Tijdens Transition2026 worden voor de tweede keer de Transition Awards uitgereikt. Daarmee belonen Change Inc. en nlmtd projecten die bijdragen aan de duurzame transitie.
Een jury van experts kiest een winnaar in de categorieën Bouw, Circulair, Energie, Mobiliteit en Voeding. Daarnaast is er net als vorig jaar één publieksprijs waarvoor jij kunt stemmen. Bekijk hieronder alle genomineerden.
Transition Awards Bouw
Gemeenten schrijven gebouwen af naar nul, terwijl materialen in oude gebouwen vaak nog steeds waardevolle grondstoffen zijn. Met de rekentool Revalto van Arcadis en Alba Concepts kan de financiële restwaarde van bouwproducten nauwkeurig worden berekend. Gemeenten, woningcorporaties, aannemers en vastgoedeigenaren kunnen zo rechtstreeks doorrekenen wat hergebruik van materialen financieel oplevert en dat meenemen in hun investeringsbeslissingen. Dat kan jaarlijks honderden miljoenen euro’s aan extra investeringsruimte voor circulaire keuzes opleveren.
Dwarsliggers op het spoor zijn gemaakt van beton of van zwaar behandeld hout. Dragonwood Rail ontwikkelde een alternatief: een dwarsligger van bamboecomposiet. Volgroeide bamboestengels worden samengeperst en verlijmd tot een materiaal dat tropisch hardhout overtreft, zonder de ontbossing die daarmee gepaard gaat. Geen schadelijke chemicaliën en geen fossiele productie. Bamboe legt tijdens zijn groei bovendien 10 ton CO2 per kubieke meter vast.
Voor een nieuwe fietsbrug bij Abbenes zocht de gemeente Haarlemmermeer een constructie via een digitale marktplaats voor overtollige bruggen. De keuze viel op een voormalige laad- en losbrug uit haven van Vlissingen, die daarvoor al een leven had geleid als noodbrug in Bovensmilde en verkeersbrug op Ameland. De brug werd opgelapt en kan naar verwachting nog minstens 80 jaar mee. Daarmee bespaarde de gemeente niet alleen 58 ton CO2 ten opzichte van een nieuwe brug, maar ook een heleboel geld.
Vrijwel alle energie die datacenters verbruiken, wordt omgezet in warmte. Die gaat nu vaak onbenut de lucht in, maar Leafcloud gebruikt die om gebouwen te helpen van het gas af te gaan. Het bedrijf plaatst servers niet in grote datacenters, maar decentraal in appartementencomplexen, hotels en verzorgingshuizen. De servers worden watergekoeld en die warmte gaat rechtstreeks naar het warmtenet van het gebouw. Per geplaatste server-eenheid levert dat jaarlijks circa 42 GJ energie, vergelijkbaar met 1.300 m3 gas.
Project GreenInclusive van Ynbusiness bouwt aan een gesloten vezelhennepketen in Friesland. Boeren tekenen een contract met gegarandeerde afnameprijs voordat ze zaaien. Dat ontneemt hen de risico’s. De hennep wordt verwerkt in de eerste vezelhennepverwerkingsfabriek van Nederland, in aanbouw in Drachten. Gemeenten en woningbouwcorporaties zijn al aangehaakt als afnemers van het biobased isolatiemateriaal uit de eigen regio. Het model is ook reproduceerbaar voor andere biobased teeltgewassen en regio’s.
Transition Awards Circulair
Meer dan 90 procent van al het textielafval belandt in verbrandingsovens of op stortplaatsen. Het grootste knelpunt: gemengd katoen-polyesterafval. Geen enkele technologie kon tot nu toe beide vezels gelijktijdig efficiënt terugwinnen. Avantium kan dat met Dawn Technologies nu wel. Met een proces op basis van geconcentreerd zoutzuur wordt het katoen volledig omgezet naar glucose, dat gebruikt kan worden als grondstof voor Avantiums bioplastic PEF. Het polyester blijft intact en kan gerecycled worden.
