Jeroen de Boer
17 juni 2026, 07:07

Nieuwsupdate: Kabinet wil 1 km-zones tegen stikstof bij natuurgebieden en opmars EV helpt luchtkwaliteit te verbeteren

Het kabinet wil rond grote natuurgebieden zones van één kilometer instellen waar strenge stikstofeisen gelden. Verder in het nieuws: doelen voor betere luchtkwaliteit zijn haalbaar door de snelle stijging van de verkoop van elektrische ato’s en deel koraalriffen relatief goed bestand tegen opwarming van de aarde.

stikstof landbouw plannen kabinet uitstoot Minister van Landbouw Jaimi van Essen. | Credits: Getty Images

Kabinet wil met stikstofplan 1 km-zones rond grote natuurgebieden

De kabinetsplannen voor stikstofreductie zijn zo goed als af en omvatten onder meer het instellen van zones van circa één kilometer rond grote natuurgebieden. Dat melden de NOS en andere media op basis van goed ingevoerde bronnen. In de overgangszones gaan strengere regels gelden voor stikstofuitstoot. Dat betekent dat sommige nabijgelegen boerenbedrijven een hoge stikstofreductie moeten realiseren, terwijl de gevolgen voor andere bedrijven minder groot zijn.

Bij kleinere natuurgebieden komen zones van maximaal 500 meter. Verder wil de regering een uitstootplafond per sector instellen, te beginnen met de melkveesector. Het kabinet overweegt als drukmiddel een generieke korting op dierrechten in te voeren voor provincies als doelen uit de beoogde wet niet worden gehaald. Officieel moeten de stikstofplannen op 26 juni af zijn.

Lees ook: We kúnnen van het stikstofslot, de vraag is of de politiek het wil

Opmars EV’s helpt om doelen voor schonere lucht in 2030 te halen

Nederland ligt op koers om doelen voor schonere lucht in 2030 te halen, blijkt uit een nieuwe analyse van het RIVM. Gemeenten, provincies en het Rijk beloofden in 2020 meer te doen tegen de uitstoot van fijnstof en stikstofoxiden.

Op basis van de verwachte daling van vervuilende stoffen gaat het RIVM nu uit van een gemiddeld vier maanden langere levensverwachting voor Nederlanders in 2030 ten opzichte van het basisjaar 2016. De verbetering van de luchtkwaliteit heeft onder meer te maken met een sneller dan verwachte opmars van de verkoop van elektrische auto’s, maar ook met een nieuwe rekenmethode die gunstiger uitvalt.

Lees ook: Elektrische auto groeit via markt voor occasions: ‘Beter bereikbaar voor grotere groep Nederlanders

EU kan inkoop internationale carboncredits robuust aanpakken

De EU heeft het doel om in 2040 een daling van de uitstoot van broeikasgassen met 90 procent te realiseren zo aangepast dat 5 procent gedekt mag worden met reductie buiten Europa. Het risico van deze opzet is dat er geld gaat naar projecten elders in de wereld, die toch  al gepland waren. Volgens onderzoekers van het Duitse Potsdam Instituut voor Klimaatimpact (PIK) kan dat voorkomen worden met een robuuste opzet van een systeem voor carboncredits.

De onderzoekers pleiten voor een EU-breed fonds dat een uniforme standaard hanteert voor emissiereductie buiten Europa. Het idee is dat er gewerkt wordt met prestatiecritieria voor verlaging van de uitstoot in opkomende economieën. Projecten die relatief gezien méér uitstootreductie realiseren, krijgen dan hogere beloningen. Hiermee wordt additionele emissiereductie buiten de EU gestimuleerd. Dat hoeft in eerste instantie slechts 5 miljard euro per jaar te kosten, volgens het Duitse onderzoek.

