Hoe kunnen we in 2050 tien miljard mensen van gezond voedsel voorzien, als we ook het leven op Aarde willen beschermen? Als antwoord op die vraag kwam een team van meer dan honderd wetenschappers met het zogenoemde Planetary Health Diet.
Die richtlijnen zijn vooral bedacht voor een betere menselijke gezondheid. Volgens de onderzoekers kunnen ze wel 15 miljoen doden per jaar voorkomen door het inperken van zowel onder- als overconsumptie. Voor mensen in rijke landen betekent het Planetary Health Diet dat ze meer groenten, noten en peulvruchten gaan eten, tegenover fors minder (maar niet géén) dierlijke producten. Mensen in arme landen gaan met het dieet vooral méér eten.
En wat goed is voor de mens, is ook goed voor de aarde, ontdekten de wetenschappers. Momenteel is voedselproductie goed voor ongeveer een derde van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen door de mens. Als mensen in rijke landen (waaronder Nederland) anders gaan eten, gaat die uitstoot flink omlaag. Ook op bijvoorbeeld waterkwaliteit en biodiversiteit heeft het dieet een positief effect.
Zo’n ander dieet vraagt wel om aanpassingsvermogen van de mens – én van de landbouw.
Landbouw van de toekomst
Een internationaal team van wetenschappers, waaronder onderzoekers van Wageningen University & Research en het Planbureau voor de Leefomgeving, heeft nu met meerdere modellen voorspeld hoe de landbouw er in 2050 uitziet als iedereen volgens het Planetary Health Diet eet. Ze keken zowel naar de landbouw in 2050 als we doorgaan op de huidige manier (business as usual) als naar de veranderingen met een duurzamer dieet. In de voorspellingen gaan ze ook uit van een hogere productiviteit en een halvering van de wereldwijde voedselverspilling.
Wat opvalt is dat zowel de positieve als negatieve facetten van landbouw stijgen als we niets veranderen. Zo stijgen de totale productie en de producentenprijzen, maar ook de uitstoot van onder meer methaan en het gebruik van kunstmest (dat meestal wordt gemaakt van fossiele brandstoffen en voor een stikstofoverschot zorgt).
In het scenario met een gezond en duurzaam dieet is er voor al die aspecten sprake van een minder sterke stijging (productie) of zelfs een daling (uitstoot van broeikasgassen).
Gebied zo groot als India niet meer nodig
Eén van de grootste verschillen zit in het landgebruik. Als we gezonder en duurzamer gaan eten, is daar wereldwijd ongeveer 6 procent minder land voor nodig dan in 2020: een gebied dat bijna even groot is als India. Dat heeft er met name mee te maken dat grazend vee nu veel ruimte in beslag neemt. Dat zou een stuk minder worden: in een gezond en duurzaam voedselsysteem worden er liefst 400 miljoen minder herkauwers voor vlees gehouden dan nu.
Volgens de onderzoekers kunnen we op die manier af met evenveel agrarisch land als eind jaren ’70 – toen er nog minder dan 5 miljard mensen op Aarde woonden.
Meer lezen over het voedselsysteem van de toekomst? In de nieuwsbrief Kweekvlees & Kool schrijft Change Inc.-redacteur Maaike Kooijman over nieuwe ontwikkelingen en interessante updates. Schrijf je hier in.
De economische waarde van de landbouwproductie is met een duurzamer dieet in 2050 ongeveer even hoog als in 2020. Maar die waarde wordt wel anders verdeeld. Zo levert de groente-, fruit- en notensector in de toekomst veel meer economische waarde als we duurzamer gaan eten. Daartegenover staat een waardedaling voor alle vormen van veeteelt. De onderzoekers spreken niet voor niets van ‘een paradigmaverschuiving in de rol van dieren in veel voedselsystemen’.
Die verschuiving van sectoren heeft ook invloed op een verschuiving tussen regio’s. Zo zien de onderzoekers een grotere rol voor Sub-Sahara Afrika en India in het voedselsysteem van de toekomst. Brazilië en China – landen die nu vooral veel grondstoffen voor veevoer leveren – zien de waarde van hun productie de komende decennia dalen. En waar Europa en meer rood vlees zal gaan exporteren (in plaats van het zelf te consumeren), gaan andere werelddelen juist meer importeren.
Overheidssteun voor boeren
Dat heeft grote gevolgen voor boeren. Hoewel het fijn zou zijn als veranderingen in het voedselsysteem vooral grote bedrijven zouden beïnvloeden die wel tegen een stootje kunnen, erkennen de onderzoekers dat juist kleine boeren uit de markt kunnen worden geprijsd. Voor hen zou beter overheidsbeleid moeten komen, zeggen ze. ‘Maar beleid en subsidies zijn in veel gevallen nu juist een belemmering voor een ander voedselsysteem.’
‘Het voedselsysteem moet veranderen, maar het is niet eerlijk als boeren daar alleen voor moeten opdraaien’, zei ook onderzoeker Anniek Kortleve eerder tegen Change Inc. Ze denkt aan financiële compensatie voor afschrijvingen van activa, en subsidies voor boeren die plantaardige producten gaan verbouwen.
De transitie naar een gezond en duurzaam voedselsysteem zal frictie opleveren, zeggen alle onderzoekers. En voor sommige sectoren zal die pijnlijk zijn. Maar de opbrengsten zijn duidelijk: minder landgebruik, minder uitstoot van broeikassen, minder ziektekosten en een betere gezondheid voor mens én planeet.
Lees ook:
- Boeren zetten stappen richting duurzame veehouderij: ‘Dieren blijven onderdeel van ons voedselsysteem’
- Oud-militair Justin Buitenhuis wil van Kipster een wereldwijd begrip maken: ‘In elke militair zit een impactmaker’
- Bacteriën, schimmels en gisten kunnen de grote problemen in de landbouw oplossen (én voor nieuwe verdienmodellen zorgen)
