Change Inc. staat voor verandering. Wij zijn het platform voor professionals die zich in de voorhoede van de transitie willen begeven. We delen en publiceren kennis. En verbinden en mobiliseren experts. Word onderdeel van de oplossing en sluit je aan bij deze krachtige beweging van toekomstmakers.


Alle duurzame ontwikkelingen

Iedere dag laat onze expertredactie zien hoe de toekomst vandaag al vorm krijgt. Volg hier de laatste ontwikkelingen in duurzaamheid, innovatie, ondernemerschap en het bedrijfsleven.

Bekijk alle artikelen

Change Technologie

Batterij en waterstoffabriek in één: is deze Nederlandse uitvinding de toekomst van energieopslag?
Change Inc

door Marc Seijlhouwer

Change Technologie

Batterij en waterstoffabriek in één: is deze Nederlandse uitvinding de toekomst van energieopslag?

Afgelopen week liet Battolyser Systems weten dat het onder de auspiciën van de nieuwe CEO klaar is om de Battolyser de wijde wereld in te sturen. Rond 2014 bedacht hoogleraar Fokko Mulder op de TU Delft dat je een ongewone batterij en een ‘waterstoffabriekje’ samen in een ontwerp kon passen. Sindsdien bewees dat ontwerp zich in het lab, maar nu is het tijd voor het echte werk; er loopt een proef om de werking en veiligheid van de Battolyser vast te stellen bij een energiecentrale van Vattenfall. Ondertussen krijgt Slee al steeds meer vragen wanneer de Battolyser gekocht kan worden. En dus is hij in gesprek over serieuze, commerciële toepassingen van de Battolyser - terwijl de tests nog lopen. Volgens Slee is dat geen probleem. “De tests gaan over de veiligheid en operatie. Dat moeten we natuurlijk goed uitzoeken. Maar de techniek die we gebruiken heeft zich al in het lab en testopstellingen bewezen, en we weten wat de voordelen zijn ten opzichte van andere manieren om energie op te slaan.” Gratis stroom voor waterstof De Battolyser is volgens Slee namelijk dé oplossing voor energieopslag. Als straks alle stroom uit duurzame bronnen zoals zon en wind komt, moeten we die stroom op kunnen slaan. In de avond, als er geen zon is, heeft men immers veel stroom nodig. En ook in de zonloze winters moeten we nog stroom kunnen krijgen. Maar zo’n opslagsysteem moet wel flexibel zijn, om op elk moment in te kunnen spelen op ‘de energiemarkt’. Met de Battolyser worden oude windparken weer winstgevend Als het hard waait en er is overproductie door windturbines, kost de stroom bijna niks. Door hem dan op te slaan in de batterij, en hem te verkopen als er weinig opwek is, kun je geld verdienen. En mocht er zóveel stroom zijn dat de batterij vol loopt, dan maakt ons systeem er automatisch waterstof van. Die kan de industrie of zwaar transport gebruiken, je kunt ermee verwarmen, of je kan hem opslaan en later gebruiken om weer stroom te maken.” Een nieuw soort batterij Nu bestaan er natuurlijk al batterijen, en ook elektrolysers (de ‘fabriekjes’ die waterstof maken) zijn niet nieuw. Maar de Battolyser is anders, verzekert Slee. “Ten eerste gebruiken wij een heel ander soort batterij dan je meestal ziet. Die van ons heeft elektroden van nikkel en ijzer. Twee materialen die ruim voorradig zijn, goedkoop, en ze komen niet uit conflictgebieden.” Zulke batterijen bestaan al sinds de 19e eeuw, maar bleken toen gevaarlijk omdat ze zuurstof en waterstof produceren. “Maar Fokko bedacht dat dat ongewenste bijproduct in deze tijd juist gewenst is, en maakte daarom een ontwerp dat de waterstof die vrijkomt bij het opladen van een nikkel-ijzer-batterij isoleert en opvangt.” Het idee kwam precies op het juiste moment, toen waterstof nog niet zo populair was als nu. Daardoor kon Mulder zijn ideeën patenteren, en