Door Maurits Kuypers
Onderzoekers van de universiteiten van Wageningen en Utrecht hebben onlangs een grote modelstudie gedaan naar overstromingsrisico’s tot 2050 in de Vietnamese Mekongdelta als gevolg van een stijgende zeespiegel in combinatie met een daling van de bodem. Daaruit blijkt duidelijk dat als er niets verandert, dan hebben de ongeveer 18 miljoen inwoners in dit gebied een enorm probleem, en ook de nabijgelegen miljoenenstad Ho Chi Minhstad (voormalig Saigon) loopt gevaar.
Voor het aandragen van oplossingen voor deze rivierdelta, maar ook anderen, komen volgens de onderzoekers Nederlands bedrijven zeker in aanmerking.
Dat zegt Philip Minderhoud, assistant professor in Wageningen en een van de hoofdauteurs van de studie Sedimentation strategies provide effective but limited mitigation of relative sea-level rise in the Mekong delta, in een interview.
Rivierslib
Minderhoud – die gespecialiseerd is in de oorzaken en gevaren van bodemdaling in kustgebieden – legt uit dat er in de Mekongdelta verschillende factoren verantwoordelijk zijn voor het groeiende overstromingsgevaar. Een van de belangrijkste is dat er veel minder sediment (slib) achterblijft dan vroeger, waardoor de bodem sneller daalt.
Veel delta’s danken hun bestaan aan duizenden jaren van sedimentatie. Maar met de komst van de mens is dat veranderd. In Vietnam wordt er net als vroeger in Nederland veel land langs de rivieren ingepolderd en gebruikt voor landbouw en bewoning. Als er op dat land zware gebouwen worden geplaatst en grondwater wordt onttrokken voor de landbouw, industrie en drinkwatervoorziening, dan klinkt de bodem automatisch in.
“In sommige delta’s zoals de Mekong gaat dat inklinken van de bodem razendsnel”, zegt Minderhoud.
Dat is op zichzelf al heel vervelend. Het land komt immers lager te liggen ten opzichte van de zee, waardoor het gevaar van overstromingen toeneemt. Het verzakken van de bodem veroorzaakt bovendien allerlei economische schade zoals scheve huizen en kapotte straten.
Relatieve zeespiegelstijging
Daar komt natuurlijk bij dat de zeespiegel stijgt als gevolg van het opwarmen van de aarde. Minderhoud spreekt van “een relatieve zeespiegelstijging”. Als de zeespiegel stijgt én de bodem zakt in, dan heb je een dubbel probleem. Dat geldt overigens niet alleen voor de Mekongdelta. Het komt overal ter wereld voor.
Een van de meest dramatische situaties is volgens Minderhoud momenteel in de Indonesische hoofdstad Jakarta waar in sommige delen van de stad de bodem met 15 tot 20 centimeter per jaar daalt. Het effect is een soort badkuip. Van de ene kant kan de rivier zijn water moeilijk kwijt aan de zee omdat die stijgt. Van de andere kant wil de zee het liefst landinwaarts, omdat het land lager ligt. Het gevolg is dat Jakarta met zijn ruim 10 miljoen inwoners kopje onder dreigt te gaan.
De watersituatie in de Mekong Delta | Credit: Onderzoek MinderhoudModelberekeningen
Minderhoud en zijn collega Frances Dunn hebben voor de Mekongdelta
verschillende scenario’s bekeken voor bijvoorbeeld de mate van
zeespiegelstijging en de hoeveelheid sediment die achterblijft in de
delta.
Overal dijken en watergemalen bouwen zoals in Nederland heeft volgens
hem geen zin. De Mekongdelta lijkt weliswaar in veel opzichten op de
rivierendelta in Nederland. Er is echter een groot verschil: Nederland
heeft eeuwenlang de tijd gehad om te reageren op overstromingsgevaren
met dijken, sluizen en molens die het water wegpompen. “In Vietnam gaan
die processen veel sneller, met centimeters per jaar. Dat betekent dat
bescherming bieden met alleen dijken waarschijnlijk veel te kostbaar
wordt.”
Daar komt bij dat de Mekongdelta veel groter is dan de Rijndelta. Het
is na de Ganges-Brahmaputradelta – die bij Bangladesh en India in zee
stroomt – de grootste rivierdelta ter wereld. Er moeten dus andere
oplossingen worden gezocht, waar volgens Minderhoud innovatieve
Nederlandse waterbouwkundigen een grote rol bij kunnen spelen.