Lees ook: Europa’s klimaatbelofte: ambities afkopen is niet echt ambitieus

Stroomverbruik in de nacht bepaalt voordeel thuisbatterij

Met het naderende einde van de salderingsregeling voor huishoudens met zonnepanelen groeit de interesse voor thuisbatterijen. Die kunnen zonnestroom tijdelijk opslaan voor later gebruik. Cruciaal is wel hoeveel stroom huishoudens in de avond en ‘s nachts verbruiken, blijkt uit nieuw onderzoek waar Solar365 over schrijft. Als er relatief veel elektriciteit van zonnepanelen in de avond en nacht wordt verbruikt, neemt de aantrekkelijkheid van thuisbatterijen toe.

De conclusie luidt dat als het nachtverbruik ongeveer 3 kilowattuur is, het financieel gezien geen zin heeft om een thuisbatterij van meer dan 4 kilowattuur te nemen. Voor grotere thuisbatterijen geldt dat er dan simpelweg te veel ongebruikte opslagcapaciteit is. Het plaatje verandert wel als een huishouden een elektrische auto of warmtepomp heeft.

Lees ook: Optimisme over zonne-energie: ‘Snelheid van technologische ontwikkeling én kostendaling nog steeds onderschat’

Deel van koraalriffen kan overleven, maar meer bescherming nodig

Koraalriffen staan hoog op lijstjes van ecosystemen die het loodje leggen als de aarde verder opwarmt. Toch zijn volgens onderzoek van de non-profit organisatie Wildlife Conservation Society niet alle koraalriffen ten dode opgeschreven, meldt onder meer persbureau Reuters. Op basis van onderzoek naar koraalriffen in ruim honderd regio’s luidt de conclusie dat sterkere koraalriffen goed zijn voor bij elkaar 166.000 vierkante kilometer aan oppervlak.

Wel is het volgens WCS zo dat slechts 28 procent van de koraalriffen officieel als beschermd gebied geldt. Volgens directeur Emily Darling biedt het onderzoek handvatten om te bepalen waar het opschalen van bescherming van koraalriffen het meest effectief kan zijn.

Lees ook: Van ‘minder schade’ naar ‘meer herstel’: de R-ladder voor de circulaire economie kan wel een update gebruiken

Ook in de media:

  • Experiment met herbevriezen van ijs op de Noordpool: ‘Op eerste gezicht klinkt het gestoord’ (The Guardian)
  • Krimp zware industrie zadelt resterende bedrijven op met hogere kosten gastransport (FD)
  • Greenpeace tekent bezwaar aan tegen vergunning van Allseas voor diepzeemijnbouw (Greenpeace)
  • Nederlandse zonnepanelen zorgden tijdens crisis in Midden-Oosten voor besparing van € 1,4 miljard op gasimport (Duurzaam Ondernemen)
  • Europese consumentenorganisaties dienen klacht in tegen energiebedrijven over greenwashing (NRC)
  • Nederlandse to go-horeca negeert massaal plasticverbod (AD)
  • 80.000 Nederlanders wonen in versteende buurten met toenemende hittestress (Natuur en Milieu)
  • E-trucks kunnen steeds grotere afstanden afleggen over de grens (De Volkskrant)

Boeren zetten stappen richting duurzame veehouderij: 'Dieren blijven onderdeel van ons voedselsysteem'