nu is het tijd om daar de vruchten van te plukken. De nikkel-ijzer-batterij zorgt er wel voor dat het ontwerp afwijkt van andere batterijen. “Wij willen dat de elektroden zo groot mogelijk zijn, zodat er veel elektriciteit opgeslagen kan worden en daarmee kan je ook veel efficiënter waterstof maken. Dat maakt het ontwerp van de Battolyser wat groter dan van elektrolysers.” Deze techniek maakt nieuwe businessmodellen mogelijk Een flexibel energiesysteem Dat is echter een klein offer voor de voordelen: veel meer flexibiliteit in wanneer je stroom opslaat, ontlaadt en wanneer je waterstof maakt, een hogere efficiency dan de meeste waterstofmachines nu halen en robuust; nikkel-ijzer batterijen zijn niet stuk te krijgen. “In het lab halen we zelfs 80-90% procent rendement. Daar gaat in de praktijk wat vanaf, omdat je stroom moet transporteren en omvormen, maar ik denk dat dat mee zal vallen. Een groot voordeel is dat de waterstof in ons systeem al onder druk uit de machine komt. Daardoor hoef je het niet te comprimeren, een proces dat normaal veel energie vraagt.” De techniek lijkt dus onberispelijk. Maar is de markt al klaar voor iets als de Battolyser? Groene waterstof is nog veel duurder dan de grijze variant, gemaakt van aardgas. En batterijen zijn duur, waardoor lokale stroomopslag vaak niet loont. Maar het is de combinatie van flexibiliteit, efficiency en levensduur die dat volgens Slee gaat veranderen. En de commerciële projecten die Battolyser nu op het oog heeft, kunnen sowieso al geld verdienen. “Het gaat dan bijvoorbeeld om windparken die gebouwd werden toen de stroomprijzen veel constanter waren. Met dat idee werden grote investeringen gedaan, die nu moeilijk terugverdiend worden als stroomprijzen steeds lager zijn als de wind hard waait. Door een Battolyser te plaatsen bij zulke windparken, kun je de stroom opslaan en pas verkopen als de prijs hoger is of de goedkope stroom gebruiken om waterstof te maken. Zo haalt de investeerder in dat windpark toch nog geld uit een project.” Bij dat soort projecten kan de Battolyser de komende tijd zijn waarde bewijzen. Als er nog meer zon- en windenergie wordt opgewekt zal energieopslag steeds belangrijker worden en daarmee de business case voor Battolyser nog aantrekkelijker. “We kijken nu al naar systemen met een capaciteit van een megawatt. Die kan je bij elkaar zetten om veel grotere Battolysers te maken; net als de andere elektrolysers is ook ons systeem modulair, je kunt het in blokjes opbouwen.” Dus ook als er straks gigantische projecten zijn met groene waterstof, zoals NortH2 van Shell, kan de Battolyser daar uitkomst bieden. Van Shell naar duurzaam Voor Slee, die pas sinds 1 mei bij Battolyser Systems werkt, is dit het begin. Hij komt zelf van Shell, waar hij bij Renewables & Energy Solutions (de ‘groene tak’ die zich op duurzame energie richt) en Shell Ventures zat, die investeert in allerhande (duurzame) start- en scale-ups. “Maar ik merkte dat ik niet telkens de investeerder wilde zijn; ik wil zelf impact maken.” Na een tijd bij de waterstof business van Shell, besloot hij over te stappen naar Battolyser Systems. Een veel kleiner bedrijf dan de oliekolos Shell. “Maar hier kan ik volgens mij nóg meer impact hebben op de wereld - en dat is uiteindelijk wat ik wil doen.” En daarin zijn zijn ambities allerminst kleiner dan die bij Shell. “Iedereen wil dat de energie transitie versnelt en de marktpotentie is enorm, maar er is innovatie nodig om economisch te kunnen schalen. Battolyser Systems maakt nieuwe businessmodellen mogelijk, en kan daarmee echt een grote speler worden.”. Lees hier al onze artikelen over waterstof