Dagelijks belanden miljoenen pakketdozen bij het oud papier. BOXO wil dat veranderen met een universeel statiegeldsysteem voor herbruikbare verzendverpakkingen, gemodelleerd naar het bierkratje. Consumenten kunnen een herbruikbare BOXO-tas, kiezen als ze iets online bestellen en betalen € 3,95 statiegeld. Die kan na ontvangst ingeleverd worden bij één van de 350+ inleverpunten verspreid door heel Nederland. Statiegeld keert direct terug via Tikkie. Elke verpakking is minimaal 500 keer te gebruiken.
In de zorg en schoonmaak worden jaarlijks tientallen miljarden wegwerphandschoenen gebruikt. Drie directe concurrenten – CSU, GOM en Asito – sloegen de handen ineen om versie 5.0 van een duurzame handschoen te ontwikkelen, circulair in zowel materialen als productieproces. Het nieuwe ontwerp is klaar voor opschaling naar de volledige zorg-en schoonmaaksector. Alleen al bij deze drie partijen samen gaat het om meer dan 15 miljoen handschoenen per jaar.
Jaarlijks gaan in Nederland meer dan 400.000 ton luiers en incontinentiemateriaal de verbrandingsoven in. Terwijl elke luier waardevolle grondstoffen bevat: houtvezel, kunststof en superabsorberende polymeren. Diaper Recycling Europe heeft de technologie ontwikkeld om wegwerpluiers te recyclen tot schone, bruikbare materialen. Dat bespaart 70 procent CO2 ten opzichte van verbranding. Uit het luierafval worden kunststofkorrels, kattenbakmateriaal en biomassa teruggewonnen.
De Brainportregio produceert een substantieel deel van ‘s werelds meest geavanceerde chipproductie-apparatuur. Met de Innovatiecoalitie Circular Semicon zetten provincie Noord-Brabant, BOM en Brainport Industries een meerjarig programma op poten om deze sector circulair te maken. De coalitie omvat ASML en twaalf andere toeleveranciers, aangevuld met kennisinstellingen. Het programma richt zich op een centrum voor hergebruik en reparatie van modules, digitale paspoorten voor onderdelen en circulair ontwerp van nieuwe generaties machines.
Transition Awards Energie
Traditionele airco’s slurpen energie én lekken F-gassen die duizenden keren schadelijker zijn dan CO2. Dutch Climate Systems heeft een alternatief met de Icecube: een klimaatunit die koelt via waterverdamping, 80 procent minder energie verbruikt dan een conventionele airco en volledig vrij is van broeikasgassen. De Icecube is gemaakt van gerecycled plastic en wordt aan het einde van zijn levensduur ook weer volledig ingenomen en opnieuw gefabriceerd.
De grootste drempel voor de industrie om te verduurzamen is de hoge initiële investering in nieuwe technologie en installaties voor warmte. Good Heat lost dat op met warmte als dienst. Industriële bedrijven nemen duurzame proceswarmte af zonder zelf te investeren. Good Heat ontwikkelt, financiert en exploiteert de thermische batterijprojecten volledig. De warmte wordt opgeslagen via geavanceerde energiemanagementsystemen en geleverd wanneer het productieproces dat vraagt, goedkoper dan het fossiele alternatief.
Ziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten stapt als eerste ziekenhuis in Nederland volledig van het gas af, in 2027. De sleutel is de PowerStove van Heatwacht: een warmtebatterij die groene stroom omzet in hitte tot 360 °C en die warmte dagenlang opslaat in magnetiet. Zo bespaart Nij Smellinghe 285.000 m3 gas per jaar, vergelijkbaar met het jaarverbruik van 275 huishoudens. Het ziekenhuis doet dat zonder zijn bestaande leidinginfrastructuur aan te passen.
