Chantal Blommers 20 maart 2023, 13:28

Hoge Veluwe en Waddenzee krijgen ‘digitale tweeling’: “Met data kunnen we de impact van klimaatverandering voorspellen”

Hoe gaat klimaatverandering de Waddenzee beïnvloeden? En wat zijn de lange termijn effecten van stikstof of de grondwaterstand op de Hoge Veluwe? Wetenschappers van onder meer het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) denken dat met data te kunnen voorspellen. Zij gaan een ‘digitale tweeling’ maken, oftewel een virtuele evenknie van een ecosysteem. “Zo kunnen we precies onderzoeken wat er gebeurt bij veranderingen, bijvoorbeeld van het klimaat.”

Adobestock veluwe gelderland Van de Veluwe wordt een digitale tweeling gemaakt.

Digitale tweelingen zijn niet nieuw. Er wordt al mee gewerkt voor fysieke objecten zoals bruggen en tunnels. De virtuele variant van de brug ‘gedraagt’ zich net zo als de fysieke. Dankzij de data kan heel precies worden voorspeld na hoeveel jaar, of na hoeveel autoverkeer, de brug aan vervanging toe is. Doordat we dit precies weten, gaan objecten langer mee. Dat is financieel gezien interessant, maar ook goed voor het klimaat, omdat dingen niet onnodig worden vervangen.

Beter begrijpen

Wetenschapper Marcel Visser wil met zijn team bij het Nederlands Instituut voor Ecologie nu ook digitale tweelingen gaan ontwerpen voor natuurgebieden. Onlangs kreeg hij daarvoor een subsidie van 13 miljoen euro van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

“Digitale tweelingen helpen ons nu al om fysieke objecten te begrijpen. Daarnaast kun je onderzoeken wat er met zo’n object gebeurt als je veranderingen aanbrengt. Dat is eigenlijk precies wat we ook met ecosystemen willen weten”, zegt hij. “Hoe werken ze en wat gebeurt er bij veranderingen, zoals bijvoorbeeld van het klimaat. Zo is het idee ontstaan om te proberen van ecosystemen een digitale tweeling te maken.”

Vanaf juli gaat een team van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW), het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ), het RIVM, de Universiteit van Amsterdam en Wageningen University & Research onder leiding van Visser aan de slag. “De digitale tweeling die wij gaan maken is een verzameling van data en modellen, en gereedschap om die aan elkaar te koppelen. In een later stadium kunnen we daar ook een 3D-visualisatie van maken. Dat is met name interessant in combinatie met scenariostudies, omdat je dan precies kunt ‘zien’ hoe een ecosysteem eruit ziet onder verschillende scenario’s.”

Gevolgen van klimaatverandering

Met de digitale tweeling kunnen onderzoekers dus van alles onderzoeken: bijvoorbeeld wat de opwarming van de aarde doet met een natuurgebied. Door de data van het virtuele natuurgebied aan te passen, kan worden berekend hoe de natuur gaat reageren. Daarop kunnen veel preciezere voorspellingen worden gedaan dan nu nodig is en kan er dus ook beter beleid worden gemaakt.

“De bedoeling is dat de digitale tweeling zich min of meer hetzelfde ‘gedraagt’ als het natuurgebied in werkelijkheid”, zegt Visser. “Dat is natuurlijk een enorme uitdaging, voor zoiets complex als een ecosysteem. Maar als dat zou lukken, dan kunnen we de consequenties van verschillende scenario’s, bijvoorbeeld de IPCC klimaatscenario’s, onderzoeken in de digitale omgeving en zo iets zeggen over de te verwachte gevolgen.”

Digitalisering

De wetenschapper verwacht dat ecologen steeds vaker een beroep zullen doen op data. “De digitalisering van de ecologie is in gang gezet en zal zich hopelijk doorzetten in de komende tien jaar.” Dat betekent wel wat voor het vakgebied. “Het is voor veel ecologen wel duidelijk dat big data tools en AI alleen maar nuttig zijn als we zelf zorgen dat we onze data op orde hebben. Daarnaast zal er een slag moeten worden gemaakt in het onderwijs aan studenten en promovendi ecologen. Zij moeten worden getraind om gebruik te kunnen maken van alle data en tools, zoals straks de digitale tweelingen.”

