Kabinet eist maatregelen van provincies om stikstofuitstoot omlaag te brengen

Het kabinet eist vandaag van de provincies om maatregelen op te stellen die de landelijke stikstofuitstoot drastisch omlaag moeten brengen. In 131 gebieden Nederland moet de uitstoot met 70 procent worden teruggedrongen tegen 2030. Wat is stikstof eigenlijk? En waarom is het probleem zo moeilijk op te lossen?

Adobe Stock 294380596
Vandaag komt het kabinet met plannen om de stikstofuitstoot drastisch te verlagen. Maar wat is stikstof eigenlijk? En waar komt het vandaan? | Credit: Adobe Stock

In het Nationaal Programma Landelijk Gebied staat per gebied beschreven hoeveel de stikstofuitstoot verlaagd moet zijn in 2030 om de natuur te laten herstellen.

In sommige gebieden moet de uitstoot met 70 procent naar beneden. En in Natura 2000-gebieden en een straal van 1 kilometer daar omheen lijkt vrijwel geen landbouw meer mogelijk.

In oktober komt het kabinet met richtinggevende doelen. In juli 2023 moeten provincies in kaart hebben gebracht met welke maatregelen ze die doelen willen behalen. Het kabinet heeft voor de hele aanpak 24,3 miljard euro beschikbaar gesteld, bovenop de bestaande 7 miljard euro.

"Een vitaal landelijk gebied met een gezonde natuur. Met perspectief voor ondernemers en economie, of je nu werkzaam bent in de industrie, bouw of agrarische sector. Dat is het einddoel en daarom is deze ingrijpende, maar noodzakelijke transitie van het landelijk gebied nodig. Wat ik kan bieden is duidelijkheid en 100 procent inzet van het kabinet om deze transitie met alle betrokkenen te laten slagen. Zodat we de economie in balans brengen met natuur en een schoon en gezond leefklimaat doorgeven aan volgende generaties.”

Christianne van der wal 1

Christianne van der Wal

Minister voor Natuur en Stikstof

Nederland grootste uitstoter

De Nederlandse stikstofuitstoot is de hoogste van Europa. Milieu Centraal becijfert dat we per hectare ongeveer vier keer zoveel als het Europees gemiddelde uitstoten. En hoewel stikstof onmisbaar is voor de natuur, vormt te veel stikstof een groot probleem.

De uitstoot moet daarom drastisch omlaag. Dat kan volgens het kabinet alleen als de veestapel wordt verlaagd. In de uitgelekte plannen van het kabinet zou in gebieden als de Peel en de Gelderse Vallei een stikstofvermindering van 70 tot 80 procent moeten plaatsvinden.

Het kabinet erkent dat de maatregelen veel invloed zullen hebben op het boerenleven, maar dat ze wel hard nodig zijn.

'Dit is de dag die zou komen'

Eerder werden er ook al pogingen gedaan om de stikstofuitstoot aan te pakken. Maar die aanpak was volgens de Raad van State niet voldoende. In 2019 oordeelden ze dat de overheid de uitstoot veel verder moet verminderen. Veel vergunningen voor de bouw van stallen, woonwijken en wegen werden ongeldig verklaard. "Dit is een beetje de dag waarvan we allemaal wisten dat hij een keer zou komen", zegt Van der Wal.

Wat is stikstof eigenlijk? Hoe komt het dat het probleem zo moeilijk is op te lossen? We zoeken het voor je uit.

Wat is stikstof?

De lucht om ons heen bestaat voor 78 procent uit stikstof. Het is een kleur- en reukloos gas, dat van zichzelf niet schadelijk is voor mens en milieu. Het is een belangrijke voedingsstof voor planten en wordt dan ook veel gebruikt in meststoffen.

De stikstofverbindingen waar het in het stikstofdebat om te doen is, zijn stikstofoxiden (NOx) en ammoniak (NH3). Stikstofoxiden ontstaan wanneer stikstof verbinding maakt met zuurstof. Dit gebeurt bij verbranding op hoge temperatuur, bijvoorbeeld in de verbrandingsmotor van een auto of bij productieprocessen in de industrie.

Ammoniak ontstaat wanneer stikstof verbinding maakt met waterstof. Dit ontstaat in de veehouderij wanneer de urine en de uitwerpselen van koeien of varkens bij elkaar komen. Wanneer mest verdampt, komt de ammoniak in het milieu terecht.

Is stikstof schadelijk?

Grote hoeveelheden stikstoffen in de lucht en in de bodem brengen schade toe aan mens en milieu. Ze hebben een slecht effect op de biodiversiteit. Sommige planten gaan er namelijk extra hard door groeien, bijvoorbeeld grassen en brandnetels. Kwetsbare planten worden daardoor verdrongen en de insecten, vogels en andere dieren die van die planten afhankelijk zijn, verdwijnen dan ook. Bovendien verzuurt ammoniak de grond, waardoor belangrijke mineralen als calcium, kalium en magnesium oplossen en wegspoelen.