21 juni 2021 16:31

Leestijd 6 minuten


Change Energie

Kernfusie ook voor Nederland een interessante optie
Change Inc

door Sabine Sluijters

Change Energie

Kernfusie ook voor Nederland een interessante optie

De aankondiging van de bouw van de proefreactor blijft dan ook niet onopgemerkt. “Het is bijzonder interessant dat General Fusion een eerste demonstratiereactor voor kernfusie gaat bouwen in Engeland. Ik volg de ontwikkelingen met belangstelling”, laat staatssecretaris energie en klimaat Yeşilgöz-Zegerius in een reactie weten. Fantastische doorbraak Ook Henri Bontenbal, kamerlid voor het CDA is enthousiast. “Als natuurkundige word ik hier natuurlijk heel blij van. Want het is iets dat we nog niet kunnen en het zou een fantastische doorbraak zijn als het deze start-up lukt en hoop dan ook van harte dat dit toegevoegd kan worden aan het pallet aan koolstofneutrale elektriciteitsbronnen.” Volgens Olof van der Gaag, directeur Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) is het goed dat op alle vlakken van de energievoorziening aan innovatie wordt gewerkt. “Er is veel discussie over kernenergie in Nederland maar het blijft goed om te kijken wat daarin de mogelijkheden zijn. Dus voor Nederland is het interessant om te kijken wat uit deze pilot komt.” Kernfusie goede aanvulling van duurzame bronnen Kernfusie kan een goede aanvulling zijn op de huidige mix aan duurzame bronnen. Want elektriciteitsproductie verduurzaamt heel snel. Steeds meer stroom komt van wind en zon en de verwachting is dat in Nederland over 9 jaar driekwart van de stroom duurzaam is opgewekt. Daarnaast groeit het aandeel elektriciteit in de energiemix. Uiteindelijk zal ruim de helft van de energie uit elektriciteit komen. Daarmee groeit ook de behoefte aan zogenaamde ‘baseload’, waarmee de onbalans tussen vraag en aanbod kan worden opgevangen. Want op bewolkte windstille dagen hebben we ook stroom nodig. Die buffer wordt nu geleverd door traditionele gascentrales, die aangaan bij te weinig duurzame stroom en uit bij een overschot. Maar die centrales stoten CO2 uit. Lees ook het nieuws over de demonstratiereactor die het Canadese General Fusion in Engeland gaat bouwen   Haalbaarheid Een kernfusiecentrale kan daarvoor een oplossing zijn denkt Van der Gaag. De vraag is alleen of het technisch haalbaar en betaalbaar is. “Op zichzelf zijn nieuwe bronnen van elektriciteit heel interessant. De vraag is alleen of die ook flexibel inzetbaar zijn. Zo’n centrale moet dat technisch aankunnen.”   Daarnaast moet het ook betaalbaar zijn. Want door betere afstemming van vraag en aanbod, een goede verhouding tussen zon en wind en het vergroten van opslagcapaciteit zal de vraag naar ‘baseload’ energie afnemen. Zo schat Eneco in hun nieuwe strategie dat hun gascentrales op termijn nog maar 2.000 draaiuren zullen maken. “Je hebt dus een businesscase nodig die uit kan met maximaal 2.000 uur”, zegt Van der Gaag. “Een klassieke kerncentrale is gespecialiseerd in volcontinue draaien. Dit soort innovaties worden interessant als ze die flexibiliteit aankunnen.” Jeff Bezos investeerder De vraag is of de kernfusiereactor van General Fusion hiervoor de oplossing is. De proefreactor in Engeland vergt volgens persbureau Bloomberg een investering van 400 miljoen dollar. Maar waar de ontwikkeling van kernfusie voorheen vooral een aangelegenheid van overheden was, begint de private sector nu ook interesse te tonen. General Fusion zelf wordt gefinancierd door private partijen waaronder de Nederlandse investeringsmaatschappij SET Ventures, maar ook miljardair Jeff Bezos, de oprichter van Amazon. Hoewel het nog gaat om een proefreactor en de techniek dus nog bewezen moet worden, is het hoopgevend genoeg om goed in de gaten te houden. Het IEA stelde onlangs nog dat de energietransitie na 2030 moeilijker zal worden. Vooral het vergoenen van de industrie wordt tegen die tijd een uitdaging waarvoor we nieuwe technieken nodig hebben die nu nog verre van volwassen zijn. Eneco geen interesse Ook Eneco, dat dinsdag bekendmaakte in 2035 CO2-neutraal te willen zijn, geeft in zijn strategie aan voor een derde van die ambitie nog niet te weten met welke technologie dat te halen is. Toch zegt het bedrijf desgevraagd niet te kijken naar kernfusie voor het bereiken van zijn duurzaamheidsdoelstelling. Volgens Bontenbal heeft Nederland een blinde vlek voor nieuwe technieken zoals kernfusie. Het kamerlid bereidt, mede naar aanleiding van dit artikel, schriftelijke kamervragen voor. “We moeten kijken hoe we dit soort ontwikkelingen beter kunnen volgen. We hebben onze mond vol van allerlei technieken maar dit staat echt onvoldoende op de radar.”  Kernfusie voor Nederland een prima optie De verwachting is dat tegen 2028 of 2029 een eerste commerciële reactor gebouwd kan worden. “Dat is vrij dichtbij”,  vindt Bontenbal. “Start-ups hebben de neiging om het mooier voor te doen dat het uiteindelijk is. Dan blijkt het toch iets duurder te zijn of duurt het langer. Maar als je nooit iets probeert dan vind je nooit wat.” Een kernfusiecentrale in Nederland is volgens Bontenbal dan ook een prima optie. “Je moet zoiets natuurlijk nooit ongeclausuleerd doen. Maar als het veilig en betaalbaar is, zou ik niet weten waarom het niet kan. Want we moeten geen enkele bron die ons gaat helpen om klimaatneutraal te worden uitsluiten.” Benieuwd hoe kernfusie werkt? We leggen het hier uit.

17 juni 2021 20:26

Leestijd 5 minuten


“Het merk Lamb Weston moet beter bekend worden bij de consument”

Change Landbouw en voeding

“Het merk Lamb Weston moet beter bekend worden bij de consument”