Europa’s elektriciteitsnet staat voor een enorme uitdaging. TenneT nam het initiatief voor de TSO Innovation Alliance: een samenwerking van acht grote Europese transmissienetbeheerders die samen een groot deel van het Europese hoogspanningsnet vertegenwoordigen. Via open innovatieprogramma’s worden startups, technologiebedrijven en kennisinstellingen uitgedaagd om oplossingen te ontwikkelen voor gedeelde uitdagingen. Waar startups vroeger per land apart moesten opschalen, biedt de Alliance nu één Europees platform om innovaties direct te testen en door te ontwikkelen bij acht netbeheerders tegelijk.
Van alle elektrische energie in de industrie wordt 65 procent verbruikt door roterende installaties als pompen en ventilatoren. Die hebben vaak overtollig vermogen dat dag in, dag uit verspild wordt door smoorkleppen of constante circulatie. Zytec lost dat op met een contactloze magnetische koppeling. Door simpelweg de luchtspleet tussen motor en pomp aan te passen daalt het toerental, en daalt het energieverbruik met tot 50 procent. Toerenreductie van industriële pompinstallaties kan wel 2700 megawatt aan aansluitwaarde vrijspelen op het elektriciteitsnet; capaciteit waarop bedrijven nu jarenlang moeten wachten.
Transition Awards Mobiliteit
Vliegen is de meest CO2-intensieve manier van reizen, maar de ticketprijs weerspiegelt dat niet. Daarom lanceerde Better Places samen met het Impact Instituut het Future Friendly Fund. Voor het eerst kunnen reizigers vrijwillig de echte prijs van hun vliegticket betalen, inclusief de verborgen kosten voor klimaat en milieu. Geen CO2-compensatie waarbij elders schade wordt weggestreept, maar directe investering in innovaties voor schonere luchtvaart en biodiversiteitsherstel via een revolving fund.
De Efteling wil in 2030 klimaatneutraal zijn. Daarvoor moeten ook de stoomtreinen worden aangepakt: locomotieven die sinds 1969 op steenkool rijden en een icoon zijn voor generaties bezoekers. Alle vier de locomotieven worden nu stapsgewijs geëlektrificeerd. Locomotief Aagje, gebouwd in 1911, werd door smalspoorspecialist Alan Keef Ltd al volledig elektrisch omgebouwd, terwijl het historische uiterlijk, de wagons van Anton Pieck en de rijervaring intact bleven. Showeffecten vervangen de stoom.
Meer dan de helft van de Nederlandse automobilisten rijdt zonder het te weten met te zachte banden, wat leidt tot hoger brandstofverbruik en dus meer CO2-uitstoot. De Groene Garage introduceerde de Slimme Bandenpomp: een gratis, zonne-aangedreven bandenpomp met touchscreen en kentekenherkenning. De pomp weet op basis van kenteken exact de juiste bandenspanning per as en toont direct de besparing in euro’s en CO2. Al 230 pompen staan door heel Nederland, met een gecertificeerde CO2-besparing van 8.000 ton per jaar.
Duwboten zijn de werkpaarden van de binnenvaart, maar hun uitstoot en geluidsoverlast maken ze onwelkom in de steeds strengere havens. Kotug ontwikkel de de E-Pusher: een volledig elektrische duwboot voor transport in binnensteden tot aan de grote riviervaart. De energiecontainer is verwisselbaar, van batterijen tot waterstof, waardoor het schip klaar is voor elke energiedrager die de toekomst brengt. Inmiddels zijn meerdere exemplaren geleverd aan Cargill, Ofi en zandtransporteur ROS.