Lees ook:

Opmerkelijk: oeroude boom bedreigd door overbegrazing

De Wasatch Range, een bergketen in het Westen van de Verenigde Staten, is het thuis van het grootste en misschien ook oudste levende organisme ter wereld: Pando. Pando is Latijn voor ‘ik verspreid’ – en dat is precies wat Pando doet. Het is een stuk bos van 43 hectare groot dat volledig uit één en dezelfde ratelpopulier bestaat. Of, om wat preciezer te zijn: Pando bestaat uit ongeveer 43.000 genetisch identieke boomstammen die met hun wortels aan elkaar verbonden zijn. Loodzwaar en oeroud Alle stammen en wortels samen wegen maar liefst 6.000 ton en daarmee is Pando voor zover bekend het zwaarste organisme ter wereld. En de leeftijd van de boom liegt er ook niet om: geschat wordt dat de ratelpopulier (in het Engels: quaking aspen) misschien wel 14.000 jaar oud is. Als dat klopt, is Pando het oudste levende organisme op aarde. De oeroude boom heeft de tand des tijds doorstaan omdat hij nieuwe loten blijft produceren. De individuele stammen worden zo’n 130 jaar oud, maar kleine nieuwe boompjes ontspruiten telkens aan het wortelstelsel. Ratelpopulieren vormen vaker dit soort genetisch identieke bossen, maar de grootte en leeftijd van Pando zijn zeer uitzonderlijk. Overbegrazing Maar wetenschappers luiden nu de noodklok: Pando wordt in zijn voortbestaan bedreigd. Vanaf de 19e eeuw wordt de Wasatch Range door Westerse kolonisten bewoond en worden grote roofdieren bejaagd. Dit heeft het ecosysteem uit balans gebracht: door het verdwijnen van wolven en poema’s hebben muildierherten vrij spel in de bossen gekregen. Muildierherten – Noord-Amerikaanse hertjes met opvallend grote oren –zijn nu zo talrijk dat ze de jonge loten van Pando wegvreten voor die tot volwassen stammen kunnen uitgroeien. “Als je Pando als een dorp ziet, is het een dorp vol oude mensen met heel weinig kinderen die opgroeien om hun plaats in te nemen”, vertelde ecoloog Paul Rogers eerder in een artikel op de site van NASA. Volgens Rogers is Pando stervende. Dit is niet alleen aan de muildierherten toe te schrijven, ook rondgrazend vee doet een duit in het zakje. En, zoals wel vaker, gooit klimaatverandering roet in het eten. Ratelpopulieren kunnen slecht tegen droogte, en door klimaatverandering wordt Pando met steeds grotere periodes zonder regenval geconfronteerd. Dierentuindier Een historische toevalligheid zorgt voor een klein lichtpuntje. Een aantal decennia geleden is een stuk van Pando met een hek afgeschermd omdat bosbeheerders daar oude stammen uit het bos wilden halen. Dat hek is blijven staan, waardoor een natuurlijk experiment ontstond. En wat blijkt? In het stuk bos dat niet begraasd wordt, groeien de jonge loten gewoon op en ziet Pando er gezond uit. Toch stemt dit Rogers niet minder somber. “Is Pando als een dierentuindier achter een hek zetten de juiste oplossing?”, vraagt hij zich af. "We moeten ook kijken naar zaken als predatie en wat er kan worden gedaan om hertenpopulaties op een duurzamer niveau te houden, als we het probleem op een wezenlijke manier willen aanpakken." Meer opmerkelijke verhalen: Opmerkelijk: uitlaatgassen van auto’s dodelijker dan auto-ongelukkenOpmerkelijk: Zaden die zichzelf de grond in borenOpmerkelijk: Bomen die bellen als ze gekapt worden