9 minuten lezen

Ruud Zanders van Kipster wacht niet tot de perfecte oplossing zich aandient

De Nederlandse veehouderij is de meest efficiënte ter wereld. Maar ons voedselsysteem is helemaal niet efficiënt, stelt kippenboer Ruud Zanders. Met Kipster brak hij de traditionele pluimveehouderij open en introduceerde hij het eerste klimaatneutrale ei ter wereld. DuurzaamBedrijfsleven sprak hem over zijn visie op het voedselsysteem en de landbouw, groen leiderschap en buiten de gebaande paden gaan.

Ruud Zanders van Kipster wacht niet tot de perfecte oplossing zich aandient

Ruud Zanders kijkt uit over de 24.000 kippen in de Kipsterstal, die vrolijk rondscharrelen tussen struikjes en boomstammen. Kippen zijn van nature bosvogels, weet hij. “Ik vind kippen leuk, maar het mooiste aan boer zijn vind ik bijdragen aan de voedselvoorziening. En bij Kipster doen we dat op een efficiënte en ethisch verantwoorde manier.”

Dat gaat verder dan een ruime stal voor de kippen. Zo levert het zonnedak van de boerderij in het Limburgse Oirlo met 1.097 panelen meer stroom dan het bedrijf zelf nodig heeft. Het eierdoosje is biologisch afbreekbaar en 90 procent lager in CO2-uitstoot dan een gangbaar eierdoosje. En de CO2-afdruk van een kilo Kipstervoer, gemaakt van reststromen van de levensmiddelenindustrie, is 50 procent lager dan van standaard kippenvoer. Het resultaat: het eerste klimaatneutrale ei ter wereld.

Lidl Nederland waagde als eerste supermarkt de sprong en sloot een vijfjarig contract met Kipster. Inmiddels is de tweede Kipsterstal voor Lidl in aanbouw, wordt er ook voor Lidl België een boerderij gebouwd en krijgt bedrijfscateraar Albron een eigen boerderij. Afgelopen jaar ontving Kipster financiering van Rabobank om verder uit te breiden en een internationaal avontuur aan te gaan. Het bedrijf is in gesprek met afnemers in Frankrijk, Duitsland en de Verenigde Staten.

Een zo efficiënt mogelijke voedselvoorziening

Onze voedselvoorziening is inefficiënt, realiseerde Zanders zich toen hij een groep Afrikaanse landbouwspecialisten rondleidde in de Nederlandse pluimveehouderij. Zij waren onder de indruk van de technologische innovaties en vroegen hem naar de succesfactoren.

Zanders had al een eigen boerenbedrijf gehad, was directeur bij Rondeel geweest en was dus de ideale persoon om die vraag te beantwoorden. “Ik begon over een goeie stal, ventilatie, legnesten, goed voer met goede granen en mais. Waarop zij zeiden: ‘Ben je gek? Als we goede granen en mais hebben eten we dat zelf op. Hoe kom je erbij om dat aan die dieren te geven?’ Daar had ik nog nooit over nagedacht.”

Het veranderde Zanders’ kijk op de landbouwindustrie radicaal. Nederland liep voorop op het gebied van efficiënte veehouderij, maar het principe an sich leek hem ineens helemaal niet efficiënt. “Hoe ethisch verantwoord is het om goede grondstoffen, die voor menselijke consumptie geschikt zijn, aan speciaal gefokte dieren te geven als je weet dat 1 miljard mensen op de wereld honger hebben?”

De rol van dieren in het voedselsysteem

Zanders schoof alles wat hij wist over de pluimveehouderij aan de kant en ging op zoek naar de rol van dieren in het voedselsysteem. Hij kwam in contact met Hannah van Zanten. Zij deed op dat moment promotieonderzoek bij Imke de Boer, hoogleraar Dierlijke Productiesystemen aan Wageningen University & Research (WUR). “Zij zei: als jullie op een verantwoorde manier willen bijdragen aan de wereldvoedselvoorziening, dan moeten jullie competitie tussen mens en dier voorkomen.”