De kersverse CEO is net thuis van een werkbezoek aan Rusland, waar Lamb Weston / Meijer onlangs de bouw van een tweede productielijn aankondigde. Het is warm op de vrijdagmiddag van het digitale interview. Af en toe neemt Schroeder een slok Pepsi. Dat is niet geheel toevallig, want voordat hij bij Lamb Weston / Meijer begon, werkte Schroeder ruim achttien jaar bij PepsiCo. “Daarom drink ik alleen maar Pepsi”, zegt hij lachend. Zes maanden geleden kende hij de fritesproducent nog niet. Dat is niet vreemd; Lamb Weston / Meijer is per slot van rekening een bedrijf dat vooral frites produceert voor foodservice klanten en  restaurantketens zoals McDonald’s. Inmiddels kent Schroeder het bedrijf al een stuk beter. “Ik kwam erachter dat het een goudeerlijk bedrijf is ontstaan in 1994 uit een samenwerking tussen destijds Meijer Frozen Foods, het aardappelverwerkingsbedrijf van de familie Meijer en de Amerikaanse beursgenoteerde fritesproducent, Lamb Weston Holdings, Inc.” “Daarnaast kwam ik tot twee inzichten”, vertelt hij. “Dat het een bedrijf is met ankerpunten in de gehele keten – we werken van het aardappelveld totdat ons product op het bord van de consument ligt. En dat het merk Lamb Weston bekender moet worden bij de consument. Naamsbekendheid vind ik belangrijk voor de industrie en het bedrijf.” Dat inzicht kwam ook door corona, erkent Schroeder. “We waren altijd gefocust op out of home-verkoop. Maar toen ging alles dicht door de pandemie. Ik zie het vergroten van de naamsbekendheid daarom echt als mogelijkheid om onze business te vergroten. En dan moet je ook meer zichtbaar zijn voor de consument. Dus gaan we meer inzetten op verkoop van ons LambWeston-merk in de supermarkt.” Duurzame stappen van het bedrijf Duurzaamheid staat al sinds 2011 hoog op de agenda van het bedrijf. “We hebben een brede blik op de industrie en de keten. Daardoor sturen we niet op de korte, maar op de lange termijn”, zegt Schroeder. “En omdat we samen met Lamb Weston Holdings, Inc. wereldwijd werkzaam zijn, kunnen we putten uit ons totale kennisnetwerk. Door het uitwisselen van mensen en duurzame innovaties.”  Hoe maak je, als tweede grootste fritesproducent ter wereld, grote duurzame impact?  Wat zijn de grootste uitdagingen op het gebied van verduurzaming? Volgens Schroeder zitten die vooral in de aardappelteelt. “De teelt hangt direct samen met ons businessmodel, want we verkopen een natuurproduct, dus we zijn afhankelijk van het weer en de bodemgezondheid.” De vraag is daarom hoe er zoveel mogelijk aardappels kunnen worden geteeld op een perceel, met een zo laag mogelijke milieubelasting. Waarbij zo min mogelijk gewasbeschermingsmiddelen en kunstmest worden gebruikt, en de bodemgezondheid en biodiversiteit zo goed mogelijk wordt gewaarborgd. “Daar hangen natuurlijk ook reguleringen vanuit de Europese Unie en de Nederlandse overheid mee samen”, zegt Schroeder. “En uiteindelijk is het ook de vraag hoe de consument ermee omgaat: gaat die kiezen voor duurzamere producten, en zijn ze bereid om daar dan ook meer voor te betalen?” Toekomstbestendig telen  Schroeder denkt dat digitalisering de telers in de toekomst gaat helpen. “Als je al weet wat de kwaliteit van de aardappel is voor hij naar de fabriek gaat, kun je de fabriek daar van te voren op afstellen.” En met sensoren die in het veld kunnen zien of de aardappels last hebben van ziektes, extra water of nutriënten nodig hebben. Vervolgens kan deze informatie de teler helpen om tijdig de juiste beslissingen te nemen om zijn oogstopbrengst zeker te stellen. “Dat komt de hele keten ten goede. Maar daar zijn we nog lang niet.” De CEO doet daarvoor ook een beroep op alle partners in de keten, om nog meer samen te werken. “Alle uitdagingen kunnen niet zonder ketenaanpak, vanaf de veredelaars, de telers, techniek en logistieke partners tot aan de klant. Die omslag kan niet in één keer, daar is overleg en tijd voor nodig, en samen gaat het beter en sneller.” Samen met Lamb Weston Holdings, Inc. de Amerikaanse partner, heeft Lamb Weston / Meijer zich dinsdag wereldwijd gecommitteerd aan het Science Based Targets Initiative (SBTi), om haar directe en indirecte CO2-uitstoot in lijn te brengen met de klimaatdoelen van Parijs. “Hiermee versterken we  ons commitment om CO2 te reduceren, en laten we valideren of wij voldoende bijdragen als bedrijf, dit zorgt voor nog meer transparantie naar onze klanten. En geven we een duidelijk signaal af.” Focus voor de komende jaren De komende vijf jaar focust het bedrijf onder leiding van de nieuwe CEO op drie speerpunten: een gebalanceerd dieet, zo min mogelijk verspilling en actie op klimaatverandering. “De NutriScore komt eraan, en het overgrote deel van onze producten zal score A of B krijgen. Maar we gaan kijken hoe we de hoeveelheid olie nog verder kunnen terugdringen in bereid product, door meer producten te maken die niet gefrituurd hoeven te worden.” Bij de ambitie om zo min mogelijk te verspillen, wil het bedrijf uiteindelijk op nul verspilling uitkomen, in zowel de fabrieken als daarbuiten. Ook kijkt het samen met de telers naar waterreductie, en zet het een doel op de CO2-reductie. Schroeder: “Sinds 2008 hebben we onze directe CO2-uitstoot per kilo eindproduct met 42 procent teruggebracht. Dat percentage willen we de komende jaren met een extra 25 procent reduceren, ten opzichte van ons resultaat in 2020.” Als we naar de toekomst kijken, wanneer is de CEO dan tevreden? “Als de werknemers trots zijn op het bedrijf. Dat is een goede maatstaf. Die trots is er al, maar we kunnen nog stappen maken.” Ook hoopt hij dat de druk voor de telers afneemt. “We moeten werken aan een toekomstbestendige aardappelteelt in alle opzichten, zowel ecologisch als economisch voor onze telers, door het optimaal benutten van onze kennis en infrastructuur. En we moeten Nederland als aardappelland koesteren, maar ook zoveel mogelijk inzetten op lokale teelt, om de totale CO2-voetafdruk door transport te verkleinen.” Vandaar ook de recente investering in een nieuwe fritesfabriek in Rusland. Voedselverspilling in de gehele keten terugdringen? Zo doet Lamb Weston / Meijer dat Schroeder is blij dat het einde van de coronapandemie in zicht is. Dat zorgt er ook voor dat we met z’n allen weer vaker frites eten, want wat gaat er boven een frietje speciaal op een festival, in de Efteling of op de kermis? Maar de toegenomen vraag brengt ook uitdagingen met zich mee. “Er is gigantische inflatie, omdat er tekort is aan eindproducten. Door corona waren de pijplijnen leeg, en zijn veel investeringen uitgesteld. En nu wil iedereen weer tegelijk vooruit, waardoor er prijsstijging is. Van olie, bouwmaterialen en energie. Dit heeft een onbekend effect op de economie als geheel. Maar wij moeten daar ook op de juiste manier mee omgaan.” Volgens Schroeder is de omslag gigantisch snel gekomen, en zie je dat terug in de vraag naar frites. “Iedereen wil naar buiten, het terras op en genieten.” En hij juicht het natuurlijk van harte toe om daar een portie frites bij te nemen. Wil je op de hoogte blijven van duurzame ontwikkelingen in de voedingssector? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.

