Mick van Loon 04 november 2022, 13:30

Europa warmt dubbel zo snel op als rest van de bewoonde wereld. Waarom?

De temperaturen in Europa zijn de afgelopen dertig jaar met meer dan twee keer het wereldwijde gemiddelde gestegen. Dat betekent dat op het noordpoolgebied na de opwarming nergens sneller gaat. Waarom dat zo is, is een puzzel die wetenschappers nog aan het leggen zijn.

Adobe Stock huizen servie met smog | Credits: Adobe Stock

Dat blijkt uit The State of the Climate in Europe 2021, een nieuw rapport van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO). Het rapport dat samen met de Copernicus Climate Change Service van de Europese Unie is opgesteld, geeft informatie over stijgende temperaturen, hittegolven op het land en op zee, extreem weer, veranderende neerslagpatronen en terugtrekkend ijs en sneeuw in Europa.

Het klimaat in Europa warmt dus veel sneller op dan de rest van de wereld en wetenschappers proberen te begrijpen waarom. Europa heeft de drempel van 1,5 graad opwarming al gepasseerd en is momenteel 2,2 graad warmer dan vóór de industriële revolutie. Maar precies waarom het continent zo snel opwarmt, is nog steeds een puzzel. Het heeft een hoog percentage landmassa, dat sneller opwarmt dan de zee. Het heeft zeker iets te maken met de nabijheid van het noordpoolgebied, de ijskap rond de noordpool: verreweg het snelst opwarmende gebied van de aarde.

Er zijn ook aanwijzingen dat veranderingen in een van ’s werelds grootste oceaanstromingen, de Atlantische Meridional Overturning Circulation (AMOC), van invloed kunnen zijn op het Europese klimaat. Vorig jaar werd een paper gepubliceerd waarin met behulp van computersimulaties werd aangetoond dat een verzwakking van de stroming naarmate de wereld warmer wordt, veranderingen in de atmosferische circulatie zou veroorzaken, wat zou leiden tot drogere zomers in Europa.

Andere factoren die wetenschappers bekijken zijn de veranderende straalstroom en het effect van de enorme bosbranden in onder meer Siberië, die nu jaarlijks plaatsvinden.

Minder dikke gletsjers in de Alpen

In het nieuwe rapport van de WMO staat dat tussen 1991 en 2021 de temperaturen in Europa aanzienlijk zijn gestegen, met een gemiddelde snelheid van ongeveer een halve graad per decennium. Als gevolg hiervan verloren de gletsjers in de Alpen tussen 1997 en 2021 30 meter aan ijsdikte.

Het rapport geeft echter aan dat een aantal Europese landen zeer succesvol is geweest in het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Met name in de Europese Unie (EU) daalde de uitstoot van broeikasgassen met 31 procent tussen 1990 en 2020, en er is een netto reductiedoelstelling van 55 procent voor 2030. Europa is ook een van de meest geavanceerde regio’s op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van aanpassing aan de klimaatverandering. Tot slot is het een van de wereldleiders in het leveren van effectieve systemen voor vroegtijdige waarschuwing van klimaatrampen.

Europa sowieso de klos

Maar Europa is desondanks de klos: ongeacht de toekomstige niveaus van opwarming van de aarde, zullen de temperaturen in alle Europese gebieden stijgen met een snelheid die de wereldwijde gemiddelde temperatuurveranderingen overtreft. De frequentie en intensiteit van hittegolven zijn de afgelopen decennia toegenomen en zullen naar verwachting blijven toenemen, ongeacht het scenario voor de uitstoot van broeikasgassen. De combinatie van klimaatverandering, verstedelijking en vergrijzing in de regio zal de kwetsbaarheid voor hitte nog vergroten.

De versnelde opwarming in Europa gaat leiden tot meer neerslag in de winter in Noord-Europa. In het Middellandse Zeegebied wordt in de zomer een afname van de neerslag verwacht, die zich uitbreidt tot de noordelijke regio’s. Extreme neerslag en wateroverlast zullen naar verwachting toenemen in alle regio’s behalve de Middellandse Zee.

