Ellen Lengkeek 22 februari 2023, 14:54

Warmtepomp belast milieu veel meer maar is echt wel zinvol

Het blijft echt wel zinvol om je huis te verwarmen met een warmtepomp om opwarming van de aarde tegen te gaan. Dat stelt voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal na de commotie die is ontstaan, nu blijkt dat de populaire warmtepomp materiaal-technisch gezien veel meer impact op het milieu veroorzaakt dan gedacht.

Warmtepomp 3 | Credits: Adobe Stock

De productie van een warmtepomp blijkt veel meer impact op het milieu te hebben. De Stichting Nationale Milieudatabase (NMD) komt tot die conclusie na een herberekening. Dat deed zij nadat een fabrikant van warmtepompen zelf de totale milieubelasting van het apparaat ging berekenen. Naar nu blijkt zou de warmtepomp elf keer slechter voor het milieu zijn dan eerder was aangenomen. Dat heeft gevolgen voor Milieuprestatieberekeningen (Mpg’s) voor gebouwen. De ‘slechtere score’ komt onder meer doordat nu ook de productie en invloed van materialen als elektronica en het koudemiddel in de milieudata zijn meegenomen. Het gaat niet om de energieprestatie.

Om vertraging in bouwplannen te voorkomen is een tijdelijke verrekenfactor voor nieuwe installaties van kracht bij vergunningaanvragen. Warmtepompen kunnen in nieuwbouw zo alsnog geplaatst worden. Op bestaande bouw heeft het ook geen invloed. De laatste berekeningen door het NMD dateren van 2019.

Levensduur

‘’Het is bij het berekenen van milieu-impact van producten vaak appels met peren vergelijken, waarbij er abstracte getallen uitkomen, die moeilijk zijn te bevatten. Er is voor ons geen enkele twijfel dat de inzet van een warmtepomp in plaats van de gasketel een positief klimaateffect heeft en er milieuwinst mee wordt behaald op de lange termijn’’, zegt energie-expert Puk van Meegeren van de organisatie Milieu Centraal. ‘’Net als bij een gasketel kost het maken van een warmtepomp grondstoffen en energie, dat belast het milieu. Het is een investering en na een aantal jaren wordt er milieuwinst behaald. De levensduurverlenging van de apparaten, ook van de warmtepomp, is voor ons belangrijk. Het product moet goed te repareren zijn en verdere innovatie van het gebruikte koudemiddel met minder broeikaseffect is van belang.’’

Daling CO2-uitstoot

De NMD (verantwoordelijk voor milieudata van producten en de milieuprestatieberekening) verricht nu extra onderzoek naar de gevolgen van de nieuwe inzichten. Ook andere data van klimaatinstallaties worden geactualiseerd. In april wordt dit onderzoek afgerond. De organisatie vindt de aanschaf van een warmtepomp nog altijd een zinnige investering.

“Door warmtepompen verbruiken nieuwbouwwoningen helemaal geen aardgas meer en daalt de CO2-uitstoot. Warmtepompen dragen op deze manier bij aan het behalen van de klimaatdoelstellingen. Op dit moment wordt in de milieuscore van de NMD alleen de materiaalgebonden milieu-impact meegenomen. De winst in het energiegebruik tijdens het gebruik wordt niet meegerekend”, aldus een woordvoerder. “We werken nu aan een methode voor een integrale berekening om het energiegebruik mee te kunnen nemen in de milieuprestatie van een gebouw. We stellen voor energiedragers als elektriciteit, gas en warmtenetten productkaarten op. Dit maakt het mogelijk om aan de hand van het energieverbruik in de gebruiksfase van gebouwen ook de milieu-impact van dat energiegebruik goed in kaart te brengen. Hierdoor kan al in de ontwerpfase een integrale beoordeling worden gemaakt van de milieu- en energieprestatie.”

Het aantal warmtepompen in Nederland is de afgelopen jaren sterk gestegen; Er staan nu ruim 1.4 miljoen warmtepompen in huizen en bedrijven. De meeste 1.063.324 in woningen (bron CBS).