17 juni 2021 12:48

Leestijd 7 minuten


Canadese kernfusiereactor kan doorbraak betekenen, ook voor Nederland

Change Energie

Canadese kernfusiereactor kan doorbraak betekenen, ook voor Nederland

General Fusion, dat al meer dan tien jaar aan de technologie werkt, gaat de demonstratiereactor bouwen op de Culham Campus, het kernfusie onderzoeksinstituut van de UK Atomic Energy Authority, meldt het bedrijf in een persbericht. Kernfusie, de duurzame variant van kernenergie, is al decennia lang een belofte in energieland. Maar jarenlang onderzoek en vele miljarden ten spijt, is commerciële toepassing van kernfusie nog ver achter de horizon. De nieuwe techniek van General Fusion zou daarin wel eens verandering kunnen brengen. Dat zit 'm vooral in het formaat van de reactor. Die is kleiner en geschikt voor verschillende toepassingen. Dat maakt deze vorm van kernfusie commercieel aantrekkelijker. De proefreactor die General Fusion gaat bouwen is bedoeld om de techniek te bewijzen in de praktijk. De bouw van de demonstratiereactor in Engeland moet eind 2022 beginnen, en in 2025 zijn voltooid.  "Als alles goed gaat kan in 2028 een eerste commerciële reactor gebouwd worden", zegt energiedeskundige Ruut Schalij. “Ook in Nederland is daar belangstelling voor.” In opdracht van General Fusion is hij bezig een consortium van partijen bijeen te brengen die interesse hebben voor deze vorm van energieopwekking. “Ik praat met de politiek, met energiebedrijven en met de industrie.” Heilige graal Kernfusie geldt voor veel wetenschappers en politici als de heilige graal van energie-opwekking, omdat er bij de fusie geen CO2 vrijkomt en omdat er niet of nauwelijks sprake is van radio-actief afval. De kernfusiereactoren van General Fusion krijgen een vermogen van waarschijnlijk 200 megawatt. Ter vergelijking, grote kolencentrales hebben een vermogen van 1200 tot 1500 megawatt.   Volgens Amanda Solloway, de minister voor Wetenschap van het Verenigd Koninkrijk, is de bouw van de demonstratiereactor een 'doorbraak project' en een 'enorme impuls' voor Engelands ambities om een kernfusieindustrie op te bouwen. "Kernfusie-energie heeft groot potentieel voor grenzeloze en CO2-arme energie." Lees ook de reacties van staatssecretaris Dilan Yesilgoz, CDA-kamerlid Henri Bontebal en NVDE-voorzitter Olof van der Gaag op het nieuws dat General Fusion een demonstratiereactor gaat bouwen.  De techniek die General Fusion heeft ontwikkeld werkt met plasma dat onder hoge druk wordt gebracht in een buis in de vorm van een donut. De druk wordt gecreëerd met cilinders die met behulp van stoomenergie het plasma samenpersen zodat de kernfusie kan ontstaan. Anders dan bij het grote ITER project in Zuid-Frankrijk zijn hiervoor geen grote magneten nodig, waardoor de reactor in zijn geheel kleiner is. Tussen het plasma en de buitenkant zit een laag van vloeibaar metaal dat de energie opneemt die vrijkomt bij de kernfusie. Via warmtewisselaars wordt de energie uit het plasma opgevangen, waarna er stoom van wordt gemaakt. Die stoom wordt vervolgens gebruikt om turbines aan te drijven die elektriciteit opwekken. Niet groter dan een sporthal Het bijzondere aan de demoreactor die General Fusion gaat bouwen is de omvang. De gehele reactor zal niet groter zijn dan een sporthal. Daarmee is de technologie sneller op commerciële schaal te realiseren. Het legt anders dan zonne- en windenergie minder beslag op de beschikbare ruimte. De reactor kan elektriciteit produceren maar ook warmte die bijvoorbeeld gebruikt kan worden in de industrie of voor het verwarmen van woningen en kantoren. Bijkomend voordeel is dat kernfusie ongevaarlijk is. Anders dan bij kernsplitsing waarmee op dit moment kernenergie wordt opgewekt is een meltdown zoals bij Tsjernobyl plaatsvond niet mogelijk. Daarom zou een reactor ook in dichtbevolkte gebieden zoals bij grote steden geplaatst kunnen worden. Kernenergie volop in de belangstelling De aankondiging van General Fusion komt op het moment dat de kernenergie weer volop in de belangstelling staat. Politieke partijen zoals de VVD en CDA zien kernenergie als geschikte aanvulling op duurzame bronnen zoals zonne- en windenergie. Ook D66 sluit het gebruik van kernenergie niet meer uit. Het opwekken van kernenergie zonder de bekende nadelen van radioactief afval en veiligheid zou dus wel eens op een warm onthaal kunnen rekenen. Kernfusie is potentieel een zeer duurzame manier van energieopwekking. Het maakt gebruik van hetzelfde natuurkundige proces dat in de zon plaatsvindt. Kernfusie is het samensmelten van de kernen van verschillende atomen, waarbij energie vrijkomt. De zon zet per seconde ongeveer 700 miljoen ton waterstof om in circa 695 miljoen ton helium. Het verschil in de massa, rond de 4,4 miljoen ton, komt overeen met de vrijgekomen energie. Net als in de zon Een mooi proces maar heel lastig om onder gecontroleerde omstandigheden na te bootsen. Omdat atoomkernen positief geladen zijn stoten ze elkaar elektrostatisch af - pas als de kernen heel dicht bij elkaar komen kan kernfusie optreden. Dat lukt alleen onder omstandigheden die vergelijkbaar zijn met de situatie in het middelpunt van de zon: onder extreem hoge druk en bij extreem hoge temperatuur. Het kernfusieproces in de demonstratiereactor werkt bij zo’n 100 miljoen graden. Het proces van kernfusie is tot nu toe vooral bekend van het grote ITER  project in Zuid Frankrijk. Daar wordt gewerkt aan kernfusie door middel van verhitting van waterstofatomen die opgesloten zitten in magnetische velden. Aan deze demonstratiereactor wordt al jaren gewerkt door wetenschappers uit de EU, VS, China, India, Zuid-Korea, Japan en Rusland en heeft ongeveer 20 miljard gekost. De verwachting is dat de ITER proefcentrale in 2025 af is. De aandacht voor kernenergie is weer helemaal terug van weggeweest. Veel politieke partijen willen kernenergie inzetten om de klimaatdoelen te halen. Sinds kort is er in Nederland ook weer een energiebedrijf dat pure kernenergie verkoopt. Benieuwd hoe kernfusie werkt? We leggen het hier uit. Bekijk ook de video waarin General Fusion uitlegt hoe de technologie werkt:  