Meer allergieën en ziekten

Maar er zijn ook minder voor de hand liggende gevolgen. Door klimaatverandering veroorzaakte veranderingen in de productie en verspreiding van pollen en sporen kunnen leiden tot een toename van allergische aandoeningen. Meer dan 24 procent van de volwassenen in de Europese regio lijdt tegenwoordig aan verschillende allergieën, waaronder ernstige astma, terwijl het aandeel onder kinderen in de regio 30 à 40 procent is en stijgt. Klimaatverandering heeft ook invloed op de verspreiding van door vectoren overgedragen ziekten. De opwarming zorgt in Europa bijvoorbeeld voor de opmars van teken, die de ziekte van Lyme kunnen verspreiden en door teken overgedragen encefalitis.

Lees ook: Mensen krimpen, vogels verkleuren: 8 onwaarschijnlijke gevolgen van klimaatverandering

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief: iedere dag rond 07.00 uur het laatste nieuws

Wil jij iedere ochtend rond 7 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze dagelijkse nieuwsbrief.

Jouri Schoemaker over de kracht van kwetsbaarheid: 'Transparantie zorgt voor verbindend leiderschap'

Tijdens het Changemaker Impactdiner kwamen 130 leiders uit het bedrijfsleven bijeen. De avond stond in het teken van verbinden, het delen van kennis en persoonlijke ervaringen. “Wij zeggen altijd: onze missie staat boven ons bestaansrecht”, zegt Jouri Schoemaker, CEO van de verpakkingsvrije online supermarkt Pieter Pot.Changemaker Impact Award Schoemaker ontving vorig jaar de Changemaker Impact Award 2021. Na een jaar vol inspirerende Changemakers kreeg Schoemaker van zowel publiek als jury de meeste stemmen. Hij ontving de award van Evert den Boer, die de onderscheiding twee jaar geleden in de wacht sleepte voor zijn werk bij Greenchoice.Door verpakkingsvrij boodschappen de norm te maken, wil de jonge ondernemer systeemverandering simuleren. “De impact die wij zelf maken als bedrijf kan groeien als we met grotere partijen samenwerken.” De eerste stap is daarin gezet. Onlangs kondigde Pieter Pot aan de samenwerking met Kraft Heinz op te schalen. Nu levert de voedselproducent ook chocoladehagelslag van Koninklijke De Ruijter en Brinta havermout in glazen potten aan huis. Circulair verpakkingssysteem “Voor ons is dit een megagrote stap en een bewijspunt in dat we op weg zijn naar systeemverandering.” De huidige standaard is op dit moment een verpakkingssysteem met eenmalige verpakkingen, ziet Schoemaker. “Overal wordt geadverteerd met termen als ‘deze verpakking is recyclebaar’, maar feit blijft dat geen enkele voedselverpakking compleet gerecycled kan worden tot een nieuwe voedselverpakking. Dat komt omdat de eisen rondom bijvoorbeeld hygiëne te hoog zijn.” Daardoor worden er miljoenen verpakkingen na eenmalig gebruik weggegooid. De oplossing zit hem volgens Schoemaker in een circulair verpakkingssysteem. Maar circulair de norm maken gaat niet zonder slag of stoot. “Het is nog niet standaard om verpakkingen te wassen en gecertifieerd te krijgen. Maar als wij laten zien dat het werkt en volgens standaarden kan, dan zal ons model disruptief zijn.” Rollercoaster De weg daarnaartoe is volgens Schoemaker als een rollercoaster. “Het kon niet op qua awareness, bekendheid en fans. We hadden een enorme wachtlijst aan klanten. Maar nu de wereld na de coronapandemie weer zo goed als open is én de inflatie de pan uit rijst, merken we dat het best lastig voor ons wordt.” Niet alleen Pieter Pot heeft last van tegenvallende verkoop. Uit een recent onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat Nederlanders dit jaar tot nu toe minder onlineaankopen hebben gedaan dan in de coronapandemie. “We zitten nu in een uitdagendere fase waar we naar wegen