70 procent van alle agrarische grond ter wereld wordt namelijk gebruikt voor vee of de productie van veevoer, stelden van Zanten en de Boer. Bovendien eindigt 50 procent van alle geproduceerde granen als veevoer. “Met die granen kun je meer monden voeden, dan dat je uiteindelijk met het vlees zou kunnen doen. Dat is directe competitie tussen mens en dier”, legt Zanders uit. Wanneer dieren rondlopen op gronden waar ook gewassen hadden kunnen groeien, komt daar ook nog indirecte competitie bij.

Reststromen en marginale gronden

Kipster is daarom gebaseerd op een zo efficiënt mogelijk voedselsysteem. In dat systeem worden alle vruchtbare gronden gebruikt voor granen en groente voor menselijke consumptie. De reststromen daarvan gaan naar varkens en kippen, die dit kunnen omzetten in vlees en eieren. Op de marginale gronden, waar niets anders groeit dan gras, kunnen dieren rondlopen die melk en vlees leveren.

“Als iedereen zoveel vlees en zuivel eet als dat wij doen, dan heb je veel meer grondstoffen en landbouwgrond nodig dan de aarde beschikbaar heeft. Maar als iedereen veganistisch zou eten, benut je de reststromen en de marginale gronden niet en heb je ook te veel grond en grondstoffen nodig. En dát is de rol van dieren in ons voedselsysteem”, concludeert Zanders. “Overigens is dat niets nieuws, want mijn oma had in de oorlog ook een varken in de keuken die alleen restjes en groenafval te eten kreeg. Dat was toen heel normaal.”

Het gevoelsleven van dieren

Maar een ethisch verantwoord voedselsysteem gaat voor Zanders verder dan efficiëntie. “We zijn vanaf de oorlog massaal dieren gaan fokken ten behoeve van de productie van dierlijke eiwitten. We waren niet bezig met het gevoelsleven en de intelligentie van dieren. Nu weten we daar veel meer van. Dat verplicht ons om zorgvuldig met dieren om te gaan.” Hij vindt het een voorwaarde dat veehouders hun kennis over de productiekenmerken van vee uitbreiden met kennis over het gevoelsleven van dieren.

Zanders zou graag zien dat een voedselsysteem op basis van reststromen en met aandacht voor dierenwelzijn bij wet wordt vastgelegd. “Het zou verboden moeten worden om grondstoffen die geschikt zijn voor menselijke consumptie aan speciaal daarvoor gefokte dieren te geven.” Hij realiseert zich dat de veestapel daardoor drastisch omlaag gaat. Dat hoeft volgens hem niet te betekenen dat er geen ruimte meer is voor veehouders, wanneer zij een eerlijke prijs ontvangen voor verantwoorde producten. “Maar het kan wel zo zijn dat we van sommige boeren afscheid gaan nemen. Als dat gebeurt, dan moeten we dat met respect doen. Zij hebben de laatste vijftig jaar voor ons eten gezorgd, daar kun je niet zo aan voorbij gaan.”

Faillissement

Zanders kent de traditionele landbouw van binnenuit. Hij groeide op in Oirlo, op de boerderij van zijn ouders. Na zijn studie algemene agrarische economie aan de WUR nam hij het bedrijf over, samen met zijn broer. Het bedrijf had één opdracht: zoveel mogelijk eieren produceren tegen zo laag mogelijke kosten. “Een logisch gevolg van de naoorlogse periode. Veel mensen hadden honger en het landbouwbeleid was gericht op zoveel mogelijk en zo goedkoop mogelijk eten maken.”

De vogelpestcrisis en een verkeerde investering droegen eraan bij dat de broers Zanders na negen jaar faillissement aan moesten vragen. “We groeiden heel snel en konden dat niet bijbenen. En ik heb ook wel eens gedacht: is dit de juiste weg? Moeten we echt weer een paar honderdduizend kippen erbij nemen om het bedrijf vooruit te helpen? Maar de volgende dag ben je weer verantwoordelijk voor 125 mensen, een heleboel dieren en een omzet van 45 miljoen. Dan ga je gewoon door,” herinnert Zanders zich.

