Als bossen de longen van de aarde zijn, heeft de aarde inmiddels chronische bronchitis en een flinke rokershoest. En er verdwijnen nog steeds miljoenen hectaren bos per jaar. Zeker 90 procent van die ontbossing komt voor rekening van de landbouw en veehouderij, schat de voedsel- en landbouworganisatie van de VN.
Dat is een vrij ruime schatting, concluderen Zweedse onderzoekers in een nieuw rapport. Volgens hun data is landbouw verantwoordelijk voor iets meer dan 70 procent van de wereldwijde ontbossing. We moeten bovendien niet vergeten dat niet alle afname van bomen is toe te schrijven aan ontbossing. Een deel komt door degradatie, zoals bosbranden, en bijvoorbeeld gewassenrotatie in de bosbouw.
Dat neemt natuurlijk niet weg er veel regenwouden en andere bossen verdwijnen voor ons voedsel. En dat zorgt voor veel CO2-uitstoot. Deels doordat de CO2 die bomen hebben opgeslagen vrijkomt als ze worden verbrand. Deels doordat daarvoor in de plaats vervuilende activiteiten komen, bijvoorbeeld veehouderij.
Ontbossing voor landbouw is zodoende goed voor zo’n 5 procent van de wereldwijde CO2-emissies.
Vlees zorgt voor meeste ontbossing, maïs en rijst vaak over het hoofd gezien
Met een nieuw model hebben de Zweedse onderzoekers per soort voedsel precies in kaart gebracht wat de effecten zijn geweest op de ontbossing tussen 2001 en 2022. Daarvoor hebben ze gedetailleerde satellietdata van over de hele wereld gebruikt, en gekeken naar meer dan 180 gewassen.
Een deel van de uitkomst is geen verrassing: de rundveehouderij is veruit de grootste oorzaak achter ontbossing wereldwijd. Daar komt nog bij dat ook gewassen die veel worden gebruikt voor veevoer – zoals soja – voor ontbossing zorgen.
Ook palmolie, cacao en koffie zijn usual suspects als het om ontbossing gaat. Er zijn veel initiatieven om dat te voorkomen, zoals de keurmerken van Rainforest Alliance.
Opvallender is het aandeel van basisvoedingsmiddelen als cassave, maïs en rijst. Die zijn in hogere mate verantwoordelijk voor ontbossing, terwijl ze in monitoring en anti-ontbossingprogramma’s veel minder vaak de hoofdrol spelen dan bijvoorbeeld koffie en cacao. Laat staan dat er hele merken rondom zijn opgetuigd, zoals bij palmolie wel het geval is.
‘Het gesprek gaat vaak over de manier waarop rijke landen ontbossing veroorzaken door de import van grondstoffen. En dat is absoluut belangrijk. Maar we mogen ook niet vergeten dat een groot deel van de ontbossing wordt veroorzaakt door landbouwproductie voor binnenlandse markten. Om ontbossing echt terug te dringen, moeten we dus ook maatregelen nemen in de productielanden’, zegt onderzoeker Martin Persson in een persverklaring.
‘Ons onderzoek laat zien waar de risico’s zitten en waar initiatieven het meest nodig zijn. We hopen daarmee bedrijven en overheden te helpen actie te ondernemen’, zegt collega-onderzoeker Chandrakant Singh.
Ontbossing per werelddeel
Interessant is dat de onderzoekers ook gekeken hebben naar de teelt van gewassen per land en de invloed daarvan op ontbossing.
In Brazilië wordt vooral bos gekapt voor de productie van rundvlees, soja en maïs. In Midden- en West-Afrika spelen cacao en cassave de hoofdrol; in Zuidoost-Azië zorgen vooral palmolie en rubber voor ontbossing. Van de 122 miljoen hectare bos die in de onderzochte periode is verdwenen voor landbouw, stond meer dan 80 procent in de tropen.
Op termijn willen de onderzoekers hun model ook inzetten om andere oorzaken van ontbossing in kaart te brengen, bijvoorbeeld die van mijnbouw en de energiesector.
Meer lezen over het voedselsysteem van de toekomst? In de nieuwsbrief Kweekvlees & Kool schrijft Change Inc.-redacteur Maaike Kooijman over nieuwe ontwikkelingen en interessante updates. Schrijf je hier in.
