Windparken op zee, zonne-energiesystemen op daken en land, verregaande elektrificatie, slimmere en zwaardere elektriciteitsnetten, aardgasvrije woningen en gebouwen… Het Nederlandse energiesysteem gaat de aankomende decennia radicaal op de schop. En dat gaat gepaard met talloze uitdagingen.
Onder leiding van moderator Remco de Boer gingen vier experts daarover in gesprek: Kees-Jan Rameau (chief strategic growth officer bij energiebedrijf Eneco), Piet Jan Heijboer (directievoorzitter bij technisch dienstverlener Croonwolter&dros), Michelle de Rijke (partner bij Van der Feltz advocaten en al jaren actief in de energiesector) en David Peters (chief transition officer bij netbeheerder Stedin).
Recharge Earth 2022
Tijdens het jaarlijks terugkerende energiecongres Recharge Earth komen bedrijfsleven, overheden en wetenschap samen om kennis te delen, samenwerkingen op te zetten en oplossingen te bedenken voor het versnellen van de energietransitie. Het toonaangevende energiecongres vond dit jaar plaats op 7 en 8 september in Rotterdam Ahoy.
Elektriciteitsnet en vergunningen
Het huidige energiesysteem is op allerlei manieren niet voorbereid op
een duurzamere toekomst, stellen de experts op het podium. Heijboer
wijst bijvoorbeeld naar een veelbesproken bottleneck: het
elektriciteitsnet. “We produceren steeds meer elektriciteit op lokaal
niveau en het stroomt steeds vaker twee kanten op. Daar is het huidige
elektriciteitsnet simpelweg niet op ingericht.”
Rameau wijst op een andere usual suspect: onze
afhankelijkheid van fossiele energiebronnen, die we veel sneller moeten
afbouwen. Maar ook daar stuit de energiesector op een belangrijk
knelpunt: vergunningen voor duurzame energieprojecten. “Het verkrijgen
van een vergunning voor de bouw van een windpark duurt momenteel langer
dan de daadwerkelijke bouw ervan”, aldus Rameau. “Dat kan en moet véél
sneller.”
Hij pleit dan ook voor een andere aanpak bij de uitrol van duurzame energieparken. Een pressurecooker-aanpak
noemt hij het, waarbij alle betrokkenen vanaf de start samen optrekken.
“De opgaven in de energietransitie worden steeds complexer. Neem groene
waterstof: om een project op dat gebied van de grond te krijgen, moet
er zoveel tegelijkertijd gebeuren. Als je dat stapje voor stapje doet,
duurt het simpelweg te lang. Het kan veel sneller wanneer je samen
optrekt en zaken tegelijkertijd aanvliegt. Dat het kan, bewijst de
nieuwe LNG-terminal in de Eemshaven. Die kwam binnen een paar maanden
van de grond.”
Wet- en regelgeving
Ook op juridisch vlak is het huidige energiesysteem aan verandering
toe, stelt De Wilde. Ze merkt dat steeds meer bedrijven aan de slag
willen met geïntegreerde energiesystemen. Denk bijvoorbeeld aan
projecten waar duurzame energieopwekking, waterstofproductie en
congestiebeheer samenkomen. Een belangrijk puzzelstukje in de
energietransitie, zegt ze, maar het juridische kader kan soms een rem
zetten op de uitrol ervan. “Daar is werk aan de winkel.”
Peters vult aan: “Op technisch gebied weten we veelal hoe het
toekomstige energiesysteem eruit moet zien en wat ons te doen staat.
Maar de spelregels zijn er nog niet op ingericht. Dat vertraagt, want in
de energietransitie steken nieuwe uitdagingen constant de kop op. Als
je dan telkens het ‘circus’ van spelregels, wetten en regels in moet…
Dat duurt gewoon te lang, terwijl er op technisch vlak al veel meer
mogelijk is.”
Vaarwel, koperen plaat?
De hamvraag is: hoe kan het anders? Ook daar hebben de vier experts
ideeën over, waarbij de focus tijdens de Recharge Earth-sessie vooral op
netcongestie en congestiemanagement ligt. Volgens Peters is het
bijvoorbeeld belangrijk om de zogeheten ‘koperen plaat’ los te laten.
Het recht op netaansluiting en energietransport is in de Nederlandse wet
verankerd. Met andere woorden: er moet overal en te allen tijde
netcapaciteit beschikbaar zijn. Dat wordt in de volksmond ook wel de
koperen plaat genoemd. Maar, zegt Peters, die koperen plaat moeten we
loslaten. “Ons elektriciteitsnet heeft momenteel een leveringszekerheid
van 99,9996 procent; is dat echt overal en voor alle oplossingen
noodzakelijk? Of moeten we daarin andere keuzes durven maken? Ik denk
dat dat nodig is.”
Juridische kader van de energietransitie
De Wilde ziet genoeg oplossingen en maatregelen om netcongestie te
beperken. Zoals cable pooling en de mogelijkheid van aangesloten
partijen om flexibiliteit aan te bieden aan netbeheerders, bijvoorbeeld
in de vorm van een opslagbatterij. Maar om die oplossingen optimaal te
benutten, is er op het gebied van wet- en regelgeving nog veel meer
nodig, benadrukt ze. “Bij wind op zee is de combinatie met groene
waterstofproductie bijvoorbeeld erg interessant. Het zou dan ook handig
zijn dat de winnaar van een tender voor een windpark ook meteen een
vergunning krijgt voor een elektrolyse-installatie. Maar momenteel is
het helemaal niet zeker dat die combinatie juridisch gezien mogelijk
is.”
“Het juridische kader moet dan ook mee veranderen met de
energietransitie”, vervolgt ze. “En dat moet veel sneller, want er
liggen momenteel duurzame energieprojecten stil omdat de wet- en
regelgeving nog niet duidelijk is.”
Tenders voor congestiemanagement
Rameau pleit ervoor dat netbeheerders de hulp inschakelen van
commerciële partijen bij congestiemanagement. “We moeten veel sneller
verduurzamen en de bottleneck blijkt vaak de infrastructuur.
Netbeheerders lopen tegen allerlei grenzen aan. Daarom zeg ik: laat
anderen daarbij helpen. Zet tenders in de markt voor
congestiemanagement, bijvoorbeeld in de vorm van batterijen. Dat is een
structurele oplossing om pieken in vraag en aanbod te beperken, die veel
sneller uitgerold kan worden dan netverzwaring.”
Meer vakmanschap
Heijboer sluit de sessie af met een roep om meer vakmanschap, want de
energietransitie kampt met een schreeuwend tekort aan techneuten. Kennis en kunde op
het gebied van hoogspanning is er bijvoorbeeld veel te weinig. Maar ook
installateurs en monteurs, die straks miljoenen warmtepompen moeten
installeren, zijn moeilijk te vinden. En dat is een probleem. “Ons vak
moet veel beter op de kaart gezet worden”, aldus Heijboer. “Techniek is
zo belangrijk en interessant. Wie kiest voor techniek, maakt echt
verschil. Zeker nu, want de energietransitie is als de Deltawerken van
de energiesector. Dat besef mist de Nederlandse samenleving een beetje.”
Volgens Heijboer ligt daar ook een belangrijke rol voor de overheid.
Die moet simpelweg de keuze maken om meer geld uit te geven aan
techniek: “Meer geld naar technische studies, zo simpel is het.”
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief: iedere dag rond 07.00 uur het laatste nieuws
Wil jij iedere ochtend rond 7 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze dagelijkse nieuwsbrief.