16 juni 2021 18:38

Leestijd 5 minuten


Changemakers

Changemakers tonen duurzaam leiderschap, zoeken naar innovatieve verbindingen en maken echt impact. Onze onafhankelijke redactie geeft deze leiders, verbinders en katalysators een inhoudelijk podium. Met iedere week een podcast-interview door Paul van Liempt. Als je van verandering houdt, is dit je tijd.

Bekijk alle Changemakers

Week
24

Danielle
Curfs

Danielle Curfs

CEO bij Medace

Danielle Curfs is CEO van Medace en is daarnaast verantwoordelijk geweest voor het biomedische programma bij het Chemelot Institute for Science & Technology. Medace brengt nieuwe uitvindingen in de gezondheidszorg versneld op de markt. Medace heeft al zeventien bedrijven onder de hoede gehad die producten als een knie-implantaat of een botprothese ontwikkelen. Het is doorgaans een enorme klus om het product uiteindelijk op de markt te brengen. Het is briljant dat het Medace gelukt is een systeem te ontwikkelen, om dit proces te versnellen. Met een legomodel, waardoor voor alle bedrijven 80 tot 90 procent van de onderliggende documentatie hetzelfde is. Het model is gepatenteerd, zodat het niet kan worden gestolen.

Met veel overtuigingskracht heeft ze met haar team toezichthoudende autoriteiten als de inspectie voor de gezondheidszorg voor zich weten te winnen, waardoor het model met subsidie van de Europese Unie is opgezet. Het model is in 2018 gecertificeerd en sinds het bewijsbaar werkt kwam investeerders uit zichzelf op Medace af. Bijzonder, omdat je in de regel zelf naar investeerders toe moet om geld op te halen.

Dat ze in gesprek zijn met geïnteresseerde partijen uit Zürich is een zeer goed teken. De farmaceutische industrie is daar groot, machtig en kieskeurig. Als zij onder de indruk zijn van dit model zegt dat veel. Curfs valt ook op als leider. Als leidinggevende moet je vooroplopen, ook in de letterlijke betekenis van het woord. Ze draait er de hand niet voor om de handdoeken te wassen als daarom wordt gevraagd.

Bekijk volledig juryrapport

Week
25

De wereld heeft meer Changemakers nodig

Changemakers

zijn allemaal door onze onafhankelijke redactie geselecteerde koplopers. Die kleur bekennen, richting geven en tempo maken. Krachtige leiders uit familiebedrijven, multinationals, MKB, start-ups en scale-ups. Iedere week presenteert een objectieve en onafhankelijke vakjury de Changemaker van de Week. Laat de jury weten wie jouw favoriet is.

