Die ongemakkelijke waarheid raakt de kern van een probleem waar Nederlandse organisaties liever niet over praten: we hebben onze digitale soevereiniteit volledig uitbesteed aan een handvol Amerikaanse techgiganten. The Big 7. We bouwen onze AI-ambities op fundamenten die we niet bezitten, in clouds die we niet controleren, met data waarvan we niet eens weten waar het staat.
Digitale autonomie als fundament voor duurzaam ondernemen
Duurzaam ondernemen gaat over continuïteit, over verantwoordelijkheid nemen voor je impact, over bouwen aan iets dat generaties meegaat. Maar hoe duurzaam is een organisatie die volledig afhankelijk is van Amerikaanse cloudproviders? Die geen exitstrategie heeft? Die niet weet waar haar data staat, óf wie er toegang toe heeft?
Recent analyseerde ik de situatie bij een gemeente die onderzoekt hoe ze minder afhankelijk kan worden van Microsoft. Niet per se uit anti-Amerikaanse sentimenten, maar uit verantwoordelijkheidsbesef. Ze willen kunnen garanderen dat ze over tien jaar nog steeds diensten kunnen leveren aan burgers, ongeacht geopolitieke verschuivingen of prijsverhogingen.
Dat vind ik een voorbeeld van verstandig en toekomstgericht bestuur. Het gaat niet om het weren van technologie, maar om het creëren van keuzevrijheid. Om het bouwen van een organisatie die kan schakelen, aanpassen, overleven. Dat is pas echt duurzaam.
Van afhankelijkheid naar weerbaarheid
Zestig procent van álle AI-gebruikers wereldwijd gebruikt ChatGPT. Maar hoeveel organisaties hebben werkelijk nagedacht over wat dit betekent voor hun toekomstbestendigheid? Je deelt niet alleen data; je traint modellen van bedrijven die jouw concurrenten ook bedienen. Je bouwt processen op technologie waar je geen invloed op hebt.
De gemiddelde GDPR-boete bedraagt 3,5 miljoen euro, maar het echte risico is groter. Stel dat je belangrijkste AI-tool morgen niet meer beschikbaar is. Of dat voorwaarden zo veranderen dat je businessmodel niet meer werkt. Heb je alternatieven? Kun je schakelen? Of sta je stil?
Wendbare organisaties zijn duurzame organisaties. Ze kunnen inspelen op veranderingen, nieuwe kansen pakken, risico’s managen. Maar wendbaarheid vraagt om autonomie. Om controle over je eigen data, processen en toekomst.
Investeren in eigen capaciteit en kennis
Er is een betere route die draait om fundamenteel andere keuzes. Begin met een datastrategie die digitale autonomie centraal stelt. Niet als doel op zich, maar als voorwaarde voor duurzame groei. Breng in kaart waar je data staat, wie toegang heeft, welke afhankelijkheden je hebt gecreëerd.
Dit is investeren in menselijk leiderschap. In plaats van blind te vertrouwen op AI, bouw je interne expertise op. Je team leert niet alleen tools gebruiken, maar begrijpt hoe ze werken, wat de risico’s zijn, waar de kansen liggen. Dat maakt je organisatie toekomstbestendig.
Voor kleinere organisaties ligt hier een enorme kans. Zij kunnen wendbaarder zijn, sneller alternatieven adopteren, minder last hebben van legacy-systemen. Met mijn basketbalcommunity in Den Haag bouwden we met enkele prompts een compleet platform. Niet afhankelijk van één leverancier, maar flexibel en aanpasbaar.
Van quick wins naar structurele verandering
Start klein, maar denk groot. Identificeer één proces waar meer controle over data direct waarde oplevert. Bouw een prototype met tools zoals Figma om stakeholders te overtuigen. Creëer ambassadeurs die de waarde van autonomie uitdragen.
