Rianne Lachmeijer 10 juli 2019, 17:00

Klimaataanpak: ‘De Nederlandse financiële sector is wereldwijd toonaangevend’

Banken, pensioenfondsen, verzekeraars en vermogensbeheerders gaan actief de CO2-uitstoot van hun investeringen en beleggingen naar beneden brengen. Daarmee levert de financiële sector vrijwillig een bijdrage aan het behalen van de doelstellingen uit het Klimaatakkoord. Zij ondertekenden daartoe een zogenoemd klimaatcommitment. DuurzaamBedrijfsleven was erbij. “De Nederlandse sector is op dit terrein echt wereldwijd toonaangevend.”​

Ondertekening klimaatcommitment 1

Aan het woord is Gerard van Olphen, bestuursvoorzitter bij APG Groep. Hij was afgelopen periode als voorzitter van de taakgroep Financiën betrokken bij de invulling van het Klimaatakkoord. De financiële sector vervulde via de taakgroep vooral een ondersteunende rol. Met de ondertekening van het klimaatcommitment verbinden zij zichzelf vrijwillig aan het Klimaatakkoord. En het halen van de bijbehorende reductiedoelstellingen op het gebied van CO2.

3.000 miljard

Niet alleen individuele instanties zetten hun handtekening, maar ook de vier koepelorganisaties: Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), Verbond van Verzekeraars, Pensioenfederatie en Dutch Fund and Asset Management Association (Dufas). Deze koepelorganisaties organiseren gezamenlijk werkconferenties waar kennis- en ervaringen delen centraal staat. Bijvoorbeeld over financiering van verduurzamingsprojecten en het meten van CO2-uitstoot van financieringen en beleggingen. 

Bekijk hier het interview met minister van Financiën Wopke Hoekstra.  

Joyce van der Est, directeur van ASN Bank, is heel tevreden. “Het is een prachtige start, maar eigenlijk ook een prachtige afronding.” De bank wil een zo groot mogelijke positieve impact maken en heeft daarbij andere partijen nodig. Dat nu vijftig partijen, met een gezamenlijk vermogen van 3.000 miljard, zich vrijwillig committeren aan het meten en terugdringen van de CO2-uitstoot van hun financieringen en beleggingen is een grote stap voorwaarts. “3.000 miljard is hartstikke veel geld”, aldus Van der Est. Ter vergelijking: ASN Bank en de ASN Beleggingsfondsen samen, komen uit op 15 miljard.

Meer dan woorden

Met hun handtekening verplichten de ondertekenaars zichzelf om vanaf 2020 te rapporteren over de klimaatimpact van hun financieringen en beleggingen. Uiterlijk in 2022 maken de banken, pensioenfondsen, verzekeraars en vermogensbeheerders bekend hoe zij de CO2-uitstoot van de relevante financieringen en beleggingen gaan meten. Welke financieringen en beleggingen relevant zijn verschilt per partij. Zo kan een financiële instelling focussen op één van haar kernactiviteiten of juist op een kleinere portefeuille als daarmee een hogere klimaatimpact wordt bereikt. De financiële instelling licht haar keuze toe, stelt daar reductiedoelen voor op en gaat daarover rapporteren.

'We gaan ze allemaal meenemen'

Voor 2030 wil de financiële sector de CO2-uitstoot met 49 procent verminderen. Dat getal komt overeen met de doelstelling uit het Klimaatakkoord. Als partijen zich niet aan hun beloofde doelen houden, kunnen ze daar niet op worden afgerekend. “Het is niet zo dat wij een soort wettelijk kader hebben”, aldus Van Olphen. Maar tegelijkertijd benadrukt hij is dat er een onafhankelijke borgingscommissie komt die gaat toetsen of de financiële instellingen zich aan de afspraken houden. “Als wij niet leveren wat we beloofd hebben, dan wordt dat wel verdraaid zichtbaar. En dan zullen daar door de ministeries en door het kabinet vragen over gesteld worden.” Ook Van der Est verwacht dat de ondertekenaars hun belofte na zullen komen. “Afhaken is geen optie, dat gaat niet gebeuren.”