Het was een faillissement met alles erop en eraan. Alle bedrijven en Zanders´ woning werden verkocht, alle bankrekeningen kwamen op nul te staan. Toch heeft die ervaring iets opgeleverd. “Als ik niet failliet was gegaan, had ik waarschijnlijk niet deze stappen gezet. Ik zou voor geen goud meer terug willen. Achteraf zeg ik dat ik in het verleden bijdroeg aan de wereldvoedselonttrekking. Nu draag ik bij aan de wereldvoedselvoorziening.”

Geen kritiek

Dat Zanders het nu zo anders aanpakt, wil niet zeggen dat hij kritiek heeft op hoe zijn ouders hun bedrijf runden. “Zij zijn opgegroeid in de naoorlogse periode, waarin het vooral belangrijk was dat niemand honger had. Zoveel mogelijk eten produceren tegen zo laag mogelijke kosten is dan natuurlijk een goed idee. Maar de maatschappij is veranderd, terwijl de agrarische sector nog steeds produceert voor de vraag van toen.”

Het levert interessante discussies op met zijn vader. “Die kan echt genieten van een grootschalig bedrijf dat efficiënt werkt en geld verdient. Hij vindt ook dat er wel wat in zit, in wat wij doen. Hij vraagt zich alleen af of mensen niet gewoon een goedkoop ei willen. Hij denkt van wel, ik denk van niet.”

Andere perspectieven

Die andere perspectieven zijn essentieel, vindt Zanders. Toen hij met Kipster begon, zocht hij daarom actief contact met maatschappelijke organisaties als de Dierenbescherming en Wakker Dier. “Ik wilde verder kijken dan de ‘gemakkelijke partijen’. Als Wakker Dier zegt dat Kipster goed bezig is en de Dierenbescherming ons drie sterren geeft, dan betekent dat ook iets. Zij maken zich écht druk om dierenwelzijn.”

Ook binnen Kipster hecht Zanders waarde aan verschillende perspectieven. Zo zocht hij de samenwerking met de Amsterdamse ondernemers Maurits Groen (bekend van WakaWaka) en Olivier Wegloop (het creatieve brein achter de Boomerang-kaarten). Ook betrok hij er nog een boer uit de omgeving bij, Styn Claessens. “ Onze kracht is dat we alle vier een andere invalshoek hebben. Daardoor hebben we ervaring in de agrarische sector, maar ook een frisse blik.”

Openstaan voor alles

In de agrarische sector is dat niet vanzelfsprekend, ziet hij. Er vindt veel innovatie plaats, maar vooral om het bestaande systeem nóg efficiënter te maken. “Veel boeren doen kritiek op het systeem af als de grachtengordel, die niets van landbouw weet. Ze zien die ontwikkelingen als een bedreiging.”

Buiten het gebaande pad gaan is voor Zanders een belangrijke pijler van groen leiderschap. Openstaan voor alles, zonder daarbij te wachten tot de perfecte oplossing zich aandient. “Je moet voortdurend die aanjagersfunctie willen hebben. Misschien heb je dan niet meteen de beste oplossing, maar dat is wel de manier om stappen te zetten.”

Lees ook


Change Daily: Voedselverspilling daalt nauwelijks en Unilever wil geen fossiele stoffen meer

Change Landbouw en voeding

Change Daily: Voedselverspilling daalt nauwelijks en Unilever wil geen fossiele stoffen meer