Marcel Belt
Oprichter, Marcel's Green Soap

Mijn Favoriet

Duurzame bedrijven van morgen

Geen enkel bedrijf is 100% klaar voor de toekomst, nog niemand is 100% duurzaam. Maar steeds meer bedrijven ontwerpen hun producten, processen en diensten voor een betere toekomst. We brengen je een up-to-date en onafhankelijk overzicht van deze bedrijven van morgen. Hier vindt de verandering plaats.

Bekijk alle bedrijven

Faber Halbertsma Group

De Faber Halbertsma Group is een familiebedrijf met een portfolio van duurzame pallet- en poolingdiensten en producten. Onder leiding van de huidige CEO Ingrid Faber is het in 1997 geïntroduceerde circulaire systeem – waarbij het bedrijf eigenaar is van de pallets die het levert – sinds 2016 uitgegroeid tot kernactiviteit. Het bedrijf zamelt de pallets na transport weer in, sorteert ze, en voert reparaties uit waar nodig voor hergebruik. Inmiddels is het bedrijf goed voor 500 FTE en een omzet van 330 miljoen euro.

Visie Faber Halbertsma Group werd groot als producent van botervaten en maakte de switch naar de productie van pallets. Deze productiefaciliteiten zijn inmiddels weer verkocht. Faber transformeerde de afgelopen twintig jaar in een bedrijf dat zich volledig toelegt op het circulair maken van het gebruik van pallets. Het gelooft heilig in het circulaire model en ziet kansen om dit systeem toe te passen op andere producten. Faber Halbertsma Group heeft een groot Europees transportnetwerk opgebouwd dat het kan benutten om inzameling, distributie en hergebruik van diverse schaalbare productgroepen op te zetten. Als familiebedrijf is het niet alleen verantwoordelijk voor de nalatenschap van de vorige generaties, maar handelt het juist met het oog op de volgenden. Strategie Faber Halbertsma Group is in de kern een circulair bedrijf dat zich richt op de B2B-markt. Het hout dat voor pallets gebruikt wordt komt van verantwoord beheerde bossen, waarin meer bomen worden geplant dan er gekapt worden. Alhoewel het bedrijf de productielocaties heeft verkocht, heeft het nog steeds de houtkoop in handen, zodat de duurzame bron gewaarborgd blijft. Naast pallets kijkt de groep inmiddels ook naar pooling van andere producten. De komende jaren wil Faber Halbertsma Group zijn selectie van verhuur van circulaire producten uitbreiden. Met deze transitie zal de groep zijn kapitaalfocus steeds meer verleggen van machines en gebouwen naar IT en technologie. Circulaire model Faber Halbertsma Group Faber Halbertsma Group borgt de duurzame oorsprong van het hout dat gebruikt wordt bij de productie van haar pallets met een in-house houtinkoop organisatie. Externe pallet productie partners produceren met het duurzame hout de pallets. Vervolgens vinden de pallets hun weg in het uitgebreide pooling netwerk van Faber Halbertsma Group waarin ze tussen klanten rouleren en keer op keer hergebruikt en gerepareerd worden tot ze aan het einde van hun levensduur verwerkt worden tot biomassa en kunnen dienen als voedingsbodem voor duurzaam beheerde bossen. Wiil je weten hoe Faber Halbertsma Group de toeleveringsketen rondmaakt? Bekijk hier het circulaire model van Faber Halbertsma Group.

Leestijd 3 minuten

CONO Kaasmakers - Beemster kaas

CONO Kaasmakers is bekend van Beemster Kaas. CEO Wim Betten leidt het bedrijf en wil het kaasmaakproces duurzamer te maken. Al in 2008, lang voor duurzaamheid gemeengoed werd, werkte CONO samen met Ben & Jerry's om een duurzaamheidsprogramma te starten. Die voortrekkersrol werpt nu zijn vruchten af. De kaasmakerij is bijvoorbeeld klimaatneutraal.