Voor ASN Bank staat dat misschien buiten kijf, maar geldt dat ook voor de andere partijen? “We gaan ze allemaal meenemen”, reageert Van der Est vol vertrouwen. ASN Bank was één van de initiatiefnemers van de Dutch Carbon Pledge voor financiële instellingen tijdens de klimaattop van 2015 in Parijs. Dit resulteerde in de oprichting van het Platform Carbon Accounting Financials (PCAF), waarbij steeds meer partijen zich aansluiten, met de open source meetmethode voor de klimaatimpact van het vermogen onder beheer. ASN Bank was tevens mede-initiatiefnemer van de Spitsbergen Ambitie in 2018 wat de opmaat was voor het uiteindelijke klimaatcommitment.

Werk aan de winkel

"Je hebt natuurlijk altijd een groepje voorlopers die hier al actief mee bezig zijn", zegt Van Olphen. Met de ondertekening van het klimaatcommitment wordt de beweging veel breder. "De Nederlandse sector is op dit terrein echt wereldwijd toonaangevend”, zegt hij. Van der Est vult aan: “Ik denk dat het een goed voorbeeld is voor andere landen, maar ook voor andere instellingen om te volgen. Dus het is een aanjaagrol als Nederland, maar ook als financiële sector.”

Nu het klimaatcommitment is ondertekend is het tijd voor actie. “Doelen stellen en meten is een soort van achterstallig onderhoud. Dat was hoog nodig en nu we eindelijk voor elkaar hebben dat het mainstream wordt, moet het echte werk gaan gebeuren”, zegt Jeroen Loots, senior expert klimaat bij ASN Bank. Als voorloper ligt er een taak weggelegd voor ASN Bank om aan te tonen dat financiële instellingen andere investeringsmogelijkheden hebben dan investeren in fossiel. “Fossiel kan echt niet meer”, zegt Loots. ASN Bank wil de ondertekenaars van het klimaatcommitment helpen om andere investeringskeuzes te maken.

Lees ook: 'Risico’s klimaatverandering nog steeds onderschat'

Niet alleen klimaat, maar ook biodiversiteit en mensenrechten

Terwijl een groot deel van de financiële sector zich nu committeert aan het terugdringen van CO2, wil ASN Bank alvast weer een stap zetten. “De stap naar klimaatpositief in 2030”, vertelt Van der Est. “Dus ik daag Jeroen Loots en ons Expertisecentrum Duurzaamheid uit om van daaruit meer projecten te stimuleren: Om CO2 uit de lucht te trekken in plaats van uit te stoten.”

Van der Est en Loots benadrukken beiden dat doelstellingen op het thema klimaat slechts de eerste stap is. Daarnaast zijn metingen en doelen op het gebied van biodiversiteit en mensenrechten nodig. “Wij hebben op al deze drie thema’s heldere doelstellingen waar we elke dag naartoe werken. Je ziet dat de gevolgen van het klimaat ook nadelig zijn voor de leefomgeving. Niet alleen hier, maar vooral ook in de landen waar het al niet zo goed is. Daar heeft ASN ook een koplopersrol vind ik, dus daar gaan wij ook mee verder”, concludeert Van der Est.

