Romy de Weert 10 mei 2021, 12:48

IEA: Klimaatdoelen komen in gevaar door mineralenschaarste

De vraag naar mineralen voor de bouw windmolens, zonnepanelen en elektrische auto’s zal de komende jaren explosief toenemen als landen de klimaatdoelen van Parijs willen halen. Het Internationale Energie Agentschap (IEA) waarschuwt dat die doelen in gevaar komen door een groot gebrek aan cruciale grondstoffen.

Pexels pixabay 56030 Een typische elektrische auto heeft zes keer zoveel mineralen nodig als een conventionele auto. Beeld: Pexels

Mineralen als nikkel, lithium en kobalt zijn belangrijke onderdelen in veel schone energietechnologieën, zoals in windturbines, zonnepanelen en elektrische voertuigen. Om de klimaatdoelen van het Parijsakkoord te halen, moeten we minder CO2 uitstoten en méér groene energie opwekken en verbruiken. Dat betekent dat we meer zonnepanelen, meer windturbines en meer elektrische auto’s moeten produceren. En om de doelstellingen te halen moet de productie van mineralen de komende twintig jaar minstens met een factor vier omhoog.

Het probleem is volgens het IEA niet dat er onvoldoende in de grond zit, maar dat de bestaande plannen tekortschieten. “Een typische elektrische auto heeft zes keer zoveel mineralen nodig als een conventionele auto, en een offshore windmolenpark vereist dertien keer meer minerale hulpbronnen dan een gasgestookte elektriciteitscentrale van vergelijkbare grootte”, licht directeur Fatih Birol toe in een commentaar.

Betrouwbare en duurzame aanvoer mineralen

Uit het onderzoek blijkt dat veel mineralen afkomstig zijn van een klein aantal producenten. "In het geval van bijvoorbeeld lithium en kobalt hebben de drie grootste producenten ter wereld meer dan driekwart van de wereldwijde productie in handen", zegt Birol. "Deze hoge geografische concentratie, de lange doorlooptijden om nieuwe mineralen-productie op gang te brengen, de afnemende kwaliteit van hulpbronnen in sommige gebieden én verschillende milieu- en sociale effecten roepen allemaal zorgen op over een betrouwbare en duurzame aanvoer van mineralen."

Het IEA doet daarom zes aanbevelingen om de veiligheid van mineralen te waarborgen. Ten eerste is het belangrijk dat er voldoende investeringen in diverse aanbod-bronnen worden gedaan. Daarnaast is het essentieel dat technologische ontwikkelingen in de gehele keten worden gestimuleerd. Ook moet recycling van gebruike mineralen worden opgeschaald en moet de transparantie van de toeleveringsketen vergroot worden. Tot slot moeten producenten worden gedwongen om aan strengere milieu- en sociale normen te voldoen en moeten beleidsmakers duidelijke signalen over hun klimaatambities kenbaar maken. Birol: "Doelstellingen moeten in daden worden omgezet."

Circulaire economie

Eerder dit jaar kwam adviesbureau KPMG met een soortgelijke oproep. In het rapport werd gepleit voor een circulaire economie, waarbij hergebruik van mineralen wordt gestimuleerd in plaats van oneindige grondstoffenwinning. Bouwbedrijf New Horizon Urban Mining werkt al met deze techniek en produceert én levert circulaire bouwmaterialen. Het bedrijf ‘oogst’ gebouwen en zet de materialen opnieuw in. Zo maakte het bedrijf recycling van beton, baksteen en bitumen mogelijk.

Meer weten over hergebruik van grondstoffen en Urban Mining? In deze podcast gaat Paul van Liempt in gesprek met Michel Baars, directeur van New Horizon Urban Mining. Zijn bedrijf recyclet grondstoffen uit oude gebouwen en ontwikkelt innovatieve technieken die hoogwaardige recycling mogelijk maken. 

Industrie krijgt 2 miljard voor CO2 opslag

Het gaat om twee raffinaderijen van Shell en Exxon Mobil, en twee waterstoffabrieken van Air Liquide en Air Products. De bedrijven gaan vanaf 2024 een deel van hun CO2 uitstoot afvangen en invoeren op een verzamelleiding die door het Rotterdamse havengebied loopt. Via een onderzeese pijpleiding zal het gas vervolgens getransporteerd worden naar een platform in de Noordzee waar het in een leeg gasveld wordt gepompt. De bedoeling is om vanaf 2024 jaarlijks ongeveer 2,5 miljoen ton CO2 uit de lucht te halen, ongeveer 1 procent van de jaarlijkse CO2-uitstoot van Nederland.Lees ook: Blauwe waterstof kan CO2 haven Rotterdam reducerenDe techniek voor ‘carbon capture and storage (CCS)’ is in Nederland nooit eerder toegepast. Een eerdere poging van Shell om CO2 op te slaan onder de stad Barendrecht stuitte op fel verzet van de inwoners van die stad. Plannen om de CO2 af te vangen van kolencentrales in de Rotterdamse haven kwamen door financiële problemen niet van de grond.Hoewel in het Nederlandse Klimaatakkoord werd afgesproken dat ongeveer de helft van de CO2-reductiedoelstelling van de industrie in 2030 gehaald mag worden met behulp van deze techniek, is de methode niet onomstreden. Volgens critici is CCS een dure manier om echte CO2 reductie uit te stellen. De mogelijkheid om broeikasgassen op te vangen en op te slaan neemt de prikkel weg bij bedrijven om hun vervuilende processen te verduurzamen. Ook houdt CCS niet duurzame activiteiten langer in stand omdat immers fors is geïnvesteerd in het afvangen van de CO2.De subsidie wordt gebruikt om CCS betaalbaar te maken. De CO2 prijs is op dit moment 50 euro per ton. De opslag van het broeikasgas is duurder. De overheid trekt nu 2 miljard uit om het verschil de komende 15 jaar bij te leggen. Mocht de CO2 prijs in de toekomst stijgen dan zal de subsidie ook lager uitvallen.  Lees ook: Co2 afvangen uit fabrieksgassen kan 20 procent goedkoperDe 2 miljard euro worden betaald uit de SDE++-subsidieregeling. Deze subsidieregeling van in totaal 5 miljard euro werd tot nu toe voornamelijk voor de opwekking van duurzame energie uit zon en wind gebruikt. Projecten die tegen lage kosten veel CO2 reduceren krijgen voorrang. Omdat CO2-opslag relatief goedkoop is in verhouding tot de vermeden uitstoot, gaat nu een grote hap uit het budget naar CCS.Lees ook: Tweede Kamer laat CCS voortbestaan in SDE++ regeling