Rivier de ruimte geven
Een van de oplossingen is een beter gebruik van sediment dat wordt
aangevoerd uit het binnenland. Volgens Minderhoud zijn er de laatste
decennia stroomopwaarts veel dammen gebouwd waardoor er minder sediment
aankomt in Vietnam. Het sediment wordt bovendien tegengehouden door
dijken en andere barrières.
Een veelbelovende manier om bodemverzakking tegen te gaan, is om op
bepaalde plekken langs de Mekong het water weer meer ruimte te geven. Op
die manier blijft er meer slib achter dat kan worden gebruikt om de
bodem te verhogen.
Om de hoeveelheid slib in de rivier te verhogen is het bovendien
belangrijk om samen met andere landen langs de Mekong na te denken over
waar dammen worden gebouwd en waar niet. Gelukkig gebeurt dat al steeds
meer in de Mekong River Commission (MRC). “Dat is een commissie waar
naast Vietnam ook de stroomopwaarts gelegen landen Laos, Cambodja en
Thailand in zitten. Alleen China ontbreekt. Deze staten werken samen aan
een beter riviermanagement.”
Verder zou kunnen helpen als boeren in de Mekongdelta slimmer
omspringen met organisch restmateriaal dat overblijft na de oogst. Ook
dat kan gebruikt worden voor het verhogen van de bodem. Hetzelfde geldt
voor een zuinigere omgang met water, en dan met name grondwater.
Oppompen van grondwater is in veel delta’s de hoofdoorzaak van
bodemdaling. Ten slotte kan er worden gedacht aan lichtere gebouwen. Het
is immers zo dat hoe mee gewicht, des te meer zakt het land in.
Overstromingen rond rivierdelta’s komen steeds vaker voor. | Credit: PixabayNederlandse ingenieurs
Het ligt volgens Minderhoud voor de hand dat Nederlandse ingenieurs
de komende jaren hun steentje zullen bijdragen aan het verdedigen van de
Mekong- en andere delta’s tegen het wassende water. Deels doen ze dat
al.
Volgens Minderhoud moet je vooral in twee richtingen denken. Ten
eerste bezit Nederland veel ervaring op het gebied van efficiënte omgang
met zoetwatervoorraden en een duurzaam grondwaterbeheer. Ten tweede
zijn er veel Nederlandse ingenieursbureaus actief op het gebied van
infrastructuur, water en milieu.
“Denk bijvoorbeeld aan consultants en onderzoeksinstellingen als
Deltares, Royal Haskoning DHV en Arcadis”, zegt Minderhoud. Dat zijn
stuk voor stuk bedrijven en instellingen die ervaring hebben met het
ontwikkelen van duurzame deltaplannen samen met lokale overheden.
Brak water
“Daarnaast zijn er de innovatieve start-up-achtige bedrijven die zich
bezighouden met specifieke onderdelen van watermanagement zoals
observatie vanuit de ruimte met satellieten, of het aanleggen van
waterbassins”, zegt Minderhoud. “Daar is Deltares bijvoorbeeld goed in.”
Verder mogen de plantenveredelaars niet vergeten worden, die gewassen
kunnen ontwikkelen die beter bestand zijn tegen brak water. Dat is
namelijk ook een ontwikkeling die plaatsvindt in de delta. Hoe hoger de
zeespiegel en hoe lager het land, des te meer zeewater dringt binnen,
met alle gevolgen van dien voor de zoutgraad op landbouwgrond.
Vervolgonderzoek
Volgens Minderhoud kan zijn onderzoek met Frances Dunn gezien worden
als een voorstudie waar bedrijven en de Mekong-landen op verder kunnen
borduren. De Nederlandse ambassade in Vietnam helpt nu al bij het leggen
van contacten en houdt zich ook actief bezig met het overbrengen van
het wetenschappelijke onderzoek aan bedrijven.
Dat artikel werd oorpronkelijk gepubliceerd bij Innovation Origins,
partner van Change Inc. Innovation Origins is een onafhankelijk
nieuwsplatform, dat een onconventioneel verdienmodel heeft. Het wordt
gesponsord door bedrijven die de missie van Innovation Origins steunen:
het verhaal van innovatie verspreiden.i