Lees meer over het Klimaatakkoord:

Hoofdafbeelding: Adobe Stock | Afbeelding in de tekst: NVB

Opinie: 'Vernietiging Programma Aanpak Stikstof helpt bij behalen klimaatdoelen'

Het kan niemand ontgaan zijn dat we flink discussiëren nadat de Raad van State het Programma Aanpak Stikstof (PAS) naar de prullenmand verwees. Niet eerst bouwen en daarna kijken of we voldoende maatregelen nemen om de natuurdoelen te halen. Wettelijk hebben we doelen vastgelegd die we voor natuur moeten realiseren. Deze doelen halen we niet met een te hoge stikstofdepositie in de natuurgebieden. De stikstof wordt veroorzaakt door verbranding van fossiele brandstoffen door onze industrie en mobiliteit, maar ook de veehouderijen stoten stikstof uit.Om vergunningen te kunnen verlenen voor deze activiteiten, maar ook de natuurdoelen te halen, was het PAS bedacht. De rechter heeft hier een streep door gezet, omdat niet zeker is dat de natuurdoelen met de maatregelen uit het PAS worden gehaald. Nieuwe en nog niet onherroepelijke vergunningen voor bouwprojecten met stikstofuitstoot kunnen nu niet meer kunnen terugvallen op het PAS. En dus ligt heel ontwikkelend, ondernemend en bouwend Nederland stil. Projecten zoals de verlening van de A15, Logistiek Park Moerdijk en de uitbreiding van vliegveld Lelystad hebben nu een probleem.Minder stikstofWorden we er uiteindelijk beter van zonder het PAS? Ik denk het wel. Ons echte probleem is dat we te veel stikstof uitstoten. Hierdoor kunnen nieuwe ontwikkelingen met zeer kleine effecten niet doorgaan. Elke toename is immers teveel, hoe klein de toename ook is. Om de economie niet te laten stagneren, moeten we dus keuzes maken. De enige weg die echt zoden aan de dijk zet, is onze stikstofproductie aan de bron flink omlaag te brengen. Dit betekent dat we toe moeten naar een kleinere veestapel en schonere industrie. Ook het terugdraaien van de maximumsnelheid op snelwegen is wat mij betreft een goeie maatregel om de stikstofuitstoot verder terug te dringen om de natuurdoelen te halen en andere ontwikkelingen mogelijk te maken.Goed nieuws voor klimaatDan de link met het Klimaatakkoord. Drie weken geleden werd duidelijk dat Nederland niet gaat voldoen aan het gerechtelijke vonnis in de Urgenda-zaak. Die zaak ging erover dat Nederland in 2020 fors minder CO2 uit moet stoten dan in 1990. We gaan de doelstellingen bij lange na niet halen. Het is ook maar zeer de vraag of we doelstelling voor 49 procent CO2-reductie in 2030 uit het Klimaatakkoord gaan halen. Het goeie nieuws is dat de uitspraak van de Raad van State over het PAS ons gaat helpen in het behalen van de klimaatdoelen.Activiteiten die stikstof uitstoten, stoten namelijk ook CO2 en fijnstof uit. Industriële bedrijven en veehouderijen zijn afhankelijk van vergunningen om te kunnen produceren (license to operate). Voor een verandering of uitbreiding van hun bedrijfsvoering zullen ze moeten voldoen aan strengere regelgeving rondom stikstofdepositie; ze mogen geen significant negatief effect veroorzaken op natuurgebieden in de omgeving. Voor veel natuurgebieden geldt dat elke toename een significant negatief effect kan opleveren.Win-winBedrijven die hun bestaande productie uitbreiden, kunnen misschien nog compenseren door het bestaande productie proces te optimaliseren. Bedrijven die nieuw willen bouwen, moeten veel eerder dan het klimaatakkoord nu voorschrijft toe naar stikstof-neutrale – en daarmee CO2- en fijnstof-neutrale – productieprocessen. Een win voor het klimaat en een win voor een gezonde leefomgeving wat mij betreft. Dergelijke ontwikkelingen zie ik nu al. Zo worden in de bestemmingsplannen van Logistiek Park Moerdijk en Greenport Venlo stikstof uitstotende bedrijven in de basis uitgesloten.Yoeri Schenau is programmamanager duurzaamheid bij Arcadis.Hoofdafbeelding: Adobe Stock | Portretfoto: Arcadis