Rianne Lachmeijer 17 juli 2019, 07:00

Zomerserie circulaire economie: Bouwmaterialen op basis van schimmels

Natuurlijke bouwmaterialen, een nieuwe kijk op oude gebouwen en handel in grondstoffen; het zijn drie voorbeelden van essentiële initiatieven die de weg naar een circulaire economie vrijmaken. Elke week licht DuurzaamBedrijfsleven één van deze pioniers uit. De driedelige zomerserie start met dit artikel over Biohm. Deze start-up ontwikkelt biobased materialen.

Adobestock mycelium

Ehab Sayed, oprichter van Biohm, start zijn presentatie tijdens het Amsterdamse festival WeMakeThe.City met een video waarin hij de ontwikkelingen van de afgelopen zestig jaar achter elkaar toont. “Wat is jullie standpunt?”, vraagt hij de zaal. Is de mens een bijzonder wezen, dat zich buitengewoon snel heeft ontwikkeld of een arrogant dier dat de verbinding met de aarde verloren is en vergeten is dat het onderdeel uitmaakt van een groter geheel? Het is een retorische vraag.

Sayed vervolgt dat de bouw jaarlijks verantwoordelijk is voor de helft van het grondstoffengebruik wereldwijd, terwijl slechts 1 procent van het aardoppervlak bestaat uit stedelijk gebied (3 procent van het landoppervlak). Dat moet anders. Sayed stelt dat het tijd is om, met de natuur als voorbeeld en zonder de aarde tekort te doen, de manier waarop we bouwen radicaal te veranderen.

'Wij zijn in staat om de wereld beter te begrijpen dan we ooit hebben gedaan'

“Wij zijn in staat om de wereld waarin we leven beter te begrijpen dan we ooit hebben gedaan”, aldus Sayed. Die kennis moeten we inzetten. Hij benadrukt dat het daarbij niet gaat om het simpelweg integreren van natuurlijke methoden, maar eerder om een abstractie van biologische systemen en processen. Innoveren op basis van kennis die is opgedaan uit de natuur. “Het vereist een bepaald niveau van systeemdenken, waarbij je de wereld om je heen als complexe systemen waarneemt die op elkaar inwerken.”

De route naar een circulaire economie

Op dit moment sluiten de eigenschappen van de materialen die we gebruiken niet aan bij de manier waarop we ze toepassen, stelt Sayed. “We maken materialen die honderdduizenden jaren meegaan en plaatsen die in een gebouw dat vijftig jaar meegaat.”

Daarom pleit de oprichter van Biohm voor meer aandacht voor de levenscyclus van producten en materialen; van de ontwerpfase tot het einde van de levensduur. Het doel is om ervoor te zorgen dat het product net zo lang meegaat als de toepassing vraagt. Als het materiaal of product langer meegaat, dan moet optimaal hergebruik mogelijk zijn. Daarbij is het cruciaal om ervoor te zorgen dat synthetische en organische materialen gemakkelijk van elkaar gescheiden kunnen worden.

Veganistisch plaatmateriaal

Sayed praat niet alleen, hij onderneemt ook actie. Zo werkt hij met zijn start-up aan nieuwe, natuurlijke bouwmaterialen, die een lage impact op het milieu hebben.

Voor het product Orb (Organic Refuse Biocompound) combineert Biohm landbouw- en voedselafval met een organisch bindmiddel. Doordat er geen chemicaliën aan zijn toegevoegd is het natuurlijke materiaal 100 procent biologisch afbreekbaar, veganistisch en zelfs eetbaar. Alleen raadt Sayed dat laatste niet aan. “Je breekt er je tanden op.”

“Het is een kwestie van leren hoe de natuur werkt en daarop inspelen”

Door verschillende soorten afval te combineren, of in verschillende verhoudingen, creëert Biohm een verscheidenheid aan eigenschappen en verschillende uiterlijkheden. Biohm maakt er plaatmateriaal, maar ook interieurdecoratie en meubels van. Het plaatmateriaal kan semi-structureel plaatmateriaal op houtbasis vervangen, zoals OSB-multiplex.

Lees ook: Wat is bioplastic?

Schimmels voor in huis

Naast het veganistische plaatmateriaal ontwikkelt de Londense start-up ook biobased isolatiemateriaal. Daarvoor gebruikt Biohm het netwerk van schimmeldraden afkomstig van paddenstoelen, het mycelium. De schimmel groeit op zowel organische als synthetische afvalstromen. Door de omgevingstemperatuur te veranderen, stopt de schimmel met groeien en produceert het een soort huid die hem onder andere tegen bosbranden beschermt.

“Het is dus gewoon leren hoe de natuur werkt en daarop inspelen”, aldus Sayed. Op die manier creëert Biohm een stijf materiaal dat kan worden geschuurd en geverfd. Vanwege de eigenschappen van de schimmel kan het materiaal goed als isolatie worden toegepast: het heeft een goede isolatiewaarde, is brandwerend en werkt luchtzuiverend.

De bijenkorf als voorbeeld

 Een opvallend project van Biohm is de ontwikkeling van het ‘triagomy-systeem’, waarbij een zeshoek de basis vormt. Dit systeem is geïnspireerd op de structuur van bijenkorven en koolstofmoleculen. Voor het bouwsysteem van Biohm zijn geen permanente bind- of bevestigingsmiddelen nodig om sterke structuren te creëren.   

Volgens de start-up leidt de ‘triagomy-methode’ tot een lagere milieu-impact van 40 tot 90 procent ten opzichte van conventionele bouw. Dat komt onder andere doordat het minder afval en een lagere CO2-uitstoot oplevert.

Over twee jaar verwacht Sayed het bouwsysteem op de markt te brengen. “We ontwikkelen momenteel prototypes op ware grootte en zijn bezig met het finaliseren van alle juridische zaken.”