Zoek actief naar Europese alternatieven, ook als die nu nog niet perfect zijn. Ja, het Franse Mistral AI heeft als voertaal Frans, maar het respecteert Europese waarden rond privacy. Het biedt een alternatief voor Amerikaanse dominantie. Door vroeg te adopteren, help je deze alternatieven groeien.
Investeer in datageletterdheid op alle niveaus. Van bestuurskamer tot werkvloer. Niet iedereen hoeft data scientist te worden, maar iedereen moet begrijpen wat data kan en wat de risico’s zijn. Platforms zoals Coursera of YouTube bieden allerlei toegankelijke trainingen.
Maak bijvoorbeeld één persoon op directieniveau eindverantwoordelijk voor digitale autonomie. Het gaat om de business impact van digitale autonomie of het gebrek daar aan, gegeven de verantwoordelijkheden van IT kan dit een contrast opleveren in visie. Dat contrast moet door deze persoon op de bestuurstafel bespreekbaar worden gemaakt.
Technologie met Europese waarden
Niet om er een té geopolitiek verhaal van te maken, maar de context waarin technologie ontwikkeld wordt, is óók onderdeel van die technologie. Silicon Valley’s surveillance-kapitalisme zit ingebakken in de tools die we gebruiken. Chinese technologie komt met Chinese waarden. Waar zijn de Europese waarden in onze technologie?
Europa staat voor privacy, voor menselijke waardigheid, voor duurzaamheid. Maar we hebben onze digitale infrastructuur uitbesteed aan partijen die deze waarden niet delen. OpenAI investeert 500 miljard dollar in datacenters. Ter vergelijking: dat is de helft van het Nederlandse BBP. Met zulke investeringen creëer je geen eerlijke markt maar monopolies.
Het alternatief hoeft niet perfect te zijn om waardevol te zijn. Kijk naar de militaire technologie waar Europa nu -uit noodzaak- in investeert. Urgentie creëert innovatie: het internet kwam ooit uit een Amerikaans militair project. Wie weet wat voor duurzame technologie uit Europese samenwerking kan ontstaan?
Continuïteit door controle
Recent zag ik een directeur worstelen met de opdracht om ‘datagedreven werken’ te implementeren. Hij focuste op technologie, maar het echte vraagstuk was organisatorisch. Zonder collectieve visie op wat je wilt bereiken, zonder eigenaarschap, zonder strategie, is elke investering in data weggegooid geld.
Dit is waarom digitale autonomie een bestuursvraagstuk is, géén IT-kwestie. Het gaat over de continuïteit van je organisatie. Over je vermogen om te innoveren. Over je kracht om een eigen koers te varen.
The proof is in the pudding. McKinsey’s “Age of Analytics” laat zien dat bedrijven die analytics strategisch inzetten, structureel competitievoordeel en significant hogere waardecreatie realiseren dan spelers die dat niet doen.
Ze innoveren effectiever omdat ze kunnen experimenteren zonder afhankelijk te zijn. Ze zijn wendbaarder omdat ze kunnen schakelen tussen leveranciers. Dat is pas duurzaam ondernemen.
De kracht van keuze
De wereld wordt niet gedomineerd door zeven techbedrijven omdat dit natuurlijk of onvermijdelijk is, maar omdat wij collectief hebben gekozen om onze soevereiniteit op te geven voor gemak.
Die keuze kunnen we terugdraaien. Niet door Amerikaanse of Chinese technologie massaal te weren, maar door bewust alternatieven te ontwikkelen en te kiezen. Door data te behandelen als strategisch kapitaal voor duurzame groei. Door digitale autonomie te zien als wat het is: de basis voor toekomstbestendig ondernemen.
Het gaat over het bouwen van organisaties die zelfstandig kunnen opereren, die waarde blijven creëren, die kunnen overleven en floreren. Ongeacht wat Silicon Valley of Beijing beslist. Dat is de essentie van duurzaam, toekomstbestendig ondernemen in het digitale tijdperk.