Dit schreven we eerder over warmtepompen:

Een autonome energievoorziening als oplossing voor de uitdagingen van deze tijd

Dit is een gastbijdrage van Peter Paul Weeda, CEO van GroenLeven.De VVD wil dat toekomstige kabinetten vastleggen hoe zij de leveringszekerheid van energie gaan organiseren. Nederland is te afhankelijk geworden van energie uit onvrije landen. Denk aan eerder gas uit Rusland, nu vloeibaar gas uit Qatar en in de toekomst groene waterstof uit datzelfde land. Er moet daarom meer ingezet worden op nationale energieproductie. Energie-importkloof Een uitstekend plan. De afgelopen jaren is de energie-importkloof alleen maar groter geworden, met alle gevolgen van dien: hoge energieprijzen voor burgers en bedrijven, risico op deïndustrialisering van ons continent, inflatie en een groeiende afhankelijkheid van onvrije landen. De roep om meer autonomie is dan ook logisch. Ik doe hier graag drie suggesties voor.Nationale hernieuwbare energieproductie Ten eerste is het van belang dat we inzetten op nationale hernieuwbare energieproductie. Zeker omdat de verwachting is dat we tegen 2030 een dubbel zo hoge elektriciteitsvraag hebben, vanwege toenemende elektrificatie en de ambities ten aanzien van waterstof. Dat betekent dat de groei van zonne- en windenergie, bewezen technieken, de komende jaren doorgezet moet worden. Ook vanuit kostenperspectief. Grootschalige zonne-energie is bijvoorbeeld op lange termijn de goedkoopste techniek. Kerncentrales kunnen en zullen de komende jaren nog geen significatie rol spelen in onze elektriciteitsvoorziening omdat ze er simpelweg nog niet zijn. Vergeet daarbij niet dat we ook voor uranium afhankelijk zijn van andere landen. Geografische spreiding Ten tweede is het essentieel om de energieproductie geografisch te spreiden. Onder andere vanwege ‘Not In My Backyard’ verplaatsen we veel van onze stroomvoorziening, en mogelijk ook groene waterstofopwek, naar zee. Uit het onderzoek ‘Het belang van de Noordzee’ van de The Hague Centre for Strategic Studies bleek al eerder dat dit gepaard gaat met kwetsbaarheden en veiligheidsrisico’s. Dit werd op 20 februari 2023 nogmaals bevestigd door de AIVD en MIVD in een analyse over de Oekraïne-oorlog en de gevolgen daarvan voor Nederland: Rusland heeft geprobeerd de Nederlandse energievoorziening op zee in kaart te brengen, omdat het wil weten waar het kan saboteren. Om niet te afhankelijk te worden van windenergie op zee zullen duurzame energiebronnen op land moeten blijven groeien. Slim combineren Als laatste is het van belang om breder te kijken dan alleen energie en combinaties te zoeken om andere uitdagingen aan te pakken. Zo kunnen meer zonne- en windparken op land een verdienmodel voor boeren zijn, waardoor zij hun bedrijven toekomstbestendig kunnen maken en daarmee ook een antwoord kunnen bieden op de stikstofuitdagingen. Temeer omdat ook meer dan de helft geen opvolger voor hun bedrijf heeft klaarstaan. Biodiversiteit stimuleren Nergens in Europa gaat het zo slecht met de biodiversiteit als in Nederland. In Nederland is de biodiversiteit, afgemeten aan kwaliteit en kwantiteit van natuur, afgenomen tot ongeveer 15% van de oorspronkelijke situatie. Zonneparken kunnen de natuur en biodiversiteit juist stimuleren door oxiderende veengronden en (Engels raai)graslanden, dat meer dan de helft van het areaal landbouwgrond beslaat, te veranderen in kruidenrijke landschappen met natuur, bloemen, dieren en insecten, in combinatie met zonnepanelen. Een autonome energievoorziening kan als oplossing dienen voor de uitdagingen van deze tijd. Laten we een robuuste en goed gespreide energievoorziening creëren die Nederland op meerdere vlakken écht toekomstbestendig maakt. Die kans ligt nu voor het grijpen.