In onderstaande YouTube-video introduceert Sayed het bouwsysteem.

De circulaire economie als businesscase

Sayed stelt dat zijn biobased producten erg innovatief zijn, maar tegelijkertijd niet al te duur. Dat komt doordat Biohm afval als grondstof gebruikt en de schimmels het werk vooral zelf leveren door op de reststromen te groeien. Voor de productie van de materialen is daarom weinig interventie nodig van mensen of machines. Bij de verkoop van de producten wordt een contract ondertekend waarin staat vastgelegd dat Biohm de materialen na gebruik weer terugkrijgt. Dit is inbegrepen in de prijs van het product.

Vervolgstappen

Eén van de volgende stappen die de Londense start-up wilt zetten, is de ontwikkeling van cement en beton met planten als grondstof. Het bedrijf werkt daar momenteel aan. Daarnaast wil Biohm het assortiment van mycelium-bouwproducten uitbreiden.

Met bouwmaterialen waarvoor planten en schimmels als grondstof zijn gebruikt, draagt Biohm bij aan een circulaire toekomst. De start-up biedt mooie oplossingen voor nieuwbouw, maar wat te doen met de gebouwen die er al staan? Het antwoord op die vraag staat centraal in het tweede deel van deze zomerserie.

Lees ook de andere delen die in deze zomerserie verschenen:

  • Deel 2: "98 procent van mijn klanten heeft geen circulaire ambitie”
  • Deel 3: Een datingsite voor materialen

Afbeeldingen: Adobe Stock

Innovatieve ketensamenwerking voor woning-verduurzaming

De afgelopen vier jaar hebben woningcorporatie de Alliantie en bouwondernemingen Rutges Vernieuwt en Nijhuis Bouw op deze wijze 3.000 woningen verduurzaamd. In 2019 staan 700 woningen en voor 2020 3.000 woningen op de planning. De partijen spreken van een innovatieve manier van ketensamenwerking.Een trein-methodeDe partijen noemen hun methode e-sequent. De letter ‘E’ staat voor energetische verbeteringen aan woningen. Daarbij gaat het om verduurzaming van woningen door het isoleren van daken, gevels en vloeren. Het woord sequent doelt op het repeterende karakter van de werkzaamheden.“Zo gaat de dakdekker van woning naar woning en wordt er gewerkt met vaste teams. De productiestroom krijgt vorm door opeenvolgende processen, zogenaamde ‘treintjes’. Hierdoor stijgt de productiviteit”, zegt Maartje Brans, directeur vastgoedonderhoud van de Alliantie.“De treintjes bewegen zich door het werkgebied. De kracht zit in het repeterende en dat maakt het behoorlijk kostenefficiënt. Door samen te werken en te plannen, worden faalkosten optimaal gereduceerd. Op deze manier kunnen we tempo maken in verduurzaming. Deze efficiënte aanpak zorgt bij ons en bij de uitvoerende partijen voor zekerheid.”De businesscase achter de verduurzamingDoor het repeterende karakter bereiken de partijen een kostenreductie van 24 procent op de stichtingskosten. Ook de bewoners zijn tevreden. Klanten beoordelen de renovatie gemiddeld hoger dan een acht.Ko Enkelaar van Rutges Vernieuwt omschrijft de kracht van de samenwerking aan de hand van twee pijlers. “De harde meting van de prestatie is er één. We maken inzichtelijk welke kostenbesparing het ons oplevert en meten bijvoorbeeld klanttevredenheid en doorlooptijden. De tweede pijler is de ‘éénbedrijfsgedachte’. Dit maakt onze samenwerking uniek. We zijn succesvol als team, de rol van opdrachtgever en opdrachtnemer valt weg en er ontstaat een andere dynamiek.”'De rol van opdrachtgever en opdrachtnemer valt weg'Deze ‘éénbedrijfsgedachte’ maakt inzetten op innovatie gemakkelijker. Zo voeren de bedrijven gezamenlijk een pilot met infrarood verwarming uit en onderzoeken zij de toepassing van een gasabsorptiewaterpomp. Een gasgestookte absorptiewarmtepomp verwarmt water door gebruik te maken van warmte uit de bodem of uit de buitenlucht. Het grootste verschil met een elektrische warmtepomp is dat de gasabsorptiewaterpomp werkt op gas in plaats van elektriciteit.AmbitieWoningcorporatie De Alliantie wil in 2020 een gemiddelde energie-index van 1.40 behalen voor haar woningen. De Energie-Index is een vrijwillig instrument. Het is een methode om de energieprestatie van een woning te berekenen. Een score van 1.20 of lager komt uit op een energielabel A. Een score van 1.21 tot 1.40 komt uit op een energielabel B en een score van 1.41 tot 1.80 staat gelijk een energielabel C. Vanaf dat getal lopen de labels op tot energielabel G.In 2050 moet de woningvoorraad CO2-neutraal zijn. Bij een CO2-neutrale woning wordt er bij de energieproductie geen CO2 uitgestoten of de CO2 die bij de energieproductie wordt uitgestoten, wordt gecompenseerd of afgevangen. Met de e-sequent methode verwacht De Alliantie haar ambities te halen. “In het piekjaar, 2020, betekent dit dat we 3,5 huis per dag opleveren. Dat zijn maar liefst 25 woningen per week en 100 woningen per maand”, aldus Brans.Lees ook:‘Verduurzamingsplannen woningcorporaties leveren CO2-reductie van 70% op’  Huurdakrevolutie: ‘zonnestroom op woningcorporatiedaken in stroomversnelling’ Woningcorporatie kiest voor radicale verduurzamingsoplossing Bron: De Alliantie | Afbeelding: De Alliantie