'Je kunt niet zomaar tegen veehouders zeggen: doe die dieren weg en ga maar peulvruchten telen. Dat is misschien goed voor het klimaat, maar daarvoor is de realiteit veel te complex.'Toch betekent dat niet dat de veehouderij goed is zoals 'ie nu is, zegt Marin Vandamme. Dat dieren ook in de toekomst onderdeel zijn van ons voedselsysteem, staat volgens de oprichter van The Protein Project buiten kijf. En dus kunnen we niet over de toekomst van voedsel praten zonder het ook over de veehouderij te hebben. Maar in een duurzaam voedselsysteem ziet die veehouderij er wel een stuk anders uit dan nu.Hoe? Dat  wordt zichtbaar in een nieuw rapport dat Vandamme samen met collega Manon Schots schreef: Livestock Reimagined. De veehouderij van de toekomst De veehouderij blijkt een perfecte sfeerverpester voor familiefeestjes: er zijn weinig sectoren waarover zo veel wordt gediscussieerd. Critici wijzen op het mestoverschot en dierenmishandeling, voorstanders belichten de belangrijke rol van boeren in cultuur en voedselvoorziening en zijn – laten we eerlijk zijn – nu eenmaal gehecht aan hun lapje vlees.Toch hoeft het één het ander niet uit te sluiten. In de ruimte tussen bio-industrie en een volledig vegan wereld bevinden zich vele alternatieven. Ook de meeste klimaatwetenschappers en milieuactivisten die voor een drastische verlaging van de consumptie van dierlijke producten pleiten, hebben geen volledig plantaardig dieet voor ogen. De consensus: (veel) minder dierlijke eiwitten van betere kwaliteit.Hoe dat eruitziet, laten allerlei boeren in Europa nu al zien. De als bedrijfseconoom opgeleide Vandamme interviewde er dertig voor een nieuw rapport van The Protein Project, dat schetst hoe toekomstbestendige veehouderij eruit kan zien.Neem bijvoorbeeld de Nederlandse boer Ruben Exterkate, die het aantal varkens in zijn stallen drastisch reduceerde en biologisch is gaan boeren. De Hongaarse Zoltán Lengyel, die veevoer zelf verbouwt en het vlees zelf, met hogere marges, verkoopt. Of de Portugese boerderij-met-restaurant van Elias Gellweiler, waar de gerechten van het land komen en de voedselresten terug naar de dieren gaan. Vier strategieën voor toekomstbestendige veehouderij Je kunt vier soorten maatregelen herkennen die veehouders nemen om hun bedrijf toekomstbestendig te maken, legt Vandamme uit. Er zijn boeren die hun praktijken beter afstemmen op het natuurlijke landschap,  bijvoorbeeld door vee te laten grazen in plaats van te voeren; boeren die circulair gaan werken, bijvoorbeeld door dieren te voeren met reststromen en hun mest op eigen land gebruiken; boeren die hun inkomen diversifiëren, bijvoorbeeld door eigen producten te maken en verkopen of rondleidingen aan te bieden; en boeren die meer aandacht besteden aan dierenwelzijn en wat hun dieren nodig hebben.In de praktijk komen die maatregelen zelden alleen voor, maar worden ze vaak gecombineerd.Die vierdeling tornt aan het beeld dat veel mensen over toekomstbestendige landbouw hebben: kleinschalig is goed, grootschalig is slecht. Megastallen mogen dan ontbreken in het rapport, maar 'sommige productiesystemen kunnen alleen uit als de schaal groot genoeg is', zegt Vandamme. 'Kijk naar Kipster in Nederland. Zij hebben tienduizenden kippen per stal. Door dat volume kunnen ze duurzaamheid winstgevend maken.' Technologie als verbindende factor Op de veehouderij van de toekomst blijkt ook technologie een grote rol te spelen. Ook dat knaagt aan de gedachte dat 'vroeger alles beter was', zegt Vandamme. Technologie speelt een rol bij boeren zelf, die bijvoorbeeld monitoren waar koeien grazen, hoe hoog de lichaamstemperatuur van dieren is en zelfs hoe ze op hun omgeving reageren. Maar ze wordt ook op andere manieren toegepast. Technologische innovaties in veevoer kunnen bijvoorbeeld zorgen