Elke kilowattuur die met laadpunten wordt geladen, genereert recht op een emissiereductie-eenheid (ERE): een CO2-credit die brandstofleveranciers verplicht moeten inkopen. De meeste bedrijven met laadpalen laten deze credits onbenut omdat het proces te complex is. Daarom automatiseert Voltico het volledige ERE-proces. De software registreert laadsessies in realtime, boekt de credits in bij de Nederlandse Emissieautoriteit en handelt ze vervolgens automatisch via geaccrediteerde brokers. Bedrijven met tien of meer laadpunten kunnen zo tot 25 cent per geladen kilowattuur verdienen.
Transition Awards Voeding
In Zuid-Amerika liggen honderden miljoenen hectares gedegradeerde graslanden, uitgeput door decennia van overbegrazing. Conventionele begrazing verergert het probleem. Anthesis Group en Ruuts ontwikkelden het SARA-programma (South American Regenerative Agriculture). Daarmee schakelen meer dan 130 boerderijen om naar regeneratief begrazingsbeheer. De aanpak bootst de natuurlijke beweging van wilde kuddes na, met herstel van bodemgezondheid, terugkeer van biodiversiteit en CO2-opslag als resultaat. De verwachting is dat het programma vanaf 2028 meer dan 1 miljoen ton CO2 per jaar zal verwijderen.
De productie van palmolie is de grootste oorzaak van tropische ontbossing. Als margarinemerken al voor een vervanging kiezen is dat vaak kokosolie, dat minstens even schadelijk is voor regenwoud en biodiversiteit. The Flower Farm maakt margarine, bak- en braadproducten en broodbeleg met raapolie, zonnebloemolie en sheaboter, gewonnen zonder ontbossing. Inmiddels zijn meer dan 47 miljoen producten verkocht, waardoor 2,8 miljoen kilo palmolie en 7,4 miljoen m2 palmolieplantage zijn bespaard.
Nederland heeft een mestoverschot én een afhankelijkheid van geïmporteerde soja voor veevoer. Grassa wil beide oplossen met een bioraffinaderij die gras perst, verhit en filtert om hoogwaardige plantaardige eiwitten, prebiotische suikers en mineralen te winnen. Omdat de koe de eiwitten niet meer via haar spijsvertering hoeft te verwerken, daalt de stikstofuitstoot met 30 procent. Als een substantieel deel van het Nederlandse grasland wordt verwerkt door Grassa verdwijnt het mestoverschot én is de volledige Nederlandse sojavraag te vervangen door lokaal graseiwit.
Zeewierteelt in zee wordt beperkt door seizoenen, vervuiling en wisselende omstandigheden. Seaweedland en magnesiumproducent Nedmag pakken dat samen aan. Nedmag wint in Veendam magnesiumchloride uit 2.000 meter diep zout grondwater. Dat proceswater is een ideale groeiomgeving voor zeewier. In een gecontroleerd lab bij Husa Logistics wordt zeesla het hele jaar door geteeld onder optimale licht-, temperatuur- en zoutomstandigheden. Potentiële toepassingen zijn voedsel, veevoer, farmaceutica, cosmetica en biobrandstof.
De Vegan Visboer / Hybride Visboer introduceerde een zalmproduct dat voor 54 procent bestaat uit zalmsnippers – reststromen van de filering bij zalmverwerkers in Urk die normaal niet worden gebruikt – en voor de rest uit rijstvezels. Twee bronnen die anders verloren gaan, gecombineerd tot een nieuw product dat meerdere euro’s onder de kiloprijs van volledig dierlijke zalm ligt. Bidfood is de eerste groothandel die het verkoopt. De zorgsector, een grote afnemer van zalm en actief op weg naar 60 procent plantaardig aanbod, is een directe doelmarkt.
Welk project is jouw favoriet? Stemmen kan via de website van nlmtd.
De Transition Awards worden op 23 juni uitgereikt op Transition2026. Het event van Change Inc. brengt de sleutelfiguren in bedrijven bijeen om versnelling te realiseren waar het ertoe doet. Wil je erbij zijn? Tot 1 juni koop je een ticket met 50 euro korting met de kortingscode CHANGE50.
