Teun Schröder
05 december 2023, 15:00

’s Werelds grootste Japans-Europese kernfusiereactor opgestart

De grootste en een van de meest geavanceerde kernfusiereactoren ter wereld is begin deze maand aangezet. De reactor JT-60SA is een gezamenlijk project van Japan en de Europese Unie. Uiteindelijk moet het huizenhoge apparaat plasma produceren en voor lange tijd vasthouden.

Assembly completed view 2 scaled Japanse en Europese wetenschappers werkten samen aan de grootste kernfusiereactor ter wereld. | Credits: JT-60SA

De JT-60SA behoort tot het type tokamak reactor. Het vier verdiepingen hoge apparaat, dat ergens doet denken aan een gigantische holle donut, moet straks plasma kunnen beheersen met behulp van sterke magnetische velden. Eind oktober lukten het de wetenschappers al om plasma te produceren en dit voor enkele seconden vast te houden. Uiteindelijk moet de reactor plasma verhitten tot 200 miljoen graden Celsius en het voor een periode van 100 seconden stabiel houden.

Kracht van de zon

Het idee achter kernfusie is dat er in plasma fusie moet plaatsvinden. Hierbij smelten atomen samen. Bij die samensmelting komt energie vrij, die we kunnen gebruiken als elektriciteit. In de zon gebeurt ongeveer hetzelfde als in een fusiereactor. Fusie geldt als de heilige graal van groene stroom. Als wij de zon op aarde na kunnen bootsen, hebben we namelijk een onbeperkte stroombron die geen extra brandstof nodig heeft. Maar eenvoudig is het niet. Er lopen al jaren verschillende fusieprojecten, die elk om verschillende redenen voortdurend vertraging oplopen.

Wat is kernfusie?

Wil je
in detail weten hoe kernfusie precies werkt? In dit artikel leggen we het uit.

Kernfusie in Frankrijk

Met de doelstelling om plasma voor 100 seconden vaste te houden, blijft het ultieme doel van onbeperkte energie dus nog wel even uit zicht. Toch hopen de wetenschappers waardevolle inzichten te krijgen die ze kunnen helpen bij het generen van energie uit kernfusie.

Bij JT-60SA zijn ruim vijfhonderd wetenschappers betrokken en zo’n zeventig bedrijven uit Japan en Europa. De Japanse kernreactor is een voorloper van de Internationale Thermonucleaire Experimentele Reactor (ITER), in Frankrijk, die nu in ontwikkeling is en naar verwachting in 2025 operationeel zal zijn.

Lees ook:

Eieren waar geen kip aan te pas komt: deze Nederlandse merken zetten erop in

Vegan eieren van VEGGS, onderdeel van Kipster Het Nederlandse bedrijf Kipster maakt al jaren het meest duurzame ei ter wereld. De kippen scharrelen in een natuurlijke leefomgeving en worden gevoerd met reststromen uit de supermarkt zoals oud brood. De energie voor de boerderij wordt eigenhandig opgewekt door zonnepanelen. Inmiddels waagt Kipster zich ook aan plantaardige eieren waar geen kip meer aan te pas komt. Kipster brengt de eivervangers uit onder de naam Veggs. Het bedrijf heeft twee type eivervangers op de markt gebracht. De eerste is een mix waarmee roerei en omelet kan worden gebakken. Het kan ook worden verwerkt in baksels zoals quiche en cake. Daarnaast is er ook een variant verpakt in een traditionele eierdoos. Deze kan worden gebakken of gekookt. Erwten vormen een belangrijk ingrediënt in de eivervangers van Veggs. Op de website is te lezen dat erwten een lage ecologische voetafdruk hebben en minder water gebruiken dan soja of dierlijke eiwitbronnen. Ook bevat het veel eiwitten en belangrijke mineralen en vezels. Ruud Zanders, een van de initiatiefnemers van Veggs: “In het laboratorium doen we hetzelfde als op onze boerderij. We hebben plantaardige grondstoffen en daar maken we een ei van. Op de boerderij stoppen we die grondstoffen in een kip. In de keuken van het lab stoppen we het in een ketel. Voor Veggs hoeft geen dier geëxploiteerd te worden en als het in de toekomst lukt om met veel minder dieren, tot misschien wel geen dieren, in ons voedsel te voorzien dan hebben we met Veggstoch de mogelijkheid voor een heerlijk roereitje bij het ontbijt.” Royal Avebe maakt eieren van aardappelen Aardappelverwerker Royal Avebe kwam tot het inzicht dat aardappeleiwitten een goede basis zijn voor plantaardige eieren. In het Groningse Veendam maakt het bedrijf naar eieren die als twee druppels lijken op het origineel, inclusief dooier. De eivervangers liggen nog niet in de winkel, maar volgens Avebe-topman David Fousert volgen de ontwikkelingen zich snel op. “Zelf ben ik erg enthousiast over de omelet van aardappeleiwit. Niet van echt te onderscheiden. In de VS is het al te koop”, zei hij tegen RTV Noord. Volgens Fousert heeft aardappeleiwit een hogere voedingswaarde dan andere plantaardige eiwitten. “Op dat punt is ons eiwit superieur.” Plantaardige eivervangers van Smaakt Nog een eivervanger van Nederlandse komaf is die van het merk Smaakt. Het is een poeder die gebruikt kan worden om onder andere plantaardige cake, koekjes en pannenkoeken mee te bakken. Volgens de verpakking is de bereiding een eitje: voeg water toe aan de mix en klopt het geheel op. Dan ontstaat er een luchtige structuur die het traditionele ei kan vervangen. De basis van deze eivervanger is lupinemeel. Lupine is een peulvrucht. Het wordt veel gebruikt in vleesvervangers, brood en bakproducten. Lupine heeft een lage klimaatbelasting, waardoor het als mogelijke vervanger van soja wordt gezien. Soja dat wordt geteeld in Zuid-Amerika gaat vaak ten koste van het oerwoud of andere natuur. Lupine stelt weinig eisen aan de grondsoort, waardoor het ook in Europa kan worden verbouwd. Een kortere reisafstand zorgt ervoor dat lupine het milieu minder belast. De plant neemt ook CO2 op en gebruikt dat om te groeien. Duurzame keuze? Is een vervanger duurzamer dan een ei afkomstig van een kip? De milieu-impact van traditionele eieren hangt af van de manier waarop de kippen worden gehouden en het voer dat ze eten. Bovendien produceren kippen mest. De schadelijke meststoffen kunnen in de lucht en het water terechtkomen. Toch valt de klimaatimpact van eieren mee. De CO2-voetafdruk van een kilo eieren varieert van ongeveer twee tot vier kilo CO2 per kilogram product. Ter vergelijking: een kilo rundvlees staat gelijk aan zo'n 24 kilo CO2. Net als eieren scoren ook eivervangers verschillend op duurzaamheid. Feit is dat er geen kip meer nodig is om de grondstoffen te verwerken en een ei te leggen. Dat komt het dierenwelzijn ten goede. Ook is er geen grond en stal nodig en wordt er geen mest geproduceerd. Of een eivervanger duurzaam is, hangt af van de grondstoffen die nodig zijn en het productieproces. Hebben de ingrediënten een grote impact op het milieu of kost de productie erg veel energie, dan is het maar de vraag of het onderaan de streep ook écht duurzamer is. Lees ook: Proef! Plantaardige ei-vervanger uit een… fles?Nederlandse uitvinding: klimaatneutrale eieren liggen nu ook in Amerika in de winkelZo kunnen vriezers een hoop energie en CO2-uitstoot besparen