voor minder methaanuitstoot en een betere gezondheid van dieren.Moderne technologie levert bovendien steeds meer alternatieven voor specifieke ingrediënten. Aan de eiwit-vervangers van Revyve en The Protein Brewery komt bijvoorbeeld geen dier te pas.Vandamme: 'Als veehouders niet meer hoeven te produceren voor koekjes en cake, is er veel minder volume nodig. De vlees, melk en eieren die dan nog wel geproduceerd worden, kunnen duurzamer en van hogere kwaliteit.' Duurzame veehouderij slechts deel van de oplossing De boeren die hij sprak hebben met alle strategieën 'uiteindelijk wel positieve ervaringen', zegt Vandamme. Sommige worden er economisch zelfs beter door. Maar ze moeten wel veel investeringen doen en risico nemen. 'We kunnen niet verwachten dat elke boer in Europa daar de financiële draagkracht én mentale ruimte voor heeft.''Bovendien is het ook van de vraag afhankelijk hoe ver boeren kunnen gaan. Het idee dat vlees supergoedkoop is en we het meerdere keren per dag kunnen eten, zet een limiet op wat de boerengemeenschap kan doen.' Alleen een toekomstbestendige veehouderij is daarom niet genoeg, benadrukt Vandamme. 'Voor een goede balans moet er tegelijkertijd gewerkt worden aan meer peulvruchten en nieuwe eiwitten'. Nieuwe EU Livestock Strategy Vandamme voorziet dat veranderingen in de veehouderij tegen 2040 op grote schaal zichtbaar zijn. Maar dan moet er de komende jaren wel hard aan gewerkt worden. The Protein Project is opgericht om te fungeren als – volgens de oprichters voorheen ontbrekende – schakel tussen boeren, keten en beleidsmakers. Het rapport over de veehouderij verschijnt dan ook niet toevallig vlak voor de Europese Unie haar nieuwe Livestock Strategy presenteert. Vandamme is druk in gesprek met ambtenaren in Brussel, waar zijn organisatie gevestigd is. 'De voedseltransitie draait nu met name om politieke wil.'Hoewel het rapport maatregelen van individuele boeren uitlicht, adviseert Vandamme de politiek met name om een overkoepelende strategie te bepalen. 'Boeren kunnen individueel wel circulair gaan werken. Maar als we 60 procent van onze eiwitconsumptie uit circulaire dierlijke producten halen, is dat alsnog te veel.'Toch is het huidige landbouwbeleid vooral gericht op wat er op specifieke boerderijen gebeurt, zegt hij. Subsidies zijn bijvoorbeeld met name gebaseerd op het aantal hectare landbouwgrond dat boeren hebben. En de zogenoemde fosfaatrechten in Nederland zijn toegewezen op basis van het aantal koeien op een boerderij. Vandamme: 'Er ontbreekt een overkoepelende strategie. De vraag moet bijvoorbeeld niet zijn hoeveel dieren één boer kan hebben, maar hoeveel dieren een regio of land in totaal aankan als je kijkt naar boer, milieu en klimaat.'Dat vergt lef en visie van de politiek. Net als sommige andere beleidsmaatregelen die het rapport voorstelt. De EU moet bijvoorbeeld goed nadenken over welke consumptiepatronen ze wil stimuleren en over haar handelsovereenkomsten met het buitenland, vindt Vandamme. Hoe de veehouderij er in de toekomst ook uitziet, feit is dat de productie van dierlijke producten gemiddeld meer geld gaat kosten. 'Dan moeten we natuurlijk niet tegelijkertijd goedkoop vlees uit Thailand en Brazilië blijven importeren.' Meer lezen over het voedselsysteem van de toekomst? In de nieuwsbrief Kweekvlees & Kool schrijft Change Inc.-redacteur Maaike Kooijman over nieuwe ontwikkelingen en interessante updates. Schrijf je hier in.Lees ook:Bacteriën, schimmels en gisten kunnen de grote problemen in de landbouw oplossen (én voor nieuwe verdienmodellen zorgen) Rabobank-directeur wil duurzamer boeren belonen: 'Zolang economie en wetgeving botsen, is het vechten tegen de bierkaai' Aandacht voor Europese autonomie doet energietransitie floreren − is de voedseltransitie hierna aan de beurt?