Boerencoöperatie CONO Kaasmakers is een boerencoöperatie die al bijna 120 jaar kaas maakt en verantwoordelijk is voor vijf procent van de zuivelproductie van Nederland. CONO, vooral bekend van de Beemster kaas, maar heeft ook andere merken zoals Oudendijk, Stompetoren en Vlaskaas. CONO zet vol in op duurzaamheid. Volgens CEO Wim Betten is dat strategische noodzaak. “Onze missie is ervoor te zorgen dat we als coöperatie kunnen blijven voortbestaan. Daarvoor moeten we een eerlijke melkprijs voor de veehouders realiseren. Een melkprijs die onze boeren in staat stelt om te investeren in dierwelzijn en duurzaamheid. En een duurzaam product is een onderscheidende voorwaarde om een goede prijs te kunnen vragen”, zei Betten eerder tegen Change Inc. Zo heeft CONO het duurzaamheidsprogramma Caring Dairy waarmee het haar veehouders stimuleert en beloont. Het programma is gericht op continu verbeteren. CONO biedt meerdere innovatieve projecten op het vlak van biodiversiteit en klimaat aan. Alle veehouders die goede duurzaamheidsresultaten behalen ontvangen een “resultaatpremie”. Deze premie wordt gebruikt voor de volgende verduurzamingsstap van hun bedrijf. Zo kunnen leden zelf bepalen welke prioritering ze geven binnen hun bedrijfsvoering, bijvoorbeeld door in te zetten op duurzame energie of meer biodiversiteit. Zo ontstaat er een continu verbeterproces, waarmee ook CONO duurzame winst boekt. Klimaatneutrale kaasmakerij Ook de eigen kaasmakerij is klimaatneutraal. Het gasverbruik is per kilo ingenomen melk tussen 2017 en 2019 gedaald met 29 procent. In diezelfde periode werd het elektriciteitsverbruik in de kaasmakerij rond de 20 procent teruggedrongen. Daarnaast heeft de kaasmakerij een minimaal energie- en waterverbruik en gebruikt het groene stroom, er staat nog wel een gasketel. “Daar is nog geen goed alternatief voor, dus dan ben je genoodzaakt te compenseren door bomen te planten en certificaten te kopen maar uiteraard blijven we continue op zoek naar mogelijkheden voor het verlagen van de CO2-uitstoot”, zegt Betten. Als je met KLM vliegt krijg je een boterham met Beemster kaas. Corona heeft daarom ook grote impact gehad op CONO. Door de verandering in consumptie, mensen eten nu vaker thuis een broodje kaas, is de verkoop van CONO-kaas ongeveer evenveel als voor de pandemie. Wel zijn de vet- en eiwitprijzen in de wereldmarkt voor poeder en boter lager geweest in 2020, wat een negatief effect heeft voor de opbrengst voor de boeren van CONO. Toch gaat dat niet ten koste van de duurzame ontwikkelingen, zegt Betten. “We hebben lang geleden een weg ingeslagen met duurzaamheid en dierenwelzijn als kompas, en daar zullen we ook in de toekomst op blijven koersen. Die richting is heel duidelijk en dat blijft onze focus.” Duurzaam verpakken Een voorbeeld daarvan is ook hoe de kazen worden verpakt. Dat besteedt CONO uit aan een externe verpakker. Samen kijken we naar hoe die verpakking nog duurzamer kan. “We staan al in de top 2 als je kijkt naar de verhouding van het plastic dat we gebruiken ten opzichte van de hoeveelheid kaas. En we streven ernaar om daar continu stappen in te blijven maken,” zegt Betten. Volgens de CEO is het bijvoorbeeld een uitdaging dat de huishoudens steeds kleiner worden, en die dus eerder plakken voorgesneden kaas kopen dan een stuk kaas. “Daarvoor kijken we bijvoorbeeld naar biologisch afbreekbare verpakkingsmaterialen, of het maken van verpakkingen van gerecycled plastic.” Als er een goed beeld is wat de duurzaamste optie is, wordt het door ons overal toegepast. Want als we een keuze maken, gaan we ervoor.” Betten gelooft heilig in de boerencoöperatie. “De Nederlandse boer is een superboer en een van de duurzaamste ter wereld. Alles wat we met elkaar doen wordt goed gecontroleerd en gereguleerd, en we exporteren enorm veel zuivel met toegevoegde waarde. Daar moeten we zuinig op zijn.” Betten noemt het dan ook een vitale sector, want melk, boter en kaas blijven nodig. En om de sector te verduurzamen moet volgens Betten blijvend worden ingezet op innovatie, moeten ook boeren hun verantwoordelijkheid nemen, en moet de overheid sturen en stimuleren. 

Leestijd 4 minuten


Map of the Netherlands with participating companies

Vind bedrijven en start-ups die samen aan oplossingen werken voor een betere toekomst.

Onze onafhankelijke redactie ziet dat bedrijven van morgen opvallen door hun innovatiekracht.

Vind een bedrijf

Sluit je aan bij Change Inc.

Change Inc. maakt van iedere professional een toekomstmaker. We laten iedere dag zien hoe inspirerende personen en bedrijven de toekomsteconomie vandaag al vormgeven met aandacht voor zakelijk succes, actie en context.

Mobiel en tablet tonen Change.Inc website

Waarom moet ik community member worden?

Als community member inspireren en informeren we je met het laatste nieuws en de belangrijkste achtergronden over een betere en duurzame toekomsteconomie. Ook kom je in contact met gelijkgestemden. Wij stomen je klaar om zelf sneller stappen te zetten in het verduurzamen van je organisatie. Verander mee.

Hoe sluit ik me aan?

Aansluiten doe je hier. Het is heel eenvoudig en kost niets. Zodra je een profiel hebt aangemaakt, gaan we voor je aan de slag om je rol in een betere toekomst te vergroten.  

Zijn er kosten aan verbonden? 

Onderdeel worden van de beweging van toekomstmakers is kosteloos. Wij zetten geen content achter paywalls. Want we willen dat jij zo snel mogelijk zelf aan een betere en duurzame toekomsteconomie bouwt. Dus meld je hier aan en wordt een toekomstmaker.

Sluit je aan

Nieuws & Verhalen

Changemakers

Bedrijven


Producten & Diensten

Magazine


Lidmaatschap

Inloggen

Sluit je aan


Over Change Inc.

Over ons

Waarom Change Inc.

Team

Partnerships & Adverteren

Werken bij Change Inc.

Pers & media

Onze partners

Contact

Start

Artikelen

Changemakers

Bedrijven

Menu