Alles wat je moet weten over de wereld van duurzaamheid en innovatie in één handig nieuwsblog. Update 10:36 Bedrijfscateraar in coronatijd: interview met CEO Teun Verheij van Albron Gaan personeelsrestaurant ooit weer op volle kracht draaien? CEO Teun Verheij van Albron verwacht van niet. Daarom bereidt het foodservicebedrijf zich voor op een ander en meer wendbaar model. Op het gebied van duurzaamheid doet Albron echter geen enkele stap terug, benadrukt de topman. Hoe weet Albron duurzaamheid in elke vezel van het bedrijf te integreren? Daarover sprak DuurzaamBedrijfsleven met Verheij en met inkoopdirecteur Bart van Westreenen. Lees het artikel. Onderzoekers WUR brengen zwerfafval in kaart Onderzoekers van de Wageningen University & Research (WUR) hebben zwerfafval geanalyseerd, dat vrijwilligers van Natuurmonumenten op het eiland Griend hebben verzameld. Daaruit blijkt dat het grootste deel afkomstig is uit Nederland, maar een deel komt ook uit de omringende landen. De resultaten zijn gebaseerd op een analyse van zo’n 340 kilogram zwerfafval. Uiteindelijk zijn ongeveer 3.700 stuks zwerfaval in kaart gebracht. Geen fossiele stoffen meer in schoonmaakmiddelen Unilever Unilever wil in 2030 stoppen met het gebruik van fossiele grondstoffen in de productie van schoonmaak- en wasmiddelen. Daarvoor trekt het bedirjf een miljard euro uit. Merken als Omo, Glorix en Robijn gebruiken nu nog chemische ingrediënten die afkomstig zijn van fossiele bronnen. Daar moeten de komende tien jaar natuurlijke alternatieven voor worden gevonden. Er is dus veel onderzoek nodig in de laboratoria van Unilever. In tien jaar tijd daalde voedselverspilling nauwelijks Ondanks initiatieven van de overheid en het bedrijfsleven daalde de voedselverspilling de afgelopen tien jaar nauwelijks. Dat blijkt uit de nieuwste Monitor Voedselverspilling. Consumenten gooien weliswaar kilo's minder weg, maar in de hele keten is het effect daarvan niet zichtbaar. Mogelijk komt dat omdat producenten hun productie niet aanpassen aan de veranderende vraag. Duurzame troonrede 2020 Gisteren sprak hoogleraar Jan Jonker de Duurzame Troonrede van 2020 uit. De professor pleit voor een radicaal ander systeem, waarin alles eerlijker, duurzamer en circulairder is. Die grote ambities zijn niet in een dag gehaald, erkent hij, maar we moeten er wel nu mee beginnen. Lees hier de hele troonrede. Staal zonder CO2 in Zweden Maandag opende staalmaker SSAB een eerste proeffabriek om staal je maken met waterstof. In de fabriek worden straks pellets gemaakt van ijzererts zonder steenkool of aardgas. Het is het begin van een revolutie, volgens SSAB: fossielvrij staal. Daarmee kan Zweden alleen al zijn voetafdruk met 10 procent omlaag brengen. De Change Daily van gisteren gemist? Lees hem hier.

3 minuten lezen

join the changesluit je gratis aan

Bij een ecosysteem van 42.512 professionals, bedrijven en start-ups die samen aan oplossingen werken voor een betere toekomst. Met dagelijks kwaliteitsjournalistiek, inzichten en evenementen, want morgen wordt vandaag bedacht.

Join the change, word lid
Afbeeldingen van changemakers

Aansluitend artikel

Voedselverspilling in tien jaar nauwelijks gedaald

De voedselverspilling is in 2018 niet gestegen, maar ook niet gedaald. Dat blijkt uit de nieuwste Monitor Voedselverspilling die vandaag, in de Verspillingsvrije Week, verscheen. Consumenten gooien steeds minder weg, maar dat zorgt niet voor grote veranderen als je de hele keten bekijkt. Bovendien worden veel restanten nog niet goed ingezet; 60 procent van het verspilde eten belandt op de brandstapel.

Voedselverspilling in tien jaar nauwelijks gedaald

Nieuws & Verhalen

Changemakers

Bedrijven


Producten & Diensten


Lidmaatschap

Inloggen

Sluit je aan


Over Change Inc.

Over ons

Waarom Change Inc.

Team

Partnerships & Adverteren

Werken by Change Inc.

Pers & media

Onze partners

Contact

Start

Artikelen

Changemakers

Bedrijven

Menu