Marc Seijlhouwer 11 maart 2021, 11:14

Een derde van alle broeikasgassen komt vanuit de voedselketen

Een nieuwe studie van het onderzoekscentrum van de Europese Commissie laat zien dat voedselsystemen veel meer broeikasgas uitstoten dan gedacht. Een derde van alle menselijke uitstoot is afkomstig uit het produceren, verpakken, transporteren en verwerken van voedsel en voedingsafval. Kan die uitstoot omlaag?

Nrd d6tu l3chle unsplash Een derde van alle menselijke uitstoot is afkomstig uit het produceren, verpakken, transporteren en verwerken van voedsel en voedingsafval. Beeld: Unsplash

De onderzoekers van het Joint Research Centre maakten een database met alle gegevens over uitstoot in de voedselketen van 1990 tot 2015. Wat blijkt? De uitstoot is volgens deze gegevens hoger dan uit eerdere studies naar voren kwam. Tussen de 25 en 47 procent van alle broeikasgassen die de mens veroorzaakt komen vrij in de voedselketen.

Vleessector scoort slecht

Daarbij hebben de onderzoekers elk aspect meegenomen: van het kappen van regenwoud voor landbouw, de methaanuitstoot van runderen en schapen, het transport van vlees en groenten en de verpakkingen. Allemaal dragen ze hun steentje bij aan de gigantische CO2-uitstoot, maar veeteelt is de grootste bron van uitstoot. Dat komt voor een belangrijk deel door de methaanuitstoot van runderen, omdat methaan een veel krachtiger broeikasgas is dan CO2. Ook qua land- en watergebruik scoort de veesector slecht.

Lees ook: Is een voedselbos beter voor het milieu?

Om de uitstoot te verlagen moet de voedselsector veranderen. Maar buiten consumentengedrag aanpassen (minder vlees eten, meer (lokale) groenten die niet verpakt zijn) lijkt er weinig mogelijk. Toch werkt de sector aan veranderingen. Voedselverspilling tegengaan zorgt bijvoorbeeld voor minder CO2. Ook zijn er technologische oplossingen zoals veevoer waardoor koeien minder methaan uitstoten. Met biovergisters kan een boer duurzamer gas maken om mee te verwarmen, en komen de schadelijke gassen niet (meteen) in de atmosfeer.

Verpakkingen

Grote bedrijven proberen bovendien veel te doen op het gebied van verpakkingen. Dat is niet eenvoudig; vooral vlees en voorgesneden groenten moeten in plastic verpakt worden om vers te blijven. Supermarktketen Tesco bracht in 2017 een verpakking op de markt van gerecycled plastic. Dat is beter voor de afvalberg, en er is minder CO2-uitstoot door plastic te hergebruiken. Hetzelfde geldt voor biologisch afbreekbare verpakkingen, bijvoorbeeld gemaakt van mais.

Omdat de dieren zelf echt de grootste bijdrage leveren aan de uitstoot in de industrie, moet daar uiteindelijk iets veranderen. Een kleinere veestapel en een andere manier van bedrijfsvoering kan veeteelt klimaatvriendelijker maken. Bijvoorbeeld met kringlooplandbouw, waarbij een boer veevoer verbouwt op zijn eigen grond. Daardoor is er in ieder geval geen transport meer nodig en wordt er geen regenwoud meer gekapt om veevoer te verbouwen.

Lees ook: Is kringlooplandbouw het antwoord op de problemen in de veesector?

Overheid trekt vier miljoen uit voor binnenvaartschip op waterstof

Dat de overheid een relatief groot bedrag over heeft voor de bouw van dit pilotschip heeft een goede reden. De binnenvaart wil de komende jaren een aanzienlijke vergroening doorvoeren van de nog grotendeels op diesel gestookte vloot. In 2050 moet de sector uitstootvrij zijn, is afgesproken in het Klimaatakkoord.Lange wegMaar er is nog een lange weg te gaan voordat alle vijfduizend binnenvaartschepen zover zijn. Het elektrificeren van de schepen is mogelijk maar biedt vooralsnog alleen soelaas op korte afstanden. Voor een grote actieradius zijn teveel accu’s nodig wat ten koste gaat van het laadvermogen. De Antonie zal de benodigde waterstof meenemen in een standaard container. Met behulp van brandstofcellen kan dat worden omgezet in elektriciteit.Lees ook: Straks vervoert men zout over de Rijn op waterstofVeel zal afhangen van de praktijkervaring met de Antonie. De pilot is bedoeld om de techniek verder te ontwikkelen. “Een elektrisch aangedreven schip is niet nieuw, daar zijn er al 77 van”,  zegt Harm Lenten, directeur van Lenten Scheepvaart BV dat eigenaar is van het schip. “Maar de brandstofcellen, die zijn nieuw.” Ook het vullen van de containers waarin de waterstof aan boord wordt opgeslagen is complex. Daarnaast bestaat er nog geen regelgeving rondom waterstof in de binnenvaart. “Dat zijn allemaal punten die we met deze pilot willen oplossen.”KatalysatorDe proef met de Antonie moet uitwijzen of het haalbaar is en ervoor zorgen dat de kosten omlaag gaan. “Het is een eerste kleine stap”, zegt Femke Brenninkmeijer van binnenvaartvereniging NPRC. “Er liggen nog flinke opgaves om de binnenvaart te verduurzamen. En daar is leiderschap voor nodig.” Volgens Brenninkmeijer maakt de proef met de Antonie het mogelijk om te leren en te innoveren en dient het als katalysator voor verduurzaming van de sector.Volgens Brenninkmeijer is het project uniek vanwege de samenwerking tussen de industrie en het transport. Het 135 meter lange schip gaat zout vervoeren van de zoutfabriek Nobian (onderdeel van Nouryon) in Delfzijl naar de Botlek in Rotterdam. De groene waterstof waarop het gaat varen is een restproduct van het chemiebedrijf.MiljardenDe nieuwbouw van de Antonie zal ruim 10 miljoen euro kosten. Een voorzichtige doorrekening leert dat voor het verduurzamen van de gehele binnenvaart al snel miljarden nodig zijn. “In dit project doen we alles voor het eerst. Door te standaardiseren kunnen de kosten omlaag. We gaan ervan uit dat dit op den duur goedkoper wordt”,  zegt minister van Infrastructuur en Waterstaat Cora van Nieuwenhuizen. “We willen als overheid zoveel mogelijk stimuleren dat de sector die stappen maakt.”Met vijfduizend schepen te verduurzamen heeft de binnenvaart nog een lange weg te gaan. De vraag is of de sector dat voor 2050 kan halen. “Alle begin is moeilijk. En als we het niet doen, dan komen we er zeker niet. Daarom is het zo belangrijk dat we deze proef nu doen”, zegt Van Nieuwenhuizen. Bovendien is varen op waterstof niet de enige oplossing. “Je moet niet op een paard wedden. Er zijn ook andere innovaties. We gaan de komende jaren zien welke het beste werkt.”Lees ook: binnenvaart maakt schoon schip dankzij waterstofLees ook: Binnenvaart wordt duurzamer met netwerk van oplaadpunten