Ook voor de mens zijn er directe schadelijke gevolgen: stikstofoxiden zijn namelijk een belangrijke veroorzaker van fijnstof en smog.

Waarom is het stikstofprobleem zo lastig op te lossen?

Het stikstofprobleem kent twee kanten: de uitstoot en de depositie (de stikstof die neerdaalt op de grond). Vooral de depositie moet snel omlaag, maar de plek waar de stikstof wordt uitgestoten is niet per sé de plek waar de stof neerdaalt. Volgens Wageningen University & Research (WUR) draagt de uitstoot in Nederland 60 procent bij aan de depositie in Nederland; de rest komt van stikstof die overwaait uit het buitenland. Halvering van de stikstofuitstoot door auto’s, goed voor 6,5 procent van de stikstofdepositie, levert dus maar 3,25 procent minder depositie op, stelt WUR.

Onder de streep is Nederland trouwens een exporteur van stikstof; er waait veel meer van Nederland naar het buitenland dan andersom. We moeten dus de uitstoot van stikstof omlaag brengen, maar dat vraagt om rigoureuze maatregelen. Met name in de landbouw en in de bouw.

Stikstof in de landbouw

40 procent van de stikstof die in Nederland neerslaat, komt voort uit de landbouw. Deze sector heeft dan ook opdracht gekregen de uitstoot drastisch te verminderen. Halvering van de veestapel is een veelgenoemde maatregel. Veel boeren zien er niets in hun bedrijf te stoppen of te verkleinen. Oud-voorman Marc Calon van agrarische belangenbehartiger LTO stelde bovendien dat dit funest zou zijn voor de werkgelegenheid en investeringen in de gehele keten.

Landbouwhoogleraar Rudy Rabbinge stelt daarentegen dat de landbouwsectoren die de grootste uitstoot veroorzaken, te vaak als maatgevend worden beschouwd. "De landbouwsector is veel groter dan de (melk-)veehouderij en vertegenwoordigt qua economische waarde het veelvoud van de sectoren die nu ter discussie staan", meldt hij in Volkskrant.

Stikstof in de bouw

De bouw heeft op dit moment weinig mogelijkheden om de stikstofuitstoot te verlagen. Deze wordt voornamelijk veroorzaakt door grote machines: kranen, shovels, vrachtwagens en busjes. De elektrische vrachtwagen doet voorzichtig zijn intrede, maar elektrische bouwmachines zijn vooralsnog toekomstmuziek.

Waarom blijft de luchtvaart buiten schot?

Ook hier is het verschil tussen uitstoot en depositie belangrijk. Volgens berekeningen van het RIVM stoot de luchtvaart relatief weinig stikstofoxiden uit. Slechts 2 procent van de stikstofoxiden die het verkeer uitstoot, is afkomstig van vliegtuigen die landen en opstijgen. Vliegtuigen stoten weliswaar ook tijdens het vliegen stikstof uit, maar omdat ze zich dan op grote hoogte bevinden, daalt deze stikstof niet neer in Nederlandse natuurgebieden.

Zijn er oplossingen voor het stikstofprobleem?

Halvering van de veestapel leidt zeker tot minder stikstofuitstoot in de landbouw, maar er zijn meer oplossingen. Zo noemt WUR het gebruik van stikstofarm veevoer. Bovendien kunnen boeren zorgen dat de urine en mest van koeien niet bij elkaar komen. Boer Martin Veldscholten brengt dit al in de praktijk. Een hellingsysteem in zijn stal zorgt ervoor dat de urine naar beneden stroomt, terwijl de vastere mest blijft liggen. Maar zelfs met deze innovaties zijn drastische maatregelen nodig om de stikstofproblematiek helemaal op te lossen.

Voor de bouw zou lichtgewicht bouwen een oplossing kunnen zijn, schrijft de Kamer van Koophandel. Daardoor hebben bouwers minder vervoer nodig, waardoor de stikstofuitstoot wordt verlaagd.

Lees ook: Stikstof een probleem? Vergeet PFAS niet

Schrijf je in voor onze Newsbreak: iedere dag rond 12 uur het laatste nieuws

Wil jij iedere middag rond 12 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze Newsbreak.

Change Inc.

join the changesluit je gratis aan

Bij een ecosysteem van 42.512 professionals, bedrijven en start-ups die samen aan oplossingen werken voor een betere toekomst. Met dagelijks kwaliteitsjournalistiek, inzichten en evenementen, want morgen wordt vandaag bedacht.

Join the change, word lid

Nieuws & Verhalen

Changemakers

Bedrijven

Events


Producten & Diensten

Magazines


Lidmaatschap

Inloggen

Sluit je aan


Over Change Inc.

Over ons

Waarom Change Inc.

Team

Partnerships & Adverteren

Werken bij Change Inc.

Pers & media

Onze partners

Contact

Start

Artikelen

Changemakers

Bedrijven

Menu