zoeken om die groei door te zetten”, zegt Schoemaker. “Niet vanuit commercieel oogpunt of gewin, maar puur vanuit impact. Die groei is nodig om ons businessmodel te laten werken.” Transparantie is essentieel In dit soort lastigere tijden merkt Schoemaker dat het nóg belangrijker is om volledig transparant te zijn naar je medewerkers. “Daar geloof ik heilig in. We delen de bedrijfsresultaten, zijn open over investeerders. We doen het namelijk samen.” Dat leidt tot mooie momenten binnen een pijnlijke fase. “We moesten een ontslagronde doorvoeren waarbij de een groot deel van ons team moesten laten gaan. We bespraken dit met onze team leads en wat gebeurde er: mensen dachten met ons mee, keken kritisch naar hun eigen rol, zochten manieren om teams samen te voegen zodat sommigen van henzelf overbodig werden. Dat was een bijzonder voorbeeld waar onze teamleden zichzelf secundair stelden aan Pieter Pot en haar missie, gestimuleerd door de transparantie die we altijd hebben gehanteerd.” Transparantie is volgens Schoemaker niet alleen essentieel tegenover je eigen medewerkers, maar ook richting de buitenwereld. “Daarmee kunnen we andere ondernemers helpen en elkaar behoeden voor fouten die je zelf eerder hebt gemaakt.”Volwassen Veel mensen durven zo’n kwetsbaar verhaal niet te vertellen, die houden het liever stil. Waarom deelt Schoemaker zijn eerlijke verhaal wel? “Ik geloof dat iedereen volwassen genoeg is om dit te begrijpen. En dat zien we intern ook. Je hoeft mensen niet klein te houden. Om iedereen mee te nemen in wat er gebeurt, neem je iedereen volwassen en verantwoordelijk. Volgens mij willen we allemaal dat dit soort initiatieven het gaan redden, en daar moeten we samen voor zorgen”, zegt Schoemaker. Op eigen benen staan Het dal van de afgelopen tijd hoopt Schoemaker achter zich te kunnen laten. “De komende vijftien maanden willen weer break even groeien en willen we op eigen benen staan. Als we dat kunnen bewijzen, dan kunnen we weer groter denken en bijvoorbeeld internationale uitbreidingsplannen maken.” Schoemaker en zijn team doen dat stap voor stap. Zo blijven ze constant bezig met het uitbreiden van het assortiment. “Hoe breder het assortiment, hoe makkelijk om bij Pieter Pot je afvalvrije boodschappen te bestellen en in een ritme te komen. Het afgelopen jaar hebben we daar hele grote stappen in gezet.” Zo lanceerde Pieter Pot de eerste circulaire wijnflessen en brachten ze groente, fruit en sappen in het assortiment. Volgend jaar wil Pieter Pot uitbreiden met gekoelde producten. Drempel verlagen voor consumenten Met verpakkingsvrije boodschappen daagt Pieter Pot andere bedrijven uit om hetzelfde te doen. Dat werpt inmiddels zijn vruchten af: supermarktketen Albert Heijn lanceerde eerder dit jaar een verpakkingsvrije supermarkt. In drie winkels heeft de supermarkt een tapsysteem geïnstalleerd waar consumenten hun zelf meegebrachte potten kunnen bijvullen met rijst, pasta’s en andere houdbare producten. “Het is heel mooi dat zij meebewegen, daar zijn we echt ontzettend blij mee”, zegt Schoemaker. Tegelijkertijd ziet hij een grote uitdaging bij het tapconcept. “Je moet je eigen potten meenemen, vullen en mee terugnemen. Uit onderzoek en de praktijk is tot nu toe gebleken dat dat systeem in Nederland nog niet werkt. De drempel om je eigen potten mee te nemen blijft te groot”, ziet Schoemaker. “Wij geloven in het gemak van de altijd gevulde potten bij je thuis.”Journalist Paul van Liempt interviewt Jouri Schoemaker tijdens het Changemaker Impactdiner.Schrijf je in voor onze nieuwsbrief: iedere dag rond 07.00 uur het laatste nieuws Wil jij iedere ochtend rond 7 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze dagelijkse nieuwsbrief.