.

Voordeel van verduurzaming voor energierekening mogelijk groter

Eerder deze maand keek onderzoeksbureau CE Delft naar de ontwikkeling van de energierekening van huishoudens, naar aanleiding van het afschaffen van de salderingsregeling voor zonnepanelen in 2027. De conclusie was dat investeringen in zonnepanelen, elektrische auto’s en warmtepompen nog steeds kunnen zorgen voor verlaging van de energiekosten.

Dit is zelfs bij een relatief lage gasprijs het geval, want CE Delft rekent met de gasprijs van iets meer dan 20 cent per kuub uit de Klimaat- en Energieverkenning. De NVDE merkte deze week in een reactie op dat het voordeel van verduurzaming van het energieverbruik mogelijk kunstmatig laag wordt ingeschat. Met de onderstaande grafiek als illustratie, waarbij het blauwe gedeelte de prognose voor de gasprijs uit het KEV betreft.

Credit: NVDE

Volgens NVDE-voorzitter Olof van der Gaag doen we alsof over een paar jaar opeens alle geopolitieke instabiliteit voorbij is en olie en gas weer vrijelijk en goedkoop over de wereld stromen. ‘Maar wat als dat niet zo is? Die kans is best groot. Dan is het des te belangrijker dat we nu al iedereen de kans geven om door verduurzaming grip op zijn energierekening te houden.’

Dat de kosten van uitschieters in de gas- en olieprijzen serieus zijn, blijkt uit berekeningen over de meerprijs die Europese landen dit jaar betalen voor hun importen. Nederland behoort hierbij door de grote afhankelijkheid van fossiele importen tot de meest kwetsbare landen. Zo schatte het Centre for Research on Energy and Clean Air dat ons land tussen maart en eind augustus al ruim 11 miljard euro kwijt is geweest aan hogere kosten voor olie en gas.

Vandaar dat de NVDE ervoor pleit om voor de langere termijn ook scenario’s door te rekenen met hogere fossiele energieprijzen. Dan kan blijken dat vol inzetten op onafhankelijk worden van de import van gas en olie nog een stuk voordeliger is dan in huidige studies naar voren komt.

Lees ook:

Hoe financieren we de energietransitie? 'Duidelijkheid helpt om noodzakelijke stappen te zetten'

'Bij de energietransitie loop je het risico dat partijen naar elkaar gaan zitten wijzen bij het aanpakken van de grote uitdagingen, waardoor je vertraging krijgt. Met dit nieuwe model willen we een gemeenschappelijke basis creëren, zodat je een open gesprek kunt voeren.’Met ‘dit model’ verwijst voorzitter Medy van der Laan van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) naar het resultaat van bijna twee jaar sleutelen aan een data- en analysetool om de dilemma’s en keuzes van de financiering van de energietransitie inzichtelijk te maken. Het model werd donderdag officieel gepresenteerd tijdens Springtij Forum.Het financieringsmodel voor de energietransitie bouwt voort op energiescenario’s voor Nederland in de periode tot 2050. Netbeheerders en andere partijen publiceren jaarlijks diverse opties voor de route naar klimaatneutraliteit. In het ene geval met bijvoorbeeld relatief veel productie van hernieuwbare elektriciteit van eigen bodem, in het andere met meer import van onder meer groene waterstof. De energietransitie financieren In de praktijk blijven de consequenties van technologische en maatschappelijke keuzes voor de financieringsopgave onderbelicht. Die leemte heeft de NVB willen opvullen met het Financieringstransitiemodel (FTM). ‘Het uiteindelijke doel is beleidsimpact’, geeft ESG-consultant Sander van Wijk van CPI Grant Thornton aan. Hij is een van de architecten van het datamodel voor financiering van de energietransitie.‘Waar je naartoe wilt, is dat de risicobereidheid van de financiële sector om de energietransitie te financieren verbetert en dat de investeringsbereidheid van bedrijven versnelt. Dit betekent ook dat de betrouwbaarheid en voorspelbaarheid van het overheidsbeleid moeten toenemen. Daarvoor is een gezamenlijk perspectief op de financieringsopgave hard nodig.’ Focus op gebouwde omgeving, industrie en mobiliteit Het datamodel is opgebouwd uit publieke data en maakt in eerste instantie gebruik van vier scenario’s voor de energietransitie van Netbeheer Nederland. Maar gebruikers kunnen daar eigen scenario’s aan toevoegen. De NVB streeft ernaar om het model na een pilotfase in de loop van 2027 helemaal publiek toegankelijk te maken.Op basis van een gegeven scenario laat het model zien wat dit voor specifieke technologieën en oplossingen betekent qua financiering voor drie sectoren: de gebouwde omgeving, mobiliteit en industrie. Dan gaat het onder meer om de benodigde investeringen, de huidige investeringsbereidheid en opties voor financiering vanuit de overheid en private sector. Knelpunten benoemen én gezamenlijk aanpakken Van Wijk laat zien hoe dit werkt met als voorbeeld de rol van de warmtepomp in verduurzamingsscenario’s. In een stroomschema duikt daarbij al snel een ‘rood blokje’ op bij de investeringsbereidheid. ‘Je ziet hier dat, hoewel de overheid subsidies verstrekt, de investeringsbereidheid bij huishoudens en bedrijven nog te laag is. Dit betekent dat er meer moet gebeuren om de gewenste groei van warmtepompen in de gebouwde omgeving te bereiken.’NVB-voorzitter Van der Laan voegt toe: ‘Het model laat zien wat de energietransitie vraagt van overheid, bedrijven, banken en andere financiële instellingen. Dat helpt om de noodzakelijke stappen ook daadwerkelijk te zetten.'Doel van de bankenkoepel is om het model door een breed scala van sectoren en organisaties te laten omarmen, zodat discussie kan plaatsvinden op grond van een 'gedeelde feitenbasis'. Daarvoor zijn in eerste instantie partnerschappen aangegaan met partijen zoals Energie Nederland, het Verbond van Verzekeraars, Bouwend Nederland, Urgenda en VNO-NCW. Lees ook:Grafiek: de energietransitie is niet duur Financiering van clean tech: het geld rolt vooral naar volwassen oplossingen voor de energietransitie Koper is koning in de energietransitie, maar huidige voorraden kunnen binnen 30 jaar op zijn